Azərbaycanlıların genetik xəritəsi: DNT analizləri nə deyir?
Son illərdə populyarlıq qazanan genetik araşdırmalar və "FamilyTree DNA" kimi beynəlxalq layihələrin nəticələri azərbaycanlıların DNT tərkibi ilə bağlı maraqlı faktları üzə çıxarıb.
Crossmedia.az bu barədə Familytreedna.com saytına istinadən xəbər verir. Tədqiqatlar görə, Azərbaycan xalqı genetik baxımdan olduqca rəngarəngdir və tək bir dominant haploqrupdan asılı deyil.
Genetik Rəngarənglik və Y-Xromosomu
Mütəxəssislərin fikrincə, dünyada heç bir xalq "saf" DNT-yə sahib deyil. Azərbaycanlıların ata xətti (Y-xromosomu) üzrə DNT paylanması da bu müxtəlifliyi sübut edir. Ümumi statistikaya görə, ölkədə bir neçə əsas haploqrup üstünlük təşkil edir:
* J2 (22.1%): Ən yüksək paya malikdir. Neolit dövründə formalaşan bu haploqrup Yaxın Şərq, Qafqaz və Aralıq dənizi hövzəsi üçün xarakterikdir.
* R1b (13.2%): Daha çox Qərbi Avropa və bəzi irandilli xalqlarda rast gəlinən bu qrup azərbaycanlılarda da mühüm yer tutur.
* J1 (11.6%): Əsasən Qafqazdilli xalqlarda (məsələn, avarlarda) yüksək olan bu haploqrup azərbaycanlılarda da mövcuddur.
* R1a (10.7%): Hind-Avropa mənşəli xalqlarda geniş yayılmışdır.
Oğuz Türkləri və Qafqaz İrsi
Məlumatlarda qeyd olunur ki, Azərbaycan türklərinin DNT-sində Oğuz türkləri üçün xarakterik olan J2, N, Q və O haploqrupları ilə yanaşı, yerli Qafqaz irsini təmsil edən G (6-8%) haploqrupuna da rast gəlinir. Bu, bölgədəki tarixi miqrasiyalar və xalqların bir-biri ilə qarşılıqlı təmasda olmasının nəticəsidir.
Hind-Avropa və "Ari" Mifi haqqında
Paylaşılan analizlərdə maraqlı bir müqayisə də yer alıb. Farsların özlərini tam "Ari" (Aryan) və Hind-Avropa davamçısı hesab etmələrinə baxmayaraq, onlarda bu irsin (R DNT) cəmi 20-30% olduğu, azərbaycanlılarda isə bu göstəricinin 15-20% civarında olduğu qeyd edilir. Bu da region xalqlarının genetik olaraq bir-birinə yaxın, lakin mürəkkəb bir quruluşa sahib olduğunu göstərir.
Vacib Qeyd: Etnik Tərkib
Tədqiqatçılar vurğulayır ki, internetdə paylaşılan "Azərbaycan DNT-si" statistikalarının çoxu ölkədə yaşayan bütün etnik qrupları əhatə edir. Lakin xüsusi analizlər göstərir ki, Azərbaycan türklərinin genetik kodu həm Mərkəzi Asiya, həm də qədim ön Asiya və Qafqaz substratlarının sintezindən ibarətdir.
Nəticə olaraq azərbaycanlılar tarixən müxtəlif sivilizasiyaların qovuşuğunda yerləşdiyi üçün, bu coğrafi mövqe xalqın genetik yaddaşında zəngin və rəngarəng bir miras qoyub.
Sevinc Yarməmmədova
11:00 21.01.2026
Oxunuş sayı: 4381
