İqtisadi,İqtisadiyyat

Azərbaycan Qlobal İnnovasiya İndeksində 9 pillə irəliləyib

Ümumdünya Əqli Mülkiyyət Agentliyi tərəfindən 29 sentyabrda elan olunmuş Azərbaycan Qlobal İnnovasiya İndeksi 2026-da 139 iqtisadiyyat (ölkə) arasında 85-ci yeri tutub. Ötən ilki 94-cü yerlə müqayisədə doqquz pillə yüksəliş ölkənin 2022-ci ildən bəri ən yaxşı ümumi nəticəsidir. İndeks balı da 22,9-dan 25,8-ə yüksəlib.

Ümumdünya Əqli Mülkiyyət Təşkilatının (WIPO) indeksində 2026-cı ilin lideri 66,6 balla İsveçrədir. Onu İsveç — 63,2, ABŞ — 62,2, Koreya Respublikası — 61,4 və Sinqapur — 61,0 balla izləyir. İlk onluğun sonrakı yerlərini Böyük Britaniya, Niderland, Finlandiya, Danimarka və Çin tutur. Ötən illə müqayisədə ilk altılığın ardıcıllığı dəyişməyib, Niderland Finlandiyanı qabaqlayaraq yeddinci yerə yüksəlib, Çin isə onuncu mövqeyini qoruyub. Beləliklə, liderlər qrupunda kəskin dəyişiklik yoxdur.

İndeks innovasiyanı 79 göstərici və yeddi əsas istiqamət üzrə qiymətləndirir. Qlobal İnnovasiya İndeksində “giriş” reytinqi ölkənin innovasiya üçün yaratdığı resurs və şəraiti — institutları, insan kapitalını və tədqiqatı, infrastrukturu, maliyyə imkanlarını və biznes mühitini qiymətləndirir. “Çıxış” reytinqi isə əldə olunan bilik, texnologiya və yaradıcı nəticələri, o cümlədən elmi nəşrləri, patentləri, texnoloji ixracı və yaradıcı məhsulları əks etdirir. Birincisi innovasiya üçün hansı imkanların mövcud olduğunu, ikincisi isə hansı nəticələrin əldə edildiyini göstərir. Hər iki reytinqdə daha kiçik sıra nömrəsi daha yüksək mövqe deməkdir..

Cədvəl 1 Azərbaycanın GII üzrə altıillik göstəriciləri

İl	İqtisadiyyat sayı (Ölkə)	Ümumi yer	Ümumi bal	Giriş reytinqi	Çıxış reytinqi
2021	132	80	28,4	74	91
2022	132	93	21,5	79	110
2023	132	89	23,3	76	104
2024	133	95	21,3	82	101
2025	139	94	22,9	76	112
2026	139	85	25,8	65	109

Altıillik sıra göstərir ki, Azərbaycanın mövqeyi ardıcıl yüksəliş xətti üzrə dəyişməyib. 2021-ci ildəki 80-ci yerdən sonra 2022-ci ildə 93-cü yerə eniş, 2023-cü ildə qismən bərpa, 2024-cü ildə yenidən geriləmə baş verib. 2026-cı ilin doqquzpilləlik yüksəlişi bu dövrün ən böyük illik irəliləyişidir. Ümumi yer hələ 2021-ci ildəki göstəricidən beş pillə aşağı olsa da, bunu ölkənin innovasiya qabiliyyətinin eyni ölçüdə azalması kimi təqdim etmək düzgün olmaz. Müqayisə dövründə həm iştirakçı sayı, həm göstəricilərin tərkibi və məlumat bazası dəyişib.

Ən aydın dəyişiklik innovasiya resursları və şəraiti üzrə müşahidə edilir: Azərbaycan 2025-ci ildəki 76-cı yerdən 65-ci yerə yüksəlib. Bu, 2021–2026-cı illərin ən yaxşı mövqeyidir. Nəticələr üzrə isə yüksəliş daha məhduddur: 112-ci yerdən 109-cu yerə. İki altindeksin reytinq yerləri arasındakı fərq 2021-ci ildə 17, 2025-ci ildə 36, 2026-cı ildə 44 pillə olub. Bu fərq birbaşa səmərəlilik əmsalı deyil, lakin ölkənin müqayisəli üstünlüklərinin nəticələrdən daha çox onları mümkün edən şəraitdə cəmləşdiyini göstərir.

Cədvəl 2 Azərbaycanın yeddi istiqamət üzrə reytinq yerləri

İl	İqtisadiyyat sayı (Ölkə)	Ümumi yer	Ümumi bal	Giriş reytinqi	Çıxış reytinqi
2021	132	80	28,4	74	91
2022	132	93	21,5	79	110
2023	132	89	23,3	76	104
2024	133	95	21,3	82	101
2025	139	94	22,9	76	112
2026	139	85	25,8	65	109

2026-cı ildə yeddi əsas istiqamətdən beşində Azərbaycanın reytinq mövqeyi yaxşılaşıb. İllik ən böyük yüksəliş biznesin inkişafında 20, infrastrukturda 18 pillədir. Bilik və texnologiya nəticələri on, bazarın inkişafı doqquz, institutlar beş pillə irəliləyib. İnsan kapitalı və tədqiqatda bir, yaradıcı nəticələrdə iki pillə geriləmə var. Uzunmüddətli müqayisədə institutların 58-ci yerdən 36-cı yerə yüksəlməsi, bilik və texnologiya nəticələrinin 115-ci yerdən 100-cü yerə irəliləməsi diqqət çəkir. Yaradıcı nəticələrdə isə 2021-ci ildəki 67-ci yerlə indiki 110-cu yer arasında böyük fərq qalır.

Azərbaycanın ən yüksək yerləri əsasən sahibkarlıq və əməkdaşlıq mühitinin qiymətləndirilməsi ilə bağlıdır. Ölkə sahibkarlıq siyasəti və mədəniyyəti üzrə ikinci, klasterlərin inkişafı üzrə dördüncü, biznes üçün siyasət sabitliyi və universitet–sənaye tədqiqat əməkdaşlığı üzrə beşinci yerdədir. Startapların və böyüyən şirkətlərin maliyyələşməsi göstəricisində isə on birinci yeri tutur.

Təhsil və elm göstəricilərində ümidverici dəyişikliklər var. QS universitet reytinqinə əsaslanan göstəricidə Azərbaycan 2025-ci il indeksindəki 79-cu yerdən 2026-cı ildə 63-cü yerə yüksəlib. İqtisadiyyatın ölçüsünə nisbətdə elmi və texniki məqalələr üzrə mövqe 89-cu yerdən 54-cü yerə irəliləyib. Bununla yanaşı, elmi nəşrlərin təsirini əks etdirən H-indeksi üzrə yer 96-cıdır.

İnsan kapitalı və tədqiqat istiqamətinin ümumi balı yüksəlsə də, reytinq yeri 88-dən 89-a dəyişib. Bu, ölkənin öz balını artırmasının həmişə digər iqtisadiyyatları qabaqlamağa kifayət etmədiyini göstərən nümunədir.

Tədqiqat maliyyələşməsi bu əlaqənin zəif tərəflərindən birini göstərir. GII 2026 bazasında 2024-cü il üzrə ümumi tədqiqat və işləmə xərcləri ÜDM-in təxminən 0,208 faizini təşkil edir və Azərbaycan bu göstəricidə 87-ci yerdədir. Biznes sektorunun özündə həyata keçirilən tədqiqat və işləmə xərcləri isə ÜDM-in təxminən 0,0066 faizinə bərabərdir.

İnnovasiyanın xarici bazarlara çıxışı zəif qalır. 2024-cü ilin məlumatlarına əsaslanan yüksək texnologiyalı məhsul ixracı göstəricisində Azərbaycan 121-ci, İKT xidmətləri ixracında 113-cü yerdədir. Müvafiq paylar ümumi ticarətin təxminən 0,12 və 0,36 faizidir.

Cədvəl 3 Azərbaycan və seçilmiş region ölkələri

İl	İqtisadiyyat sayı (Ölkə)	Ümumi yer	Ümumi bal	Giriş reytinqi	Çıxış reytinqi
2021	132	80	28,4	74	91
2022	132	93	21,5	79	110
2023	132	89	23,3	76	104
2024	133	95	21,3	82	101
2025	139	94	22,9	76	112
2026	139	85	25,8	65	109

Regionla müqayisə Azərbaycanın həm irəliləyişini, həm də mövcud məsafəni göstərir. Ölkə 2026-cı ildə seçilmiş müqayisə qrupunda ötən ilə nisbətən ən böyük pillə artımını əldə edib. Gürcüstan və Ermənistanla reytinq məsafəsi azalsa da, hər ikisi, eləcə də Türkiyə, Rusiya, Qazaxıstan, Özbəkistan və İran ümumi sıralamada Azərbaycanı qabaqlayır. Burada xüsusi diqqət çəkən məqam Azərbaycanın giriş reytinqində Ermənistan, Rusiya, Qazaxıstan, Özbəkistan və İrandan öndə olması, çıxış reytinqində isə həmin ölkələrin hamısından geri qalmasıdır.

2026-cı il məlumatlarından aparılan hesablamaya görə, Azərbaycan yuxarı orta gəlirli 35 iqtisadiyyat arasında 26-cı, WIPO-nun Şimali Afrika və Qərbi Asiya qrupundakı 18 iqtisadiyyat arasında 16-cı yerdədir. Ötən il bu mövqelər müvafiq olaraq 36 iqtisadiyyat arasında 30-cu və 18 iqtisadiyyat arasında 17-ci idi.

Mövzular:

Azərbaycan Qərbi Asiya Qazaxıstan iqtisadiyyat Ümumdünya Əqli Mülkiyyət Təşkilatı Azərbaycan Qlobal İnnovasiya İndeksi

🖨 Çap et

20:45 29.09.2026

Oxunuş sayı: 78