ABŞ-nin quru gücə qayıdıșı: ilk həmlə edildi
Monro doktrinası yenidən aktivdir. Tramp ABŞ xarici siyasətinin vacib strategiyalarından olan Qərb yarımkürəsində heç bir xarici gücün hegemonluğuna icazə verməyən doktrinanı yenidən əsas strategiya elan edib.
Ümumiyyətlə Trampın siyasəti Amerikanın köklərində olan ideyaların müasir versiyasını tətbiq etməkdir . Misal olaraq onun təcridçi siyasətinə "Cekson İzolyanizmi" deyilir. Bu ABŞ-ın təcridçi prezidenti Endru Ceksonun siyasətinin yeni versiyadır. Cekson da əsasən demoqrafiq siyasətində (o dövr hindular) sərt idi.
Trampın Qərb yarımkürəsində digər siyasəti ABŞ-ın yenidən quru gücə qayıdışıdır. Bu baxımdan ABŞ üçün Şərqi Avropa artıq az əhəmiyyətli ola bilər. Lakin Latın Amerikası daha vacib əhəmiyyət kəsb edə bilər.
Tramp hələ birinci dövründə Alfred Mahan(ABŞ-ın dəniz hegemonluğunun banisi) strategiyasını tətbiq edib. Bu dənizlərdə hegemonluqdur. İndi ABŞ Alfred Mahan konsepsiyasını Monro doktrinası və Cekson İzolyanizmi habelə Makkinli siyasəti ilə sintez edir.
Mahan deyirdi ki, dəniz gücləri ticarətdən quru güclərdən qat-qat çox qazanır, çünki dəniz ticarətin arteriyasıdır. Əksər ölkələrə çıxış verir, daha ucuz başa gəlir. Dəniz daşımaları bütün global daşımaların 90%-ni təşkil edir. Ticarət də həm siyasi, həm də iqtisadi liberalizm tələb edir.
Yəni azad bazarlar, azad daşımaçılıq, dəniz yollarının bloklanmaması, öz daxilində liberal demokratiya, dövlət arasında gediş-gəlişin sərbəst olması, gömrük rüsumların azlığı, inteqrasiya olunmuş qlobal maliyyə və tranzaksiya sistemi. Ona görə dəniz gücü təsir dairəsi prinsipini tanımır, çünki ona hər yerə azad şəkildə daxil ola bilmək lazımdır ki, daha çox qazansın, sərvətini artırsın, güclənsin.
Lakin Mahanın dediyi kimi dəniz vasitəsilə hegemonluq getdikcə ABŞ-a baha başa gəlir. Xüsusilə quruda Çinin artan ekspansiyası və Çinin artıq dəniz gücü olmağa da iddiası ABŞ üçün bir şeyləri dəyişmək ehtiyacı yaradır.
Çünki düstur belədir əgər ticarət yoxdursa, deməli sərvət yoxdur sərvət yoxdursa deməli güc yoxdur. Dəniz gücünün(tallosakratik) əsas üstünlüyü ticarət və sərvətdə idi. Ona görə də Amerika artıq Dəniz Gücü kimi davranmaqdan vaz keçib yenə 19-cu əsrin əvvəllərindəki kimi Quru Güc olmaq istəyir, ona görə də onu narahat edən məsələ sərhədlərinin təhlükəsizliyini və öz regionunda yeganə dominant qüvvə olmaqdır.
Bu baxımdan Venesuallaya müdaxilə, Panama kanalını tələb etmək, Kubaya gələcək təhdidlər və Qrenlandiya sadəcə blef və ya Trampın öz istəkləri deyil. Bütün bunlar ABŞ elitasının tələbləridir. Tramp da onları həyata keçirir. Əslində ABŞ-ın öz qurduğu qlobal sistem ABŞ-ın əleyhinə çevrilib. Çünki bu sistemdə menecer olan ABŞ onu qorumaq üçün böyük resurs xərcləyirdi, qarşılığında isə Çin daha çox qazanırdı. İlk dəfə Obama seçiləndə bu sistemi dağıtmaq üçün seçilmişdi, amma Obama bu rolu oynaya bilmədi və ya oynamaq istəmədi və qlobalist xətti davam etdirdi.
Tramp mövcud sistemi dağıtmalı və ABŞ üçün əlverişli şəraitə uyğunlaşdırmalı Çinin irəliləyişini tam dayandıra bilməsə belə yavaşlatmalıdır. Buna görə də Latın amerikası ölkələrində seçkilər, kimin hakimiyyətdə olması, Qrenlandiya, ABŞ üçün daha vacib olacaq. Bütün bunlar Avropanın daha çox resurs xərcləməli olacağı anlamına gəlir.
10:19 04.01.2026
Oxunuş sayı: 2504
