Çin texnologiya sahəsində inqilab edir: Onu kim dayandıracaq?
ABŞ və Çin arasında yüksək texnologiyalar, xüsusilə də süni intellekt sahəsində rəqabət getdikcə daha mürəkkəb mərhələyə qədəm qoyur. Vaşinqtonun Çinə qabaqcıl NVIDIA prosessorlarının ixracına tətbiq etdiyi məhdudiyyətlər Pekinin texnoloji inkişafını ləngitmək məqsədi daşısa da, Çin şirkətləri bu maneələri aşmaq üçün alternativ yollar axtarırlar. Son məlumatlara görə, Çinin süni intellekt şirkətləri ABŞ-nin yeni məhdudiyyətlər tətbiq edə biləcəyi ehtimalını nəzərə alaraq, xarici ölkələrdə NVIDIA prosessorları ilə təchiz edilmiş məlumat mərkəzlərinin hesablama resurslarını əvvəlcədən rezerv etməyə çalışırlar. Beləliklə, Çində birbaşa istifadəsi məhdudlaşdırılan texnologiyalara xaricdə yerləşən infrastruktur vasitəsilə çıxış əldə etmək cəhdləri artır. Bu proses ABŞ-nin texnoloji nəzarət mexanizmlərini nə dərəcədə effektiv tətbiq edə biləcəyi ilə bağlı da suallar yaradır. Görünən odur ki, texnoloji rəqabət artıq yalnız çiplərin istehsalı və ixracı ilə məhdudlaşmır, həm də hesablama resurslarına çıxış və rəqəmsal infrastruktur üzərində nəzarət uğrunda mübarizəyə çevrilir.
Mövzu ilə bağlı siyasi şərhçi Oqtay Qasımov Crossmedia.az-a açıqlamasında qeyd edib ki, ABŞ və Çin arasında rəqabətin əsas istiqamətlərindən biri, bəlkə də, ən mühümü yüksək texnologiyalar sahəsi ilə bağlıdır: "Xüsusilə son dövrlərdə Çinin yüksək texnologiyalar sahəsində əldə etdiyi ciddi uğurlar ABŞ-də narahatlıq doğurur. Məhz buna görə də Vaşinqton Çin şirkətlərinə qarşı müxtəlif məhdudiyyətlər tətbiq etmək istiqamətində konkret addımlar atmağa başlayıb. Son dövrlərdə NVIDIA şirkəti və onun rəhbərliyi ətrafında baş verən müzakirələr və qalmaqalların da müəyyən mənada bu rəqabətlə əlaqəli olduğunu düşünürəm. Nəzərə alsaq ki, NVIDIA yüksək texnologiyalar sektorunun aparıcı çip istehsalçılarından biridir və süni intellekt də daxil olmaqla bir çox strateji sahəni zəruri prosessorlarla təmin edir, ABŞ-nin bu sahədəki siyasətinin arxasında dayanan maraqları anlamaq çətin deyil. Bu baxımdan, ABŞ və Çin arasında rəqabətin əsas istiqamətlərindən biri məhz yüksək texnologiyalar uğrunda mübarizədir. Düşünürəm ki, Amerikanın tətbiq etdiyi məhdudiyyətlər Çin şirkətlərinə müəyyən təsir göstərsə də, uzunmüddətli perspektivdə onların fəaliyyətini ciddi şəkildə məhdudlaşdırmaq imkanında olmayacaq. Çünki Çin artıq bu sahədə öz texnoloji imkanlarını sürətlə inkişaf etdirir. Xüsusilə 6G texnologiyalarının hazırlanması və tətbiqi istiqamətində əldə etdiyi nailiyyətlər ABŞ-ni ciddi şəkildə narahat edir".
Ekspert qeyd edib ki, ABŞ və Çin arasında texnoloji qarşıdurmanın qarşıdakı illərdə, hətta onilliklər ərzində də davam edəcək: "Çünki hər iki dövlət qlobal güc statusuna iddialıdır. Çin dünyada ikinci qlobal güc olmaqla kifayətlənmək istəmir, eyni zamanda, ABŞ-la rəqabət apararaq beynəlxalq sistemdə öz mövqelərini daha da gücləndirməyə çalışır. ABŞ isə Çinin bu istiqamətdə yüksəlişinin qarşısını almağa və öz texnoloji üstünlüyünü qorumağa çalışır. Bununla belə, hesab edirəm ki, bütün bu qarşıdurmaya baxmayaraq, tərəflər arasında dialoq və anlaşma imkanları da qalır. Donald Trampın Çi Xalq Respublikasının sədri Si Cinpinlə son dövrdə keçirdiyi görüşlər və qarşıdakı danışıqların da bu məsələlərin müzakirəsinə təkan verəcəyini düşünürəm. Bütün hallarda tərəflərin müəyyən anlaşma çərçivəsində münasibətləri tənzimləməyə çalışacaqları ehtimalı yüksəkdir. Çünki yüksək gərginlik və uzunmüddətli qarşıdurma nə ABŞ-yə, nə də Çinə xüsusi dividendlər vəd edir. Bu baxımdan, ABŞ Senatında və Konqresində qəbul edilən, Çin texnologiya şirkətlərinə qarşı məhdudiyyətləri nəzərdə tutan qərarların müəyyən müddət ərzində təsirli olacağını düşünürəm. Lakin uzunmüddətli perspektivdə bu qərarların Çin şirkətlərinin inkişafını ciddi şəkildə əngəlləyə biləcəyinə inanmıram. Çin artıq texnoloji müstəqilliyini təmin etmək istiqamətində ciddi addımlar atır və bu prosesin qarşısını yalnız məhdudiyyətlər vasitəsilə almaq mümkün olmayacaq".
Ayhan
13:00 14.11.2026
Oxunuş sayı: 64
