Bir ağaca görə ordu səfərbər oldu
1976-cı ilin avqustunda Koreya yarımadasında baş verən hadisə hərb tarixinin ən qeyri-adi əməliyyatlarından biri kimi yadda qalıb. ABŞ və Cənubi Koreya qüvvələri Koreya yarımadasını iki yerə ayıran demilitarizasiya zonasında bir ağacı kəsmək üçün genişmiqyaslı hərbi qüvvə səfərbər edib. Əməliyyata bombardmançı təyyarələr, qırıcılar, helikopterlər, hərbi gəmilər və yüzlərlə hərbçi cəlb olunub. İlk baxışdan adi ağac kəsmə işi kimi görünən bu hadisənin arxasında isə iki ABŞ zabitinin öldürülməsi, Şimali Koreya ilə kəskin qarşıdurma və Soyuq müharibənin nüvə müharibəsinə çevrilə biləcəyi qorxusu dayanırdı.
Tarixə “Paul Bunyan” əməliyyatı adı ilə düşən bu hadisə təkcə hərbi güc nümayişi deyil, həm də kiçik bir insidentin beynəlxalq böhrana necə çevrilə biləcəyinin nümunəsidir.
Hadisənin başlanğıcı: Bir ağacın yaratdığı gərginlik
1976-cı il avqustun 18-də Panmunjom ərazisində, Koreya Demilitarizasiya Zonasının daxilində yerləşən Birgə Təhlükəsizlik Zonasında (Joint Security Area – JSA) ABŞ və Cənubi Koreya tərəfinin işçi qrupu böyük bir qovaq ağacını budamaq üçün əraziyə daxil oldu. Ağac BMT Komandanlığının müşahidə məntəqələri arasındakı görmə xəttini bağlayırdı. Bu isə sərhədin həmin hissəsində müşahidə və təhlükəsizlik imkanlarını məhdudlaşdırırdı.
İşçi qrupu beş koreyalı fəhlədən, üç zabitdən və yeddi nəfərlik mühafizə dəstəsindən ibarət idi. Onlara ABŞ ordusunun kapitanı Artur Bonifas və birinci leytenant Mark Barrett rəhbərlik edirdi. Məqsəd əvvəlcə ağacı tamamilə kəsmək deyil, budaqlarını qısaltmaq idi. Çünki müşahidə məntəqələri arasındakı görünüşü bərpa etmək üçün bunun kifayət edəcəyi düşünülürdü.
Baltalı hücum və iki ABŞ zabitinin ölümü
Ağacın budanmasına başlanmasından qısa müddət sonra əraziyə Şimali Koreya hərbçiləri gəldi. Onlar işin dayandırılmasını tələb etdilər. Tərəflər arasında mübahisə yarandı və vəziyyət qəfil zorakılığa çevrildi. Şimali Koreya əsgərləri ağacın budanması ilə məşğul olan qrupa hücum etdilər. Hücum zamanı baltaların və dəyənəklərin istifadə edildiyi bildirilir.
Nəticədə ABŞ ordusunun kapitanı Artur Bonifas və birinci leytenant Mark Barrett aldığı xəsarətlərdən həyatını itirdi. Bir neçə digər hərbçi də yaralandı. Hadisə ABŞ-də ciddi narazılıq doğurdu və Koreya yarımadasında onsuz da kövrək olan atəşkəs vəziyyətini daha da gərginləşdirdi. ABŞ Konqresinin 1976-cı il sentyabrın 2-də dərc etdiyi hesabatda iki zabitin Şimali Koreya hərbçiləri tərəfindən baltaların küt tərəfi ilə döyülərək öldürüldüyü qeyd olunur.
Hadisənin baş vermə səbəbləri ilə bağlı müxtəlif mülahizələr irəli sürülüb. ABŞ rəsmiləri hücumu əvvəlcədən planlaşdırılmış təxribat kimi qiymətləndirirdilər. Lakin Vaşinqtonda keçirilən müşavirələrdə belə bir ehtimal da müzakirə olunurdu ki, insidentin özü planlaşdırılsa da, iki amerikalı zabitin öldürülməsi ilkin niyyətin bir hissəsi olmaya bilərdi. Bu məqam ABŞ-nin məxfilikdən çıxarılmış diplomatik sənədlərində də əksini tapıb. Office of the
“Paul Bunyan” əməliyyatı: Ağacın arxasında dayanan hərbi güc
İki zabitin öldürülməsindən sonra ABŞ rəhbərliyi hadisəyə sərt cavab vermək qərarına gəldi. Prezident Cerald Ford administrasiyası, dövlət katibi Henri Kissincer və hərbi rəhbərlik məsələni müzakirə etmək üçün təcili toplantılar keçirdi. 1976-cı il avqustun 19-da Ağ Evdə keçirilən Vaşinqton Xüsusi Fəaliyyətlər Qrupunun iclasında ağacın hərbi müşayiət altında kəsilməsi, B-52 bombardmançılarının uçuşlarının təşkili və dəniz qüvvələrinin Koreya yarımadasına yaxınlaşdırılması təklif edildi. Eyni zamanda, ehtiyac yaranacağı təqdirdə Şimali Koreyanın ərazidəki hərbi obyektlərinə zərbə endirilməsi üçün ehtiyat plan da hazırlanırdı.
Avqustun 21-də həyata keçirilən əməliyyata ABŞ folklorundakı nəhəng odunçu obrazı olan Pol Banyanın (Paul Bunyan) adı verildi. Bu ad təsadüfi seçilməmişdi: məqsəd ağacın kəsilməsi ilə yanaşı, Şimali Koreyaya ABŞ və Cənubi Koreyanın hərbi imkanlarını və qətiyyətini nümayiş etdirmək idi.
Əməliyyata 16 hərbi mühəndis, 124 quru qoşunu, 27 hava vasitəsi və artilleriya bölmələri cəlb edilmişdi. Ağacı kəsən mühəndislər güclü mühafizə ilə əhatə olunmuşdu. Ərazidə ABŞ və Cənubi Koreya hərbçiləri, o cümlədən Cənubi Koreyanın xüsusi təyinatlı qüvvələri hazır vəziyyətdə dayanmışdı. DVIDS
Hərbi güc nümayişi bununla məhdudlaşmırdı. B-52 strateji bombardmançıları Cənubi Koreya üzərində uçuşlar həyata keçirir, F-111 və digər döyüş təyyarələri bölgəyə yerləşdirilirdi. ABŞ-nin “USS Midway” təyyarədaşıyan gəmisinin rəhbərlik etdiyi dəniz qüvvələri də Koreya yarımadası yaxınlığında mövqe tutmuşdu. ABŞ-nin Strateji Hava Komandanlığının tarixi hesabatında B-52 uçuşlarının Şimali Koreya radarları tərəfindən görünəcək şəkildə planlaşdırıldığı, bombardmançıların təlim xarakterli uçuşlar zamanı real döyüş sursatlarından istifadə etmədiyi göstərilir. National
Beləliklə, bir neçə gün əvvəl iki zabitin öldürüldüyü əraziyə bu dəfə böyük hərbi müşayiət altında mühəndislər daxil oldu. Onların əsas vəzifəsi ağacı kəsmək idi, lakin əməliyyatın miqyası bunun sadəcə texniki iş olmadığını açıq şəkildə göstərirdi.
Qarşıdurma böyümədi: Şimali Koreyanın reaksiyası
Əməliyyatın əsas məqsədi ağacı kəsmək və eyni zamanda Şimali Koreyaya güc nümayiş etdirmək idi. Ağacın kəsilməsi zamanı tərəflər arasında yeni genişmiqyaslı toqquşma baş vermədi. ABŞ və Cənubi Koreya qüvvələrinin bu qədər böyük hərbi potensialla əraziyə daxil olması Şimali Koreya üçün ciddi xəbərdarlıq xarakteri daşıyırdı.
Avqustun 21-də Şimali Koreya lideri Kim İl Sonq hadisə ilə bağlı təəssüf ifadə edən bəyanat verdi. Bu, insidentdən sonra gərginliyin azaldılması istiqamətində mühüm diplomatik addım hesab olundu. ABŞ Konqresinin hesabatında da Kim İl Sonqun hadisənin baş verməsinə görə təəssüf bildirməsi xüsusi vurğulanırdı.
Bununla belə, əməliyyatdan sonra hərbi hazırlıq dərhal dayandırılmadı. ABŞ qüvvələri bir müddət yüksək döyüş hazırlığı vəziyyətində saxlanıldı, B-52 bombardmançılarının uçuşları sentyabrın əvvəlinədək davam etdi. Yalnız sentyabrın 7-də ABŞ qüvvələrinin hazırlıq səviyyəsinin DEFCON 4-ə qaytarılması barədə qərar verildi. Bu da böhranın yalnız ağacın kəsilməsi ilə bitmədiyini, bir neçə həftə ərzində hərbi və diplomatik müstəvidə davam etdiyini göstərir. National
Niyə bir ağac üçün bu qədər böyük əməliyyat keçirildi?
“Paul Bunyan” əməliyyatının miqyasını anlamaq üçün həmin dövrün siyasi və hərbi şəraitini nəzərə almaq lazımdır. Koreya müharibəsi 1953-cü ildə atəşkəslə dayandırılsa da, iki Koreya arasında sülh müqaviləsi imzalanmamışdı. Demilitarizasiya zonası isə dünyanın ən gərgin hərbi sərhədlərindən biri olaraq qalırdı. Belə bir şəraitdə iki ABŞ zabitinin öldürülməsi Vaşinqton tərəfindən təkcə yerli insident deyil, ABŞ-nin regiondakı mövqeyinə və hərbi nüfuzuna qarşı ciddi çağırış kimi qəbul edilirdi.
Ağacın kəsilməsi bu baxımdan simvolik məna daşıyırdı. ABŞ rəhbərliyi bir tərəfdən öldürülən zabitlərin qisasını almaq və gələcək hücumların qarşısını almaq istəyir, digər tərəfdən isə münaqişəni genişmiqyaslı müharibəyə çevirməməyə çalışırdı. Ağ Evin 19 avqust tarixli müşavirəsinin protokolları göstərir ki, hərbi zərbə endirmək variantı da müzakirə olunsa da, əsas qərar ağacın güclü hərbi müşayiət altında kəsilməsi və qarşıdurmadan yayınmaq idi. Office of the Historian
Məhz buna görə “Paul Bunyan” əməliyyatı hərbi tarixdə güc nümayişi strategiyasının diqqətçəkən nümunələrindən biri kimi qiymətləndirilir. Burada əsas məqsəd yalnız konkret tapşırığı yerinə yetirmək deyil, qarşı tərəfə mümkün eskalasiya halında hansı hərbi imkanlarla üzləşəcəyini göstərmək idi.
Tarixdən çıxarılan dərs
“Paul Bunyan” əməliyyatı bir ağacın kəsilməsi üçün təşkil edilmiş adi hərbi missiya deyildi. Bu, iki zabitin öldürülməsindən sonra ABŞ-nin hərbi və siyasi iradəsini nümayiş etdirmək, eyni zamanda Şimali Koreyanı daha böyük qarşıdurmaya təhrik etmədən geri çəkilməyə məcbur etmək cəhdi idi. Əməliyyatın qanlı müharibəyə çevrilməməsi isə hərbi güc nümayişi ilə diplomatik təmkinin eyni vaxtda tətbiq oluna bildiyini göstərdi.
Bu hadisənin ən mühüm tərəfi odur ki, Koreya yarımadasında bir ağac ətrafında başlayan mübahisə qısa müddətdə iki nüvə dövlətinin maraqlarının toqquşduğu beynəlxalq böhrana çevrilə biləcək həddə çatmışdı. “Paul Bunyan” əməliyyatı bu gün də hərbi strategiya, böhran idarəçiliyi və çəkindirmə siyasəti baxımından öyrənilən tarixi nümunələrdən biri olaraq qalır.
Ayhan
19:45 18.11.2026
Oxunuş sayı: 43