Azərbaycan dünyanın güc mərkəzləri ilə strateji tərəfdaşlıq qurur - Bakı regionun əsas siyasi, iqtisadi və enerji mərkəzinə çevrilir

Noyabrın 12-də İrlandiyanın paytaxtı Dublində keçirilən Avropa Siyasi Birliyinin 9-cu Zirvə Toplantısı Azərbaycan diplomatiyası baxımından mühüm hadisələrlə yadda qaldı. Prezident İlham Əliyevin bir gün ərzində Avropanın aparıcı siyasi aktorları, dövlət və hökumət başçıları ilə keçirdiyi görüşlər, Böyük Britaniya ilə Strateji Tərəfdaşlıq haqqında Birgə Bəyannamənin qəbul edilməsi, Avropa İttifaqı ilə enerji və nəqliyyat əməkdaşlığının müzakirəsi, eləcə də Ermənistanın baş naziri ilə təmaslar Azərbaycanın beynəlxalq münasibətlər sistemində artan rolunun növbəti nümayişi oldu. Bu görüşlər bir daha göstərdi ki, Azərbaycan artıq yalnız enerji resursları ilə tanınan ölkə deyil. Bakı Avropanın enerji təhlükəsizliyində, Şərq-Qərb nəqliyyat bağlantılarında, regional təhlükəsizlikdə və yeni geosiyasi arxitekturanın formalaşmasında mühüm tərəfdaşdır. Bu, İlham Əliyevin formalaşdırdığı yeni siyasi reallığın əsas göstəricilərindəndir.

Dublin diplomatiyası: Azərbaycanın artan beynəlxalq çəkisi

Noyabrın 12-də Dublində keçirilən 9-cu Avropa Siyasi Birliyi Zirvə Toplantısının əsas mövzusu «Avropa – güclü, təhlükəsiz və əlaqəli» idi. Tədbirdə 50-yə yaxın dövlət və hökumət başçısının iştirakı Azərbaycanın beynəlxalq siyasi gündəlikdəki mövqeyini nümayiş etdirmək baxımından da əhəmiyyətli platforma yaratdı. Zirvənin gündəliyində Avropanın təhlükəsizliyi, müdafiə imkanları, rəqabətqabiliyyətli iqtisadiyyat, innovasiyalar, nəqliyyat bağlantıları və əlçatan enerji məsələləri yer alırdı.

Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin sammit çərçivəsində keçirdiyi görüşlərin coğrafiyası və müzakirə olunan məsələlər xüsusi diqqət çəkir. Ukrayna, Moldova, Bolqarıstan, Ermənistan, Yunanıstan, Çexiya, Rumıniya, Litva, Böyük Britaniya və Avropa İttifaqı Şurasının rəhbərliyi ilə aparılan təmaslar Azərbaycanın Avropa istiqamətində çoxşaxəli diplomatik münasibətlər qurduğunu göstərir.

Bu görüşləri yalnız ikitərəfli münasibətlərin müzakirəsi kimi qiymətləndirmək düzgün olmazdı. Çünki hər bir görüşün arxasında enerji təhlükəsizliyi, nəqliyyat dəhlizləri, investisiyalar, müdafiə sənayesi, regional sülh və iqtisadi inteqrasiya kimi strateji məsələlər dayanırdı.

Ən diqqətçəkən məqam isə Azərbaycanın Avropanın müxtəlif siyasi və iqtisadi mərkəzləri ilə münasibətlərini paralel şəkildə inkişaf etdirməsidir. Bir tərəfdən Böyük Britaniya ilə strateji tərəfdaşlıq yeni sənədlə rəsmiləşdirilir, digər tərəfdən Avropa İttifaqı ilə enerji və nəqliyyat gündəliyi genişləndirilir, Mərkəzi və Şərqi Avropa ölkələri ilə iqtisadi əməkdaşlıq məsələləri müzakirə olunur. Bu, Azərbaycanın xarici siyasətində balanslaşdırılmış və çoxvektorlu yanaşmanın davam etdiyini göstərir.

Böyük Britaniya ilə strateji tərəfdaşlıq: münasibətlərdə yeni mərhələ

Dublin görüşlərinin ən mühüm nəticəsi, şübhəsiz ki, Azərbaycanla Böyük Britaniya arasında Strateji Tərəfdaşlıq haqqında Birgə Bəyannamənin qəbul edilməsi oldu.

Noyabrın 12-də Prezident İlham Əliyev Böyük Britaniyanın Baş naziri Endi Börnhemlə görüşüb. Görüşün əvvəlində iki ölkə arasında Strateji Tərəfdaşlıq haqqında Birgə Bəyannamə mübadilə olunub. Sənəd Azərbaycan-Böyük Britaniya münasibətlərinin rəsmən yeni keyfiyyət mərhələsinə yüksəldilməsini nəzərdə tutur.

Bu sənədin siyasi əhəmiyyətini anlamaq üçün iki ölkə arasındakı münasibətlərin tarixinə nəzər salmaq lazımdır.

Böyük Britaniya Azərbaycanın müstəqillik dövründə ən mühüm iqtisadi tərəfdaşlarından biri olub. Xüsusilə neft-qaz sektorunda Britaniya kapitalının iştirakı, enerji layihələrinə investisiyalar və uzunmüddətli iqtisadi əlaqələr münasibətlərin əsasını təşkil edib.

Prezident İlham Əliyev görüşdə Böyük Britaniyanın Azərbaycanın Avropadakı ən böyük investoru olduğunu vurğulayıb. Eyni zamanda, enerji sahəsində 30 ildən artıq davam edən uğurlu əməkdaşlığın yeni istiqamətlər üzrə genişləndirilməsi imkanları müzakirə olunub. Lakin yeni Bəyannamənin əhəmiyyəti yalnız enerji sektorunda deyil. Sənəd üç əsas strateji istiqaməti əhatə edir:

Birinci istiqamət – müdafiə və təhlükəsizlik.

Tərəflər müdafiə sahəsində əməkdaşlığın genişləndirilməsi, hərbi hazırlıq, kadr potensialının artırılması, qarşılıqlı fəaliyyət imkanlarının gücləndirilməsi və müdafiə sənayesi sahəsində birgə təşəbbüslərin araşdırılması barədə razılığa gəliblər.

Həmçinin hüquq-mühafizə, sərhəd təhlükəsizliyi və məhkəmə-hüquq sahələrində əməkdaşlığın inkişafı nəzərdə tutulur.

İkinci istiqamət – ticarət, investisiya və iqtisadi inkişaf.

Bəyannamədə qarşılıqlı investisiyaların artırılması, biznes əlaqələrinin genişləndirilməsi, infrastruktur layihələri, bərpaolunan enerji və yaşıl maliyyə sahələrində əməkdaşlıq prioritet kimi müəyyənləşdirilib.

Xüsusilə Orta Dəhlizin inkişafına dəstək verilməsi sənədin mühüm müddəalarındandır.

Üçüncü istiqamət – təhsil, innovasiya və texnologiyalar.

Tərəflər universitetlər, elmi-tədqiqat institutları və sənaye müəssisələri arasında əməkdaşlığı genişləndirmək, rəqəmsallaşma, süni intellekt, innovasiya və yeni texnologiyalar sahəsində təcrübə mübadiləsi aparmaq niyyətlərini ifadə ediblər.

Bəyannamədə strateji tərəfdaşlıq üzrə illik görüşlərin keçirilməsi də nəzərdə tutulur. Bu, sənədin yalnız siyasi bəyanat olaraq qalmaması, konkret fəaliyyət istiqamətləri üzrə icrasının izlənməsi baxımından əhəmiyyətlidir.

Burada mühüm məqam ondan ibarətdir ki, Azərbaycanla Böyük Britaniya arasındakı münasibətlər artıq ənənəvi enerji tərəfdaşlığı çərçivəsindən çıxaraq təhlükəsizlik, müdafiə sənayesi, texnologiya, investisiya və nəqliyyat sahələrini əhatə edən kompleks strateji əməkdaşlığa doğru genişlənir.

Bu, Azərbaycanın beynəlxalq münasibətlər sistemində artan siyasi və iqtisadi çəkisinin mühüm göstəricisidir.

Avropa İttifaqı ilə münasibətlər: Azərbaycan enerji təhlükəsizliyinin əsas tərəfdaşlarından biridir

Dublin görüşlərinin digər mühüm istiqaməti Avropa İttifaqı ilə münasibətlər oldu.

Prezident İlham Əliyev Avropa İttifaqı Şurasının Prezidenti Antonio Koşta ilə görüşündə enerji təhlükəsizliyi, qaz ixracı, bərpaolunan enerji, Orta Dəhliz və Naxçıvan dəmir yolu layihəsini müzakirə edib.

Görüşdə Prezident İlham Əliyev Azərbaycanın hazırda Avropa İttifaqının 10 üzv ölkəsinə qaz ixrac etdiyini bildirib. Tərəflər uzunmüddətli enerji müqavilələrinin və maliyyə mexanizmlərinin yenidən nəzərdən keçirilməsinin vacibliyinə də toxunublar.

Bununla yanaşı, Azərbaycan, Gürcüstan, Türkiyə və Bolqarıstan arasında bərpaolunan enerjinin Avropa bazarına ixracı ilə bağlı əldə edilmiş razılaşmanın əhəmiyyəti vurğulanıb.

Avropa İttifaqı tərəfindən Naxçıvan dəmir yolu layihəsi üzrə qiymətləndirmənin tezliklə yekunlaşdırılacağı da bildirilib. Orta Dəhlizin inkişafı və nəqliyyat bağlantılarının genişləndirilməsi məsələləri ətrafında fikir mübadiləsi aparılıb.

Bu görüşün əhəmiyyəti Azərbaycanın Avropa üçün strateji tərəfdaşlığının hansı istiqamətdə inkişaf etdiyini göstərməsindədir.

Avropa üçün enerji təhlükəsizliyi artıq yalnız qaz və neft təchizatı məsələsi deyil. Söhbət enerji mənbələrinin şaxələndirilməsindən, alternativ enerji istehsalından, elektrik enerjisinin ötürülməsindən və təchizat marşrutlarının təhlükəsizliyindən gedir.

Azərbaycan isə bu istiqamətlərin hər birində mühüm imkanlara malikdir.

Ölkəmizin coğrafi mövqeyi, mövcud enerji infrastrukturu, Xəzər hövzəsindəki potensialı və beynəlxalq nəqliyyat dəhlizlərindəki rolu onu Avropa üçün əhəmiyyətli tərəfdaşa çevirir.

Bu əməkdaşlıq həm də Azərbaycanın enerji diplomatiyasının yeni mərhələyə keçdiyini göstərir: ölkə artıq yalnız enerji ixracatçısı deyil, Avropanın enerji sistemində uzunmüddətli iştirakçı olmaq istəyir.

Azərbaycanın enerji gücü: Avropanın ehtiyacı, Bakının strateji üstünlüyü

Dublində keçirilən «Rəqabətqabiliyyətli Avropanın yaradılması – innovasiya, bağlantılar və əlçatan enerji» mövzusunda dəyirmi masa Prezident İlham Əliyevin Azərbaycanın enerji potensialı ilə bağlı fikirlərini beynəlxalq auditoriyaya çatdırması baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyırdı.

Dövlət başçısı çıxışında alternativ enerjinin gələcəkdə daha böyük rol oynayacağını vurğulayıb. Azərbaycanın Avropanın enerji təhlükəsizliyinə verdiyi töhfələrə toxunaraq, 2022-ci ildə Avropa İttifaqı ilə enerji sahəsində strateji tərəfdaşlığa dair imzalanmış Anlaşma Memorandumunu xatırladıb.

Çıxışda diqqətçəkən məqamlardan biri Cənub Qaz Dəhlizinin ötürmə imkanları ilə bağlı məlumatlar idi.

Prezidentin bildirdiyinə görə, Bakıdan İtaliyaya qədər uzanan və yeddi ölkənin ərazisindən keçən qaz kəməri sistemi Bolqarıstanın interkonnektorları vasitəsilə Avropa İttifaqının on ölkəsinə qaz təchiz edir. Boru kəmərinin tam yükləndiyi, Yunanıstan və İtaliya istiqamətində ötürmə imkanlarının isə 10 milyard kubmetrdən 11,2 milyard kubmetrə qədər artırıldığı diqqətə çatdırılıb.

Bu faktlar Azərbaycanın Avropa enerji bazarındakı mövqeyini anlamaq üçün vacibdir.

Enerji təhlükəsizliyinin Avropanın siyasi gündəliyində əsas məsələlərdən birinə çevrildiyi şəraitdə Azərbaycan etibarlı təchizatçı kimi öz mövqeyini gücləndirir.

Bununla yanaşı, ölkənin gələcək enerji strategiyası yalnız təbii qazla məhdudlaşmır. Xəzər dənizinin külək enerjisi potensialı, günəş enerjisi imkanları və elektrik enerjisinin ixracı üçün nəzərdə tutulan regional layihələr Azərbaycanın yeni enerji xəritəsindəki yerini müəyyənləşdirə bilər.

Ən mühüm məsələlərdən biri də yaşıl enerjinin Avropaya çatdırılmasıdır.

Azərbaycan-Gürcüstan-Türkiyə-Bolqarıstan əməkdaşlığı bu baxımdan xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Gələcəkdə elektrik enerjisinin ötürülməsi və yeni bağlantı layihələrinin reallaşması ölkəmizin enerji ixracatında əlavə imkanlar yaradacaq.

Beləliklə, Azərbaycan Avropanın həm ənənəvi, həm də alternativ enerji təhlükəsizliyində iştirak etməyə çalışan regional mərkəzə çevrilir.

Bolqarıstan, Yunanıstan, Çexiya: Avropanın müxtəlif istiqamətlərində Azərbaycan tərəfdaşlığı

Dublində keçirilən görüşlər Azərbaycanın Avropa ölkələri ilə əməkdaşlığının yalnız böyük siyasi mərkəzlərlə məhdudlaşmadığını göstərdi.

Prezident İlham Əliyev Bolqarıstanın Baş naziri Rumen Radev ilə görüşündə iki ölkə arasında strateji tərəfdaşlıq münasibətlərinin inkişafını müzakirə edib.

Enerji sahəsində əməkdaşlıq, elektrik enerjisi dəhlizinin yaradılması və nəqliyyat bağlantıları əsas mövzular olub.

Bolqarıstan Azərbaycanın Avropaya enerji ixracında mühüm tranzit ölkələrdən biridir. Bu baxımdan iki ölkə arasındakı münasibətlər yalnız ikitərəfli iqtisadi əməkdaşlıq deyil, daha geniş regional enerji təhlükəsizliyi kontekstində əhəmiyyət daşıyır.

Yunanıstanın Baş naziri Kiriakos Mitsotakis ilə görüşdə isə Azərbaycanın Avropanın, o cümlədən Yunanıstanın enerji təhlükəsizliyindəki rolu və TAP layihəsinin əhəmiyyəti vurğulanıb.

Tərəflər Azərbaycanın Avropaya, xüsusilə də Yunanıstana qaz ixracını artırmaq imkanlarını müzakirə ediblər. Bu məqsədlə Avropa İttifaqının maliyyə və prosedur mexanizmlərinin nəzərdən keçirilməsinin vacibliyi qeyd olunub.

Çexiyanın Baş naziri Andrey Babişlə görüşdə isə iqtisadi-ticari əlaqələr, investisiya layihələri və biznes dairələri arasında əməkdaşlığın genişləndirilməsi müzakirə edilib.

Görüşdə Azərbaycanın Çexiyanın ən böyük neft təchizatçısı olduğu vurğulanıb. Bu, Azərbaycanın Mərkəzi Avropa ölkələrinin enerji təminatındakı rolunun daha bir göstəricisidir.

Bu görüşlərin ümumi mənzərəsi göstərir ki, Azərbaycan Avropanın müxtəlif coğrafi və iqtisadi istiqamətlərində paralel tərəfdaşlıq münasibətləri qurur.

Cənub-Şərqi Avropada qaz və elektrik enerjisi, Mərkəzi Avropada neft təchizatı, Qərbi Avropada investisiya və texnologiya, Avropa İttifaqı səviyyəsində isə ümumi enerji və nəqliyyat siyasəti Azərbaycanın xarici siyasət gündəliyinin bir-birini tamamlayan istiqamətləridir.

Rumıniya, Moldova və Litva: əməkdaşlığın yeni imkanları

Prezident İlham Əliyevin Dublində Moldova Prezidenti Maya Sandu ilə görüşü də mühüm məsələlərlə yadda qalıb.

Moldova Prezidenti Azərbaycanın ölkəsinin enerji təhlükəsizliyinin gücləndirilməsinə verdiyi dəstəyə görə təşəkkürünü bildirib.

Görüşdə iqtisadi-ticari əlaqələrin genişləndirilməsi, kənd təsərrüfatı və enerji sahəsində əməkdaşlığın inkişafı müzakirə olunub.

Rumıniya Prezidenti Nikuşor Dan ilə görüşdə isə strateji tərəfdaşlığın dərinləşdirilməsi, enerji və nəqliyyat layihələri, müdafiə sənayesi, elm və təhsil sahələrində əməkdaşlıq məsələləri diqqət mərkəzində olub.

Xüsusilə Xəzər dənizi ilə Qara dənizi birləşdirən əməkdaşlıq imkanlarının genişləndirilməsi vurğulanıb.

Bu istiqamət Azərbaycanın Orta Dəhliz və Qara dəniz üzərindən Avropa bazarlarına çıxış strategiyası baxımından əhəmiyyətlidir. 

Litva Prezidenti Gitanas Nauseda ilə görüşdə də siyasi əlaqələrin mövcud səviyyəsi, iqtisadi-ticari və enerji əməkdaşlığının genişləndirilməsi, regional sülh gündəliyi və Azərbaycan-Avropa İttifaqı münasibətləri müzakirə edilib.

Bu təmaslar Azərbaycanın Avropa İttifaqının müxtəlif üzv dövlətləri ilə münasibətlərini inkişaf etdirməkdə maraqlı olduğunu göstərir.

Azərbaycan üçün bu əməkdaşlıq həm iqtisadi bazarların şaxələndirilməsi, həm də Avropa siyasi məkanında etibarlı tərəfdaş imicinin möhkəmləndirilməsi baxımından əhəmiyyətlidir.

Ukrayna ilə əməkdaşlıq: enerji, humanitar dəstək və bərpa təcrübəsi

Dublində Prezident İlham Əliyevin Ukrayna Prezidenti Volodimir Zelenski ilə görüşü də baş tutub.

Görüşdə Azərbaycan-Ukrayna münasibətlərinin inkişaf perspektivləri, iqtisadi və ticarət əlaqələri, özəl sektor arasında əməkdaşlıq və qarşılıqlı səfərlər müzakirə olunub.

Ukrayna Prezidenti Azərbaycanın göstərdiyi humanitar yardıma, xüsusilə elektrik avadanlıqlarının göndərilməsinə görə təşəkkür edib.

Zelenski Azərbaycanın Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda həyata keçirdiyi bərpa və yenidənqurma işlərini yaxından izlədiklərini, bu təcrübənin Ukrayna üçün də faydalı ola biləcəyini bildirib.

Bu görüşün diqqətçəkən tərəfi Azərbaycanın postmünaqişə dövründə qazandığı təcrübənin başqa ölkələr üçün də maraq doğurmasıdır.

Azərbaycan uzun illər işğal altında qalmış ərazilərdə genişmiqyaslı bərpa işləri aparır. Yeni yaşayış məntəqələri, yollar, enerji infrastrukturu, hava limanları və sosial obyektlər inşa edilir.

Bu təcrübənin Ukrayna ilə müzakirə olunması Azərbaycanın artıq yalnız regional siyasi proseslərdə deyil, münaqişədən sonrakı bərpa və yenidənqurma sahəsində də təcrübə sahibi kimi qəbul edildiyini göstərir.

Ermənistanla görüş: regional sülhün açarı Azərbaycanın əlindədir

Dublin diplomatiyasının ən həssas və strateji görüşlərindən biri Prezident İlham Əliyevlə Ermənistanın Baş naziri Nikol Paşinyan arasında baş tutdu.

Tərəflər 2025-ci il avqustun 8-də Vaşinqtonda keçirilmiş Sülh Sammitinin nəticələri və imzalanmış Birgə Bəyannamə əsasında sülh gündəliyinin irəlilədilməsini müzakirə ediblər.

Görüşün əsas mövzuları sərhədlərin delimitasiyası, nəqliyyat və tranzit əlaqələrinin inkişafı, iqtisadi-ticari münasibətlər və etimad quruculuğu tədbirləri olub.

Xüsusilə TRIPP – Beynəlxalq Sülh və Rifah naminə Tramp Marşrutunun dəmir yolu və avtomobil yolu komponentlərinin planlaşdırılması məsələləri diqqət mərkəzində olub.

Daha bir mühüm məqam Azərbaycanın ərazisindən Ermənistana və Ermənistandan digər istiqamətlərə yük daşımalarının həyata keçirilməsidir. Rəsmi məlumata görə, ötən ilin noyabrından etibarən Azərbaycan ərazisi vasitəsilə Ermənistana ümumilikdə 105 min ton yük daşınıb.

Tərəflər gələcəkdə elektrik şəbəkələrinin qarşılıqlı əlaqələndirilməsi və transsərhəd çayların idarə olunması sahəsində əməkdaşlıq imkanlarını da müzakirə ediblər.

Bu görüşün siyasi mənası xüsusilə böyükdür.

Azərbaycan uzun illər davam edən münaqişədən sonra regionda yeni iqtisadi və nəqliyyat reallıqlarının formalaşmasına çalışır. Bu reallıqların əsas şərtlərindən biri Azərbaycanın suverenliyinə və ərazi bütövlüyünə hörmət edilməsi, kommunikasiyaların qarşılıqlı fayda əsasında açılması və davamlı sülhün təmin olunmasıdır.

TRIPP layihəsi isə Cənubi Qafqazın beynəlxalq nəqliyyat sisteminə inteqrasiyası baxımından yeni imkanlar yarada bilər.

Burada əsas məqam odur ki, regionda dayanıqlı sülhün qurulması Azərbaycanı prosesdən kənarda saxlamaqla deyil, məhz Bakının müəyyən etdiyi suverenlik və qarşılıqlı əməkdaşlıq prinsiplərinə hörmət etməklə mümkündür.

Orta Dəhliz: Azərbaycan Şərqlə Qərb arasında strateji körpüdür

Dublin görüşlərində diqqət çəkən əsas məsələlərdən biri də nəqliyyat bağlantıları idi.

Müasir dünyada geosiyasi güc yalnız hərbi potensialla və təbii sərvətlərlə ölçülmür. Dövlətlərin beynəlxalq ticarət marşrutlarına nəzarət imkanları, logistika infrastrukturu, enerji dəhlizləri və iqtisadi bağlantılardakı rolu da strateji üstünlük yaradır.

Azərbaycan məhz bu istiqamətdə mühüm mövqeyə malikdir.

Orta Dəhliz Çin və Mərkəzi Asiyadan başlayaraq Xəzər dənizi, Azərbaycan, Gürcüstan və Türkiyə üzərindən Avropaya uzanan nəqliyyat marşrutudur.

Bu marşrutun əhəmiyyəti son illərdə beynəlxalq ticarət və geosiyasi dəyişikliklər fonunda daha da artıb.

Azərbaycanın Bakı Beynəlxalq Dəniz Ticarət Limanı, dəmir yolları, avtomobil magistralları, Ələt Azad İqtisadi Zonası və digər logistika infrastrukturları ölkəmizin bu marşrutda əsas tranzit mərkəzlərindən biri kimi mövqeyini gücləndirir.

Dublində Böyük Britaniya ilə imzalanan strateji tərəfdaşlıq sənədində Orta Dəhlizin inkişafına xüsusi yer ayrılması da təsadüfi deyil.

Avropanın əsas siyasi və iqtisadi aktorları bu marşrutun inkişafında Azərbaycanın rolunu nəzərə alırlar.

Naxçıvan dəmir yolu layihəsinin Avropa İttifaqı ilə müzakirəsi isə ölkənin nəqliyyat imkanlarının genişləndirilməsi baxımından əlavə əhəmiyyət daşıyır.

Bütün bunlar Azərbaycanın yalnız enerji ixracatçısı deyil, həm də beynəlxalq logistika və tranzit sisteminin mühüm iştirakçısı olmaq istiqamətində irəlilədiyini göstərir.

İlham Əliyev reallığı: Azərbaycanla hesablaşmadan regionda yeni geosiyasi düzən qurmaq mümkün deyil

Dublində keçirilən görüşlərin ümumi təhlili bir mühüm nəticəyə gəlməyə əsas verir: Azərbaycan regionda öz siyasi, iqtisadi və strateji çəkisini artırıb.

Bu reallığın formalaşmasında bir neçə əsas amil var.

Birincisi, hərbi-siyasi amil.

Azərbaycanın ərazi bütövlüyünü və suverenliyini təmin etməsi regionda yeni siyasi reallıq yaradıb. 2020-ci il Vətən müharibəsi və 2023-cü ildə həyata keçirilmiş antiterror tədbirləri Cənubi Qafqazın geosiyasi mənzərəsini dəyişdirib.

Bu proseslərdən sonra Azərbaycan regionda sülh gündəliyinin, nəqliyyat kommunikasiyalarının və yeni əməkdaşlıq mexanizmlərinin əsas iştirakçısına çevrilib.

İkincisi, enerji amili.

Azərbaycan Avropa ölkələrinin enerji təhlükəsizliyində mühüm rol oynayır. On ölkəyə qaz ixracı, Cənub Qaz Dəhlizi, TAP layihəsi və yeni yaşıl enerji təşəbbüsləri ölkəmizin strateji əhəmiyyətini artırır.

Üçüncüsü, nəqliyyat-logistika amili.

Orta Dəhliz, Bakı Beynəlxalq Dəniz Ticarət Limanı və regional dəmir yolu bağlantıları Azərbaycanın beynəlxalq ticarət sistemində mövqeyini gücləndirir.

Dördüncüsü, diplomatik amil.

Azərbaycan eyni zamanda Böyük Britaniya, Avropa İttifaqı, Türkiyə, ABŞ, Mərkəzi Asiya dövlətləri və digər beynəlxalq aktorlarla münasibətlərini inkişaf etdirir. Bu, ölkəmizə müxtəlif siyasi və iqtisadi platformalarda müstəqil mövqe nümayiş etdirmək imkanı verir.

Burada İlham Əliyevin xarici siyasət kursunun əsas xüsusiyyəti də ortaya çıxır: Azərbaycan müxtəlif güc mərkəzləri ilə əməkdaşlıq edir, lakin öz milli maraqlarını və müstəqil qərarvermə hüququnu əsas götürür.

Məhz bu yanaşma ölkəmizin beynəlxalq münasibətlərdə manevr imkanlarını genişləndirir.

Azərbaycan nə Qərbin, nə Şərqin, nə də hər hansı başqa siyasi mərkəzin geosiyasi layihəsinin passiv iştirakçısı olmaq istəyir. Bakı öz milli maraqlarına uyğun tərəfdaşlıqlar qurmağa və beynəlxalq proseslərdə müstəqil aktor kimi çıxış etməyə çalışır.

Dublin görüşləri bu siyasətin növbəti təzahürü oldu.

Azərbaycan artıq yalnız regionun deyil, daha geniş coğrafiyanın strateji tərəfdaşıdır

Bütün bu hadisələri bir-birindən ayrı qiymətləndirmək olmaz.

Böyük Britaniya ilə strateji tərəfdaşlıq sənədi, Avropa İttifaqı ilə enerji və nəqliyyat müzakirələri, Bolqarıstan və Yunanıstanla enerji əməkdaşlığı, Çexiya ilə neft təchizatı, Rumıniya ilə Qara dəniz bağlantıları, Moldova ilə enerji təhlükəsizliyi, Ukrayna ilə humanitar və iqtisadi əlaqələr, Ermənistanla sülh gündəliyi vahid geosiyasi mənzərənin ayrı-ayrı elementləridir.

Bu mənzərədə Azərbaycan enerji, nəqliyyat, təhlükəsizlik və diplomatiyanın kəsişdiyi mühüm mərkəz kimi çıxış edir.

Bununla belə, Azərbaycanın regional güc statusunun uzunmüddətli və dayanıqlı olması üçün enerji gəlirlərinin iqtisadi şaxələndirməyə çevrilməsi, qeyri-neft sektorunun inkişafı, texnologiya və sənaye potensialının artırılması, nəqliyyat layihələrinin real iqtisadi nəticələr verməsi vacibdir.

Strateji tərəfdaşlıq sənədləri özlüyündə yekun nəticə deyil. Onların əhəmiyyəti konkret investisiyalar, yeni iş yerləri, texnoloji transfer, ixrac imkanları və təhlükəsizlik əməkdaşlığı ilə ölçüləcək.

Bu mənada Dublin görüşləri Azərbaycanın qarşısında yeni imkanlar açmaqla yanaşı, həmin imkanları real nəticələrə çevirmək məsuliyyətini də artırır.

 İlham Əliyev reallığı – güclü dövlət, müstəqil siyasət və genişlənən tərəfdaşlıqlar

Noyabrın 12-də Dublində baş verənlər Azərbaycan diplomatiyasının son illərdə keçdiyi yolun mühüm göstəricisidir.

Bir zamanlar beynəlxalq münasibətlər sistemində əsasən enerji resursları və regional münaqişə kontekstində xatırlanan Azərbaycan bu gün Avropanın enerji təhlükəsizliyi, beynəlxalq nəqliyyat bağlantıları, müdafiə əməkdaşlığı, yaşıl enerji və regional sülh məsələlərində söz sahibi olan dövlətlərdən biridir.

Böyük Britaniya ilə strateji tərəfdaşlığın rəsmiləşdirilməsi bu baxımdan xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Çünki söhbət dünyanın aparıcı iqtisadi və siyasi güc mərkəzlərindən biri ilə münasibətlərin yeni hüquqi-siyasi çərçivəyə salınmasından gedir.

Avropa İttifaqı ilə müzakirələr isə Azərbaycanın enerji və tranzit imkanlarının Avropa üçün uzunmüddətli əhəmiyyətini bir daha ortaya qoyur.

Ən vacib məqam odur ki, Azərbaycan artıq regional proseslərin yalnız müşahidəçisi deyil. Ölkəmiz həmin proseslərin formalaşmasında iştirak edir, təşəbbüslər irəli sürür və öz maraqlarına uyğun yeni əməkdaşlıq platformaları yaradır.

İlham Əliyev reallığı məhz budur: müstəqil qərar verən, milli maraqlarını qoruyan, dünyanın aparıcı güc mərkəzləri ilə tərəfdaşlıq quran və Cənubi Qafqazın gələcəyinin müəyyənləşdirilməsində əsas söz sahiblərindən biri olan Azərbaycan.

Dublin görüşləri bu reallığın növbəti diplomatik təsdiqi kimi tarixə düşə bilər.