ABŞ, Rusiya, Çin liderlərinin sammitindən gözləntilər açıqlandı
Rusiya-Ukrayna müharibəsinin davam etməsi, Moskva ilə Vaşinqton arasında münasibətlərin mürəkkəb xarakter alması və beynəlxalq təhlükəsizlik arxitekturasında yaranan yeni çağırışlar böyük dövlətlər arasında diplomatik təmasları daha da aktuallaşdırır. Bu kontekstdə Çində Rusiya Prezidenti Vladimir Putin və ABŞ Prezidenti Donald Tramp arasında ikitərəfli görüşün keçirilməsi məsələsinin nəzərdən keçirilməsi beynəlxalq siyasi gündəmdə diqqət çəkən hadisələrdən biri kimi qiymətləndirilir.
Belə bir görüşün baş tutması tərəflər arasında münasibətlərin normallaşdırılması, Ukrayna müharibəsinin dayandırılması, təhlükəsizlik məsələləri və beynəlxalq siyasi proseslər ətrafında müzakirələr üçün mühüm platforma yarada bilər. Eyni zamanda, ABŞ və Rusiyanın strateji maraqları, qarşılıqlı etimadsızlıq və müharibə ilə bağlı mövqelərindəki fərqlər danışıqların nəticələrinə təsir göstərə biləcək əsas amillərdəndir.
Görüşün Çində keçirilməsi ehtimalı isə Pekinin qlobal siyasətdə artan diplomatik rolunu da gündəmə gətirir. Bəs Putin və Trampın mümkün görüşündə hansı məsələlər əsas müzakirə mövzusu olacaq? Tərəflər Ukrayna müharibəsinin dayandırılması ilə bağlı ortaq mövqeyə gələ biləcəklərmi? Bu təmas müharibənin başa çatmasına real zəmin yarada bilər, yoxsa daha çox siyasi və diplomatik mesaj xarakteri daşıyacaq?
Mövzu ilə bağlı Crossmedia.az-a açıqlama verən siyasi analitik Elmira Talıbzadə qeyd edib ki, danışıqların əsas mövzusu yalnız Ukrayna olacaq: “Çünki Rusiya-Ukrayna müharibəsinin arxasında daha geniş bir məsələ dayanır. Hələ də açıq suallar var. Onlardan biri də odur ki, Vaşinqton, Moskva və Pekin arasında yeni güc balansı necə formalaşacaq? Bilirik ki, paradoksal olsa da, Tramp üçün əsas prioritet Rusiya ilə strateji sabitlik, nüvə silahları sahəsində müəyyən ilkin razılaşmalar əldə etmək və iki ölkə arasında birbaşa toqquşma riskini azaltmaq ola bilər. Putin üçün bu görüş Vaşinqtonla münasibətlərin yenidən nəzərdən keçirilməsi, sanksiya rejiminin müzakirəsi və ən əsası, müharibə nəticəsində yaranmış müəyyən siyasi və ərazi reallıqlarının qəbul etdirilməsi baxımından fürsət ola bilər. Çin isə öz növbəsində bu görüşün Vaşinqtonla Moskva arasında Pekinin manevr imkanlarını məhdudlaşdıra biləcək ikitərəfli razılaşmaya çevrilməsində maraqlı deyil. Amma istisna etmirəm ki, danışıqların mövzusu yalnız siyasi mexanizmlər və təhlükəsizlik məsələləri ilə məhdudlaşmayacaq. İndi ticarət, enerji, rəqəmsal iqtisadiyyat, süni intellekt və texnoloji rəqabət kimi digər strateji sahələr də danışıqlar zamanı müzakirə olunur. O ki qaldə Çinə, təsəvvür edin, bir neçə onillik əvvəl, dünya bipolyar sistem şəraitində olduğu zaman Pekinin qlobal gündəliyi bu gün olduğu kimi müəyyən edən əsas danışıqlar masasında yer alacağını ağıla gətirmək çətin idi. Hətta bipolyar dünya nizamının dağılmasından sonra belə, Çinin bu səviyyəyə yüksəlməsi tədricən baş verdi. Bu gün isə Çin yalnız iqtisadi güc kimi yox, həm də yüksək texnologiyalar, süni intellekt və rəqəmsallaşma sahələrində müstəqil güc mərkəzi kimi çıxış edir. Hətta "Nvidia" şirkəti ətrafında baş verən son hadisələrə diqqət yetirmək lazımdır. ABŞ və Çin arasında texnoloji rəqabət yenidən kəskinləşib. Vaşinqton qabaqcıl süni intellekt çiplərinin ixracına nəzarəti gücləndirir, ABŞ siyasi dairələrində isə Çin şirkətlərinin Amerika hesablama texnologiyalarına çıxışının hansı həddə qədər mümkün ola biləcəyi müzakirə olunur. Amma ABŞ administrasiyası xarici data mərkəzləri vasitəsilə ixrac məhdudiyyətlərindən yan keçmək imkanlarını aradan qaldırmağa yönəlmiş yeni tədbirlər elan edib. Buna görə də istisna etmirəm ki, açıq siyasi gündəlikdən kənarda texnoloji rəqabətin qaydaları, kritik infrastruktur üzərində nəzarət və qlobal süni intellekt bazarının gələcəyi ilə bağlı daha geniş müzakirələr də aparıla bilər. Söhbət mütləq texnoloji monopoliyanın hərfi mənada bölüşdürülməsindən getmir, daha çox texnologiyalara, bazarlara və strateji resurslara çıxışın sərhədlərinin müəyyənləşdirilməsindən gedə bilər”.

Elmira Talıbzadə qeyd edib ki, Ukrayna məsələsinə gəldikdə isə, bu görüşün özünün münaqişənin başa çatmasını əhəmiyyətli dərəcədə yaxınlaşdıracağını düşünmür: “Tramp hələ seçki kampaniyası dövründə prezidentliyə qayıtdıqdan sonra müharibəni 24 saat ərzində bitirəcəyini vəd edirdi, daha sonra isə qısa müddətdə razılaşma əldə etməyin mümkünlüyündən danışırdı. Lakin onun ikinci prezidentlik müddəti artıq ikinci ilinə yaxınlaşır, müharibə isə davam edir, insanlar həlak olur, Ukraynanın infrastrukturu zərbələrə məruz qalır və hələ də fundamental siyasi həll yolu yoxdur. ABŞ administrasiyasının nümayəndələrinin qarşıdakı görüşlə bağlı gözləntiləri əvvəlcədən müəyyən qədər aşağı salması da diqqət çəkir. Ağ Evin mətbuat katibi Olivia Wales Trampın nüvə silahlarının azaldılması məsələsini müzakirə etmək niyyətində olduğunu bildirib və eyni zamanda, ABŞ-nin yüksək vəzifəli rəsmilərindən biri danışıqların konkret razılaşma ilə nəticələnəcəyinə Vaşinqtonun ümid etmədiyini qeyd edib. Amerika rəsmiləri həmçinin Ukrayna məsələsinin məhz üçtərəfli görüşün əsas mövzusuna çevrilməməli olduğunu vurğulayıblar. Qeyd etdiklərim bnə deməkdir? Deməli, strateji gündəlikdə tamamilə fərqli məsələlər durur, nəinki Rusiya-Ukrayn müharibəsinin dayandırılması barədə müzakirələr”.
Ayhan
11:00 18.11.2026
Oxunuş sayı: 102