İran və Rusiya sanksiyalar altında "boğulur" - Azərbaycan üçün "cek pot" imkanı
Regionda enerji əməkdaşlığı ilə bağlı yeni təşəbbüslər geosiyasi və iqtisadi müstəvidə geniş müzakirələr doğurmaqdadır. Rusiya qazının İrana tədarükünü nəzərdə tutan müqavilənin hazırlanması ilə bağlı açıqlama verən İranın Rusiyadakı səfiri Kazım Cəlali bildirib ki, tərəflər artıq yüksək səviyyəli danışıqlar aparıb və sənəd imzalandığı təqdirdə layihənin icrasına başlanıla bilər. Onun sözlərinə görə, boru kəmərlərinin tikintisi də daxil olmaqla texniki mərhələnin həyata keçirilməsi təxminən 2–3 il vaxt apara bilər.
Bu təşəbbüs fonunda bir sıra mühüm suallar gündəmə gəlir: İran və Rusiyaya tətbiq edilən sanksiyalar belə bir layihənin reallaşmasına hansı təsiri göstərə bilər? Enerji əməkdaşlığı bu sanksiyaların genişlənməsi riskini artıra bilərmi? Eyni zamanda, mümkün qaz marşrutunun Azərbaycan ərazisindən keçməsi ehtimalı nə dərəcədə realdır və bu ssenari regionun enerji xəritəsinə necə təsir edə bilər?
Məsələ ilə bağlı politoloq Şakir Ağayev Crossmedia.az-a açıqlama verib: "Səfirin bir neçə gün əvvəl bu mövzu ilə bağlı çıxışı olub və o, boru kəmərinin ötürmə gücünün 55 milyard kubmetrə qədər artırılması imkanının da mövcud olduğunu qeyd edib. Eyni zamanda, boru kəmərinin Rusiyadan İrana çəkilməsi ilə bağlı prosesin mövcud olduğu və bunun real icra mərhələsinə keçirilməsinin nəzərdən keçirildiyi bildirilir. Sanksiyalar məsələsinə gəldikdə isə, İranla yanaşı Rusiyanın özünə qarşı da müxtəlif sanksiyalar tətbiq olunub. Rusiya yanacağına — istər qaz, istər neft, istərsə də digər enerji sahələrinə — məhdudiyyətlər mövcuddur. Bununla belə, Rusiya İrana qarşı tətbiq edilən sanksiyalara qoşulmur. Digər dövlətlər tərəfindən tətbiq edilən sanksiyalar fonunda, əgər enerji daşıyıcıları Rusiyadan İrana yönəlirsə, bu proses iki dövlət arasında bağlanmış ticarət müqavilələri əsasında həyata keçirilir. Təbii ki, hər iki dövlət mövcud sanksiyaları və onların tətbiq mexanizmlərini bilir, eyni zamanda bu məhdudiyyətlərin necə aşılması yollarını da anlayır. Bu baxımdan düşünmürəm ki, Rusiyaya tətbiq olunan sanksiyalar onun bütün enerji sisteminin tam şəkildə fəaliyyətini dayandıra bilsin. Məsələnin Azərbaycandan keçmə ehtimalına gəldikdə isə, belə bir ehtimal mövcuddur. Bildiyim qədərilə bu istiqamətdə danışıqlar da aparılıb, o cümlədən SOCAR ilə Rusiya qaz şirkəti arasında müəyyən müzakirələr olub və marşrutun Azərbaycandan keçməsi variantı nəzərdən keçirilib".
Analitikin sözlərinə görə, bu halda Azərbaycan yalnız qazanc əldə edə bilər: "Boru kəməri Azərbaycan ərazisindən keçərsə, ölkə tranzit haqqı alacaq və tranzitdən iqtisadi fayda götürəcək. Digər tərəfdən, bu prosesin gələcəyi müəyyən geosiyasi amillərdən də asılıdır. Hələlik məlum deyil ki, Rusiyaya qarşı sanksiyalar yumşaldılacaq, yoxsa daha da sərtləşdiriləcək. Eyni zamanda İrana münasibətdə də vəziyyət qeyri-müəyyəndir. Rusiya- Ukrayna müharibəsi bitsə, şübhəsiz ki, bu proses daha da sürətlənə bilər və sanksiyaların ləğvi ehtimalı artar. Eyni zamanda İranla ABŞ arasında mümkün razılaşma və ya əksinə, münasibətlərin daha da gərginləşməsi də prosesin istiqamətinə təsir göstərə bilər. Yəni burada müxtəlif risk faktorları mövcuddur. Lakin ümumilikdə, sanksiyalar məsələsi Rusiya ilə İran arasında bağlanan kommersiya müqavilələrində əsas maneə kimi çıxış etmir. Nəticə etibarilə, marşrutun Azərbaycandan keçməsi ehtimalı var. Belə bir ssenari baş verərsə, Azərbaycan tranzit ölkə kimi bundan iqtisadi baxımdan qazanc əldə edə bilər".
Ayhan
13:00 16.02.2026
Oxunuş sayı: 729
