Türk xalqlarının tarixi və mədəniyyəti kompleks şəkildə öyrəniləcək - Detallar açıqlandı
AMEA-nın Arxeologiya və Antropologiya İnstitutunun direktoru Fərhad Quliyev və Türkiyə Mədəniyyət və Turizm Nazirliyi nəzdində fəaliyyət göstərən Türk Arxeologiyası və Mədəni Miras İnstitutunun sədri Şaban Doğan rəhbəri olduqları elmi-tədqiqat müəssisələrinin qarşılıqlı əməkdaşlığı haqqında memorandum imzalayıblar.
İki ölkənin uyğun qurumları arasında görüş keçirilib, Azərbaycan ərazisində abidələr və arxeoloji tədqiqatlar mövzusuna toxunulub. Tərəflər, xüsusilə, azad olunmuş Qarabağ və Şərqi Zəngəzur ərazilərində türk-İslam dövrü arxeoloji abidələrinin dağıdılması, Qafqaz Albaniyasının xristian abidələrinin mədəni mənsubiyyətinə qarşı saxtalaşdırmalar və bu abidələrdə hər iki elmi-tədqiqat müəssisələrinin planlaşdırdığı arxeoloji tədqiqatlar barədə fikirlərini bölüşüblər.
Tarixi və mədəni irs hər bir xalqın kimliyini, mədəni yaddaşını və beynəlxalq nüfuzunu müəyyən edən əsas amillərdən biridir. Bu irsin qorunması və elmi əsaslarla tədqiqi yalnız ölkədaxili mədəniyyət siyasətinin deyil, eyni zamanda regional və qlobal əməkdaşlığın prioritet istiqamətlərindən hesab olunur. Xüsusilə ortaq tarixi və mədəni köklərə malik ölkələr arasında arxeoloji araşdırmaların birgə aparılması elmi biliklərin zənginləşdirilməsinə, tarixi həqiqətlərin obyektiv şəkildə dünya ictimaiyyətinə çatdırılmasına və mədəniyyətlərarası dialoqun gücləndirilməsinə mühüm töhfə verir.
Bu kontekstdə Azərbaycan və Türkiyə arasında arxeologiya sahəsində əməkdaşlığın genişləndirilməsi həm elmi, həm də strateji əhəmiyyət daşıyır. İki ölkənin müvafiq elmi-tədqiqat institutları arasında imzalanan memorandum yalnız formal sənəd deyil, həm də tarixi abidələrin qorunması, azad olunmuş ərazilərdə aparılacaq tədqiqatların koordinasiyası və mədəni irs obyektlərinin saxtalaşdırılmasının qarşısının alınması istiqamətində konkret addımların atılmasının göstəricisidir.
Belə bir əməkdaşlıq, xüsusilə Qarabağ və Şərqi Zəngəzur kimi bölgələrdə türk-İslam və Qafqaz Albaniyası xristian abidələrinin tarixi, mədəni və elmi aspektlərinin öyrənilməsi üçün vacib imkanlar açır. Eyni zamanda, bu əməkdaşlıq vasitəsilə elmi-tədqiqat metodologiyaları və beynəlxalq standartlar paylaşılır, gənc tədqiqatçılar üçün təcrübə mübadiləsi və peşəkar inkişaf platformaları yaradılır.
Nəticə etibarilə, Azərbaycan və Türkiyənin birgə arxeoloji fəaliyyətləri yalnız elmi nəticələrin əldə olunmasına deyil, həm də regional mədəni irsin qorunmasına, milli kimliyin və tarixi həqiqətlərin beynəlxalq səviyyədə tanıdılmasına xidmət edir. Bu əməkdaşlıq həmçinin ölkələr arasında strateji tərəfdaşlıq əlaqələrinin gücləndirilməsinə, elmi diplomatiyanın inkişafına və mədəniyyətlərarası kommunikasiya mühitinin zənginləşdirilməsinə töhfə verir.
Tarix üzrə fəlsəfə doktoru, mədəni irs mütəxəssisi Fariz Xəlilli bu barədə Crossmedia.az-a danışıb: "Mən həmin prosesin içərisində olmuşam və rəhbərliyin dəvəti ilə görüşdə iştirak etmişəm. Qeyd etmək istərdim ki, Azərbaycan və Türkiyə arasındakı əməkdaşlıq yalnız təcrübə mübadiləsi ilə məhdudlaşmır. Eyni zamanda türk dövlətlərinin və türk xalqının mədəni irsinin, xüsusilə arxeoloji irsinin kompleks şəkildə öyrənilməsi baxımından çox əhəmiyyətlidir. Baxmayaraq ki, ölkələrimiz uzun müddətdir elmi və mədəni sahədə əlaqədədir, arxeoloji sahədə birgə ekspedisiyalar nadir hallarda həyata keçirilirdi. Lakin gələcəkdə bu əməkdaşlığın genişlənəcəyinə əminəm. Bu, həm də təcrübə mübadiləsinə gətirib çıxaracaq və türk xalqlarının tarixi və mədəniyyətinin kompleks şəkildə öyrənilməsinə töhfə verəcək. Türkiyə ekspedisiyalarının Avropaya yaxın regionlarda işləməsi və beynəlxalq alimlərlə əməkdaşlıq imkanları, Azərbaycandakı ekspedisiyalardan daha geniş və müasir avadanlıqların istifadəsini təmin edir. Bu əməkdaşlıq həm texniki, həm avadanlıq, həm də lojistika baxımından mühüm imkanlar açır. Bundan əlavə, türk arxeoloqları Orta Asiya və Monqolustanda fəaliyyət göstərərək qədim türk izlərini öyrənirlər və bu izlərin Azərbaycandakı tapıntılarla müqayisəli şəkildə tədqiqi mümkündür".
Alim söyləyib ki, son illərdə Azərbaycanın arxeoloji sahəsində əldə edilən ən mühüm tapıntılardan biri Bəhlul İbrahimlinin Naxçıvandakı və Qarabağdakı türbələrdə aşkar edilmiş tekstil nümunələridir: "Bu nümunələr yalnız Azərbaycanın və regionun deyil, həm də Anadolunun ən önəmli tekstil irsi kimi qiymətləndirilir. Bu əməkdaşlıq həm yerli arxeoloqlar üçün bilik və təcrübə mübadiləsi, həm də elmi nəticələrin zənginləşdirilməsi baxımından böyük əhəmiyyət kəsb edir".
O həmçinin bununla yanaşı, rəqəmsallaşdırma və süni intellektin tətbiqi məsələsinində diqqət mərkəzində olduğunu qeyd edib: "Elmlər Akademiyası bu sahəyə xüsusi önəm verir və Arxeologiya və Antropologiya İnstitutu süni intellekt texnologiyalarını tətbiq etməklə maddi mədəniyyət nümunələrinin sistemli tədqiqinə imkan yaradacaq. Türkiyə alimləri ilə birgə bu istiqamətdə çalışmaq Azərbaycan arxeoloji irsinin elmi potensialını daha da artıracaq".
Elmir Heydərli
10:46 15.01.2026
Oxunuş sayı: 5236
