1814-cü il Mayon Vulkanının püskürməsi - Fəlakətin günü
Filippinlərin Albay vilayəti - sakit dəniz sahillərində yerləşən bu bölgə 1814-cü ilin əvvəlində hələ də sakit görünürdü. O vaxtlar bura vulkanların fövqəladə enerjisi ilə yaşayan minlərlə insan üçün həm ev, həm də əkin sahələri idi. Amma 1 fevral 1814-cü il bu ərazidə yaşayanların yaddaşına əbədi şəkildə qaranlıq bir gün kimi yazıldı: bu gün Mayon Volcano tarixində ən dağıdıcı və ölümcül püskürməsini göstərdi və bununla yeri göyə çevirən bir faciə başladı.
Mayon — dünyanın ən aktiv vulkanlarından biri uzun müddət sakit görünsə də, son günlərdə ətraf kəndlərdə yüngül yeraltı sarsıntılar hiss olunmağa başlamışdı. İnsanlar yeraltı titrəmələri hiss etdikcə narahat olurdular, lakin vulkan elmləri o dövrdə indiki qədər inkişaf etməmişdi və çoxları bu hadisələri “təbiətin əzabı” kimi qəbul edirdi.
Gecə boyunca sarsıntılar davam etdi və səhər tezdən, fevralın 1-i günü, Mayonun zirvəsindən qəfil və son dərəcə güclü bir püskürmə başladı. Bu, yalnız adi bir partlayış deyildi, vulkan Plinian tipli püskürmə nümayiş etdirdi. Belə püskürmələr vulkan külü, qaz və daş parçalarını bulud kimi havaya yollayır, ətrafı saniyələr içində qarışdırır.
Zülmətli səhər: Kül, qaranlıq və panik
Səhər saatlarında vulkan çökməyə başlamış kimi idi- göydə qalın, qara kül buludları yüksəlirdi və bu buludlar günəş işığını bloklayırdı. Havada kül damcıları yağış kimi yağır, isti qaz və daş parçaları insanları qorxuya salırdı. Ətrafdakı kəndlərdən yüksələn səslər, çığırışlar, atların panik şəkildə qaçması və hündürlüyə atılan kül sütunları — dünyanın ən qorxunc tamaşalarından birini yaradırdı.
Bu püskürmə təkcə yüksək kül sütunları yaratmadı; yanan qayalar və “piroklastik axınlar” çox yüksək temperaturda isti qaz, kül və daş qarışığı vulkanın ətəyinə doğru sürətlə hərəkət edirdi. Bu axınlar bir insanın qarşısında dayanacaq vaxt belə vermirdi, çünki saniyələr içində hər şeyi əzib keçə bilirdi.
Cagsava və digər kəndlərin qaranlıq taleyi
Ən çox zərər çəkən yerdən biri Cagsava şəhəri oldu. Bu şəhər vulkanın yalnız bir neçə kilometrliyində yerləşirdi və sakinlərin çoxu partlayışdan qorunmaq üçün Cagsava kilsəsinə sığınmışdı. Şimali ərazilərdə sığınan sakinlər bir qədər ümidlə nə baş verəcəyini gözləsələr də, qəfil gələn “piroklastik axınlar” və kül buludları onları əhatə etdi və çoxları bu qorxunc anda həlak oldu. Bugün isə yalnız kilsənin zəng qülləsi görünür, bu, faciənin canlı simvoluna çevrilib.
Cagsavadan başqa Budiao, Camalig, Guinobatan və digər yaxın kəndlər də bu şiddətli təbiət hadisəsinin içində qaldı. Kül tabakaları bəzi yerlərdə bir neçə metr qalınlıqda idi, ağaclar yandı, yollar və tarlalar dağıldı.
İnsan itkiləri və sarsıdıcı nəticələr
Bu püskürmə təkcə torpağı dəyişmədi, insanların həyatını da əsaslı şəkildə dəyişdi. Tarixi və elmi mənbələrə görə, bu faciədə təxminən 1 200 adam həlak oldu və bu, Mayon vulkanının tarixində qeydə alınmış ən böyük ölüm sayı idi.
Bu itkilər yalnız say baxımından böyük deyil, eyni zamanda cəmiyyət üzərində emosional dərin izlər qoydu. Sağ qalanlar yaxınlarını, evlərini və tarlalarını itirmişdi. Bir çoxları qorxu içində yeni yerlərə köçməli oldu və itkinlərin xatirəsi uzun illər boyunca danışıldı.
Dayanıqlı cəmiyyətlər və yaddaş
Bu faciə təkcə bir statistika deyil, o, insanların təbiətin gücü qarşısında nə qədər kiçik olduğunu xatırlatdı. Cagsawa kimi yerin qalıqları bu gün turistik bir məkan olaraq qalır və ziyarətçilərə həmin faciəni xatırladır. Bu hadisə elmi cəhətdən də əhəmiyyətlidir: vulkanologiya üzrə araşdırmaların inkişafında və təhlükəsizlik tədbirlərinin planlaşdırılmasında mühüm dərslər verdi.
Beləliklə, 1 fevral 1814-cü il tarixində Mayon vulkanının püskürməsi yalnız torpaq və daşları dəyişmədi; o, insanların qorxu, ümid və itkini bir arada yaşadığı bir tarix nöqtəsi olaraq yadda qaldı, torpaq altında itkin düşən şəhərlər və hələ də ucalan zəng qülləsi ilə əbədiləşmiş bir xatirə.
Və belə təbiət hadisələri həyatın qanunudur: torpaq titrəyir, vulkan partlayır, insanlar ölür, amma həyat davam edir, və biz buna qarşı hər zaman kiçik və məhdud olduğumuzu xatırlamalıyıq.
Fatimə Məmmədova
11:00 01.02.2026
Oxunuş sayı: 416
