Azərbaycan Xüsusi Təyinatlı Qüvvələri – 27 ilin gücü, qüruru və Zəfər salnaməsi
Bu gün — 30 aprel 2026-cı il tarixində Azərbaycan Xüsusi Təyinatlı Qüvvələrinin (XTQ) yaradılmasından 27 il ötür.
1999-cu ilin 30 aprelində Ümummilli Lider Heydər Əliyevin imzaladığı fərmanla Müdafiə Nazirliyinin nəzdində təsis edilən bu elit hərbi birləşmə qısa müddət ərzində Azərbaycan Ordusunun ən çevik, yüksək peşəkarlığa və misilsiz döyüş qabiliyyətinə malik qüvvələrindən birinə çevrilib.
XTQ-nin formalaşmasında Birinci Qarabağ müharibəsinin ağır və real döyüş təcrübəsinə malik zabit və gizirlərin rolu xüsusi qeyd olunmalıdır.
Eyni zamanda, Türkiyə Silahlı Qüvvələrinin Xüsusi Təyinatlı bölmələri ilə qurulan sıx əməkdaşlıq bu strukturun peşəkar əsaslar üzərində formalaşmasına ciddi təkan verib.
Bu 27 il ərzində XTQ təkcə hərbi bir birlik kimi deyil, həm də Azərbaycanın müdafiə qüdrətinin simvoluna, Vətən müharibələrində qəhrəmanlığın və beynəlxalq səviyyədə peşəkarlığın bariz nümunəsinə çevrilib.
XTQ yaranması və inkişaf yolu
XTQ-nin yaradılması Azərbaycanın ordu quruculuğu tarixində strateji dönüş nöqtələrindən biri kimi qiymətləndirilir. Sovet hərbi sistemindən miras qalan strukturlar müstəqil dövlətin təhlükəsizlik ehtiyaclarını tam qarşılamırdı. Bu səbəbdən xüsusi əməliyyatlar, dərin kəşfiyyat, diversiya və antiterror fəaliyyətlərini icra edə bilən mobil və çevik qüvvəyə ciddi ehtiyac yaranmışdı.
Məhz Heydər Əliyevin uzaqgörən siyasəti nəticəsində yaradılan XTQ Türkiyə modelindən ilhamlanaraq sürətlə inkişaf yoluna qədəm qoydu. Bu model yalnız struktur deyil, həm də hərbi düşüncə tərzi, döyüş fəlsəfəsi və peşəkarlıq standartlarını özündə ehtiva edirdi.
XTQ-də keçirilən təlimlər olduqca geniş spektri əhatə edir: əlbəyaxa döyüş, dağlıq və çətin relyef şəraitində hərəkət, düşmən arxasına sızma, snayper hazırlığı, paraşüt-desant əməliyyatları və psixoloji dözümlülük. Seçim prosesi isə son dərəcə sərtdir — yalnız fiziki deyil, həm də psixoloji və intellektual sınaqlardan uğurla keçənlər bu elit sıralara qəbul olunur.
İllər keçdikcə XTQ-nin strukturu daha da genişləndirildi, yeni bölmələr yaradıldı. Xüsusilə, 2020-ci ildə aparılan struktur dəyişiklikləri bu qüvvələrin daha da güclənməsinə səbəb oldu.
2016-cı ilin aprel döyüşlərində XTQ-nin göstərdiyi effektiv fəaliyyət onların ilk ciddi sınaqdan uğurla keçdiyini sübut etdi və gələcək böyük Zəfərin əsasını qoydu.
Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev dəfələrlə vurğulayıb ki, XTQ-nin yaradılması ulu öndərin uzaqgörənliyinin nəticəsidir və bu qüvvələr sonrakı müharibələrdə tarixi rol oynayıb. Müharibədən sonra XTQ-nin şəxsi heyətinin sayının artırılması, seçim meyarlarının daha da sərtləşdirilməsi bu sahəyə marağın və ehtiyacın artdığını göstərir.
XTQ-nin Azərbaycan Ordusundakı strateji rolu
XTQ Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin strukturunda xüsusi və əvəzolunmaz yer tutur. Onlar klassik qoşun növlərindən fərqli olaraq kiçik, çevik və yüksək hazırlıqlı qruplar şəklində fəaliyyət göstərir və ən riskli, eyni zamanda ən həlledici tapşırıqları icra edirlər.
Bu tapşırıqlara strateji obyektlərin ələ keçirilməsi, düşmən arxasında diversiya əməliyyatları, dəqiq kəşfiyyat məlumatlarının toplanması və koordinatların ötürülməsi daxildir.
Məhz buna görə XTQ tez-tez ordunun “gözü və qılıncı” kimi xarakterizə olunur. Onlar düşmənin müdafiə xəttini yarmaq, arxa cəbhəni zəiflətmək və əsas qüvvələrin irəliləməsinə şərait yaratmaq kimi funksiyaları yerinə yetirirlər.
XTQ-nin fəaliyyəti yalnız döyüşlə məhdudlaşmır. Onlar beynəlxalq standartlara uyğun təlimlər keçir, NATO ilə əməkdaşlıq çərçivəsində müxtəlif kurs və proqramlarda iştirak edir, müasir silah sistemləri ilə təchiz olunurlar.
Bu isə Azərbaycan Ordusunun ümumi peşəkarlıq səviyyəsinin yüksəlməsinə və regionda hərbi balansın qorunmasına mühüm təsir göstərir.
44 günlük Vətən müharibəsinin şücaət salnaməsi
2020-ci il sentyabrın 27-də başlayan İkinci Qarabağ müharibəsi XTQ-nin tarixində ən parlaq və şərəfli səhifə kimi yadda qaldı. Bu müharibə Azərbaycan Ordusunun bütün xüsusi təyinatlı qüvvələrinin genişmiqyaslı və koordinasiyalı şəkildə istifadə olunduğu ilk hərbi qarşıdurma idi.
XTQ döyüşçüləri düşmən arxasına sızaraq strateji yüksəklikləri ələ keçirir, hədəf koordinatlarını ötürür, təchizat xətlərini kəsir və diversiya əməliyyatları ilə qarşı tərəfi çaşdırırdılar. Onların fəaliyyəti döyüşün ümumi gedişatına birbaşa təsir göstərirdi.
Xüsusilə, Cəbrayıl istiqamətində aparılan əməliyyatlarda XTQ-nin rolu həlledici oldu. Dağlıq və meşəlik ərazilərdə həyata keçirilən manevrlər nəticəsində düşmənin müdafiə xətti yarıldı və əsas qüvvələrin sürətli irəliləyişi təmin olundu.
Müharibənin kulminasiya nöqtəsi olan Şuşa əməliyyatı isə XTQ-nin qəhrəmanlıq zirvəsi kimi tarixə düşdü. Döyüşçülər sıldırım qayaları dırmaşaraq şəhərə daxil oldular, küçə və ev döyüşlərində iştirak edərək düşməni mərkəzdən sıxışdırdılar. Bu əməliyyat müasir hərb tarixində nadir nümunələrdən biri kimi qiymətləndirilir.
Prezident İlham Əliyev XTQ komandanı general Hikmət Mirzəyevi Şuşanın azad olunması münasibətilə xüsusi olaraq təbrik etmişdi. Bu, XTQ-nin roluna verilən yüksək siyasi və hərbi qiymətin göstəricisi idi.
Müharibə nəticəsində XTQ-nin şəxsi heyətindən onlarla hərbçi yüksək dövlət təltiflərinə layiq görüldü. Bu fakt onların döyüş meydanında göstərdiyi qəhrəmanlığın və fədakarlığın rəsmi təsdiqidir.
Bu müharibə həm də XTQ-nin müasir texnologiyalarla, xüsusilə pilotsuz uçuş aparatları ilə inteqrasiya olunmuş şəkildə fəaliyyət göstərdiyini nümayiş etdirdi. Bu isə müasir müharibə modelində elit qüvvələrin rolunun nə qədər kritik olduğunu bir daha sübut etdi.
Beynəlxalq təlimlər və artan nüfuz
XTQ yalnız döyüş meydanında deyil, beynəlxalq hərbi təlimlərdə də yüksək səviyyəli hazırlığını nümayiş etdirir. Azərbaycan-Türkiyə birgə təlimləri, “Qardaşlıq” manevrləri, “Eternal Brotherhood” və digər çoxmillətli hərbi məşqlər bu qüvvələrin regional və qlobal səviyyədə tanınmasına töhfə verir.
Bu təlimlər çərçivəsində atıcılıq, snayper hazırlığı, paraşüt əməliyyatları, şəhər döyüşləri və birgə koordinasiya kimi sahələr üzrə təcrübə mübadiləsi aparılır. Bu isə XTQ-nin yalnız milli deyil, beynəlxalq standartlara uyğun inkişaf etdiyini göstərir.
XTQ-nin NATO ilə “Sülh Naminə Tərəfdaşlıq” proqramı çərçivəsində əməkdaşlığı da xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Bu əməkdaşlıq hüquqi çərçivələrdən tutmuş kibertəhlükəsizlik və əməliyyat uyğunluğuna qədər geniş sahələri əhatə edir.
27 ilin zirvəsi və gələcəyə baxış
27 il ərzində XTQ Azərbaycan Ordusunun qürur mənbəyinə, düşmən üçün isə ciddi çəkindirici gücə çevrilib. Onlar Birinci Qarabağ müharibəsinin təcrübəsini, Türkiyə ilə əməkdaşlığı və müasir hərbi texnologiyaları birləşdirərək 44 günlük müharibədə tarix yazdılar.
Bu gün XTQ yalnız keçmişin qəhrəmanlığı ilə deyil, həm də gələcəyin təhlükəsizlik modelinin əsas sütunlarından biri kimi çıxış edir. Onların peşəkarlığı Azərbaycanın regional güc statusunun möhkəmlənməsində mühüm rol oynayır.
Bu əlamətdar gündə XTQ döyüşçülərinə və onların ailələrinə dərin minnətdarlığımızı bildiririk. Onların fədakarlığı, iradəsi və Vətənə bağlılığı sayəsində Azərbaycan Ordusu hər zaman ən çətin ssenarilərə hazırdır.
Əbədi Qarabağ!
Yaşasın Azərbaycan Ordusu!
Yaşasın Xüsusi Təyinatlı Qüvvələr!
Zəfər bizimdir — və gələcək də bizim olacaq.
13:20 30.04.2026
Oxunuş sayı: 62
