Xaricdə təhsil adı ilə dələduzluqdan necə qorunmaq olar? - Valideynlərin diqqətinə
Son günlər xaricdə təhsil xidməti göstərən şirkətlə bağlı gündəmə gələn dələduzluq iddiaları cəmiyyətdə ciddi narahatlıq yaradıb. Xüsusilə aparıcı Nigar Fərhadın əri Samir Yəhyazadənin rəhbərlik etdiyi “AİD Group” xaricdə təhsil şirkətinin yüzlərlə vətəndaşdan xaricdə təhsil vədi ilə pul aldığı, lakin öhdəliklərini yerinə yetirməməsi insanların inamını azaldıb. Bu hadisə övladlarını xaricdə oxutmaq istəyən valideynlər arasında inamsızlığı daha da artırıb. Belə bir şəraitdə valideynlər haqlı olaraq sual edirlər: etibarlı təhsil şirkətini necə seçmək olar?
Mövzu ilə bağlı Azərbaycan Gənc Alimi, Doktorant və Magistrlər Cəmiyyətinin sədri, fəlsəfə doktoru İlqar Orucov Crossmedia.az-a açıqlama verib:
“Təbii ki, bu gün abituriyentləri və onların valideynlərini narahat edən ən aktual mövzulardan biri xaricdə təhsil bazarında dələduzluq və sui-istifadə halları fonunda etibarlı şirkətin necə seçilməsidir. Valideynlər və abituriyentlər ilk növbədə hüquqi şəffaflığa, rəsmi müqavilələrə və ödəniş mexanizmlərinə mütləq diqqət yetirməlidirlər. Bu istiqamətdə olan son qalmaqal ciddi inamsızlıq yaradıb. Lakin düzgün araşdırma aparmaqla belə halların qurbanına çevrilməmək mümkündür. Xaricdə təhsil şirkəti seçərkən aldanmamaq üçün, hesab edirəm ki, valideynlərin və onların övladlarının diqqət etməli olduğu bir neçə kritik məqam var. Onları sadalamaq istərdim. İlk növbədə, şirkətlə bağlanan müqavilədə xaricə göndərilmə və ya qəbul qərarı kimi qeyri-müəyyən ifadələr deyil, universitetdə rəsmi qəbulun təmin edilməsi, göstərilən xidmətlərin məzmunu və viza dəstəyi ilə bağlı müddəalar aydın şəkildə öz əksini tapmalıdır. Universitetdən imtina və ya vizanın rədd edilməsi halında ödənilən xidmət haqqının hansı hissəsinin geri qaytarılacağı da müqavilədə dəqiq göstərilməlidir. Ümumiyyətlə, müqavilədə tərəflərin hüquq və vəzifələri, ödənişin məbləği, ödənişin hansı formada həyata keçiriləcəyi və digər mühüm məsələlər aydın şəkildə əks olunmalıdır. Hesab edirəm ki, müqavilə tərəflər arasında hüquqi öhdəlikləri tənzimləyən əsas sənəddir. Eyni zamanda, həmin şirkətin hüquqi statusu mütləq yoxlanılmalıdır. Şirkətin VÖEN-i, hüquqi adı, rəsmi qeydiyyatı və fiziki ofisinin fəaliyyət göstərməsi araşdırılmalıdır. Yeni yaradılmış, hüquqi məsuliyyət daşımayan və fəaliyyəti şəffaf olmayan şəxslərdən və ya şirkətlərdən uzaq durmaq lazımdır”.
Ekspert qeyd edib ki, həmçinin universitetin illik təhsil haqqı, qeydiyyat rüsumu və yataqxana ödənişləri heç bir halda şirkətin və ya onun rəhbərinin şəxsi bank kartına və ya hesabına köçürülməməlidir: “Bütün rəsmi ödənişlər birbaşa tələbənin və ya onun valideyninin bank hesabından universitetin rəsmi bank hesabına köçürülməlidir. Bu vəsaitlər şirkət vasitəsilə ödənilməməlidir. Şirkətə yalnız göstərdiyi konsultasiya və sənədləşmə xidmətlərinə görə ödəniş edilməlidir və bunun qarşılığında mütləq rəsmi kassa çeki və ya bank ödəniş qəbzi tələb olunmalıdır. Ümumiyyətlə, dünyanın heç bir yerində heç bir özəl şirkət universitetin qəbul komissiyasını və ya ölkənin səfirliyini əvəz edə bilməz. Əgər hər hansı bir şirkət 100 faiz viza zəmanəti, imtahansız qəbul, top universitetlərə zəmanətli qəbul və ya buna bənzər cəlbedici vədlər verirsə, hesab edirəm ki, onlara inanmaq olmaz. Bu, birbaşa dələduzluq əlamətidir. Etibarlı şirkətlər adətən xarici universitetlərin rəsmi nümayəndələri olurlar. Buna görə də valideynlər həmin şirkətin universitetlə bağladığı əməkdaşlıq müqaviləsini tələb etməlidirlər. Şirkətin və ya onun məsləhətçilərinin fəaliyyəti ilə bağlı rəsmi sənədlər də müraciət edən şəxs tərəfindən tələb olunmalıdır. Hesab edirəm ki, şirkət həmin sənədləri təqdim etməyə borcludur. Eyni zamanda, universitetdən gələn qəbul məktubunun saxta olub-olmadığını dəqiqləşdirmək üçün tələbə mütləq universitetin rəsmi tələbə portalına daxil olmalı, həmçinin universitetin qəbul şöbəsinə birbaşa elektron məktub yazaraq həmin qəbul sənədinin doğruluğunu təsdiqlətməlidir. Şirkətin sosial şəbəkələrdə paylaşdığı reklam videolarına deyil, müstəqil platformalarda yerləşdirilən rəylərə diqqət yetirmək daha məqsədəuyğundur. Bundan əlavə, əvvəlki illərdə həmin şirkətin vasitəsilə xaricdə təhsil almış şəxslərlə əlaqə saxlamaq və onların təcrübəsini öyrənmək də faydalıdır. Ümumiyyətlə, xaricdə təhsil xidməti adı altında kifayət qədər manipulyasiya halları mövcuddur. Açığını deyim ki, bəzən belə şirkətlərin televiziya ekranlarından verdikləri aldadıcı və həqiqətə uyğun olmayan vədlərin də şahidi oluram. Mən bu sahədə xidmət göstərmirəm. Amma alim, təhsil sahəsinin nümayəndəsi və mütəxəssis kimi başa düşürəm ki, bəzi hallarda bu şirkətlərin arxasında müəyyən maraqlar dayanır və onların reklam imkanları geniş olur. Digər çox vacib məsələlərdən biri də tələbəyə təklif edilən universitetin fəaliyyət statusudur. Həmin ali təhsil müəssisəsinin yerləşdiyi ölkədə rəsmi akkreditasiyasının olub-olmaması mütləq yoxlanılmalıdır. Gələcəkdə diplomun tanınması və ya nostrifikasiyası ilə bağlı problemlərin yaranmaması üçün bu məsələnin əvvəlcədən araşdırılması olduqca vacibdir. Eyni zamanda, nüfuzlu universitetlərin əksəriyyətinin özünəməxsus qəbul prosedurları, beynəlxalq imtahan tələbləri və seçim meyarları mövcuddur. Bəzən görürük ki, Azərbaycanda qəbul imtahanlarında heç bir nəticə göstərə bilməyən bir gəncin xaricdə təhsil alması ilə bağlı asan vədlər verilir. Belə olan halda sual yaranır: həmin şəxs hansı bilik və hazırlıqla xaricdə ali təhsil ala bilər? Bir şirkət bu məsuliyyəti hansı əsasla öz üzərinə götürür? Təbii ki, bütün bunlar ciddi suallar doğurur. Hesab edirəm ki, burada valideynlərin də müəyyən məsuliyyəti var. Abituriyentlər gəncdirlər. Onlar bəzən Azərbaycandakı qəbul imtahanlarında uğur qazana bilmədikdə ruhdan düşür, psixoloji gərginlik yaşayırlar. Amma valideynlər bu məsələlərdə daha ayıq olmalı və yalnız peşəkar, etibarlı şirkətlərə etibar etməlidirlər. Bazarda həqiqətən də keyfiyyətli konsultasiya xidməti göstərən şirkətlər var. Lakin əsas məsələ doğru ünvanı seçmək və düzgün şirkətə müraciət etməkdir. Yalnız bu halda gələcəkdə bu cür dələduzluq halları ilə qarşılaşmaqdan və belə şirkətlərin qurbanına çevrilməkdən yayınmaq mümkündür”.
Ingla İnternational Education and Training Center-in icraçı direktoru Rza Babayev açıqlamasında qeyd edib ki, son günlər Azərbaycanda fəaliyyət göstərən bəzi xaricdə təhsil şirkətləri ilə bağlı xoşagəlməz hallar gündəmə gəlib: “Valideynlərin və tələbələrin aldadılması, ödənişlərin alınmasına baxmayaraq qəbul prosesinin həyata keçirilməməsi, müraciətlərə cavab verilməməsi kimi hallarla rastlaşırıq. Biz bu cür halları qəti şəkildə pisləyirik, dəstəkləmirik və hesab edirik ki, bu kimi dələduzluq hallarına qarşı ciddi mübarizə aparılmalıdır. Çünki belə hadisələr bütün xaricdə təhsil sektoruna mənfi təsir göstərir və cəmiyyətdə inamsızlıq yaradır. Halbuki Azərbaycanda fəaliyyət göstərən, öz işini peşəkar şəkildə həyata keçirən, bazarda nüfuz qazanmış çoxlu xaricdə təhsil şirkətləri var. Bu şirkətlər tələbələrə düzgün mentorluq xidməti göstərir, universitet seçimi, qəbul prosesi, sənədləşmə və yerləşdirmə işlərini peşəkar şəkildə həyata keçirirlər. Biz məhz belə fəaliyyətin tərəfdarıyıq”.
R.Babayev təəssüf hissi ilə qeyd edib ki, dələduzluq halları təkcə xaricdə təhsil sektorunda deyil, digər sahələrdə də mövcuddur: “Bu cür şəxslər insanların etibarından sui-istifadə edir, güclü manipulyasiya qabiliyyətindən istifadə edərək valideynləri və tələbələri aldada bilirlər. Lakin bir neçə şirkətin etdiyi qanunsuzluğa görə bütün xaricdə təhsil sektorunu ittiham etmək düzgün olmaz. Buna görə də valideynlər seçim zamanı daha diqqətli olmalıdırlar. Valideynlərə tövsiyə edərdim ki, şirkət seçərkən ilk növbədə həmin şirkətin əməkdaşlıq etdiyi universitetləri araşdırsınlar. Şirkətin həmin ali təhsil müəssisələri ilə rəsmi əməkdaşlıq müqavilələrinin olub-olmadığını soruşsunlar və bunu təsdiq edən sənədlərlə tanış olsunlar. Şirkətin hüquqi statusunu, fəaliyyət tarixini, ofisini və əvvəlki tələbələrinin rəylərini də araşdırmaq vacibdir. Biz istəmirik ki, baş verən bu cür xoşagəlməz hadisələr nəticəsində valideynlər bütün xaricdə təhsil şirkətlərini dələduz kimi qiymətləndirsinlər. Əksinə, məqsədimiz bu cür halların qarşısının alınması və sektorda şəffaflığın qorunmasıdır”.
R.Babayev həmçinin bildirib ki, təmsil etdiyi şirkət - Ingla International ETC - uzun illərdir xaricdə təhsil sahəsində fəaliyyət göstərir və tələbələrə peşəkar mentorluq xidməti təqdim edir: “Bir çox ölkələrin universitetləri ilə rəsmi əməkdaşlığımız mövcuddur. Bunlara Avropa ölkələrinin, Türkiyənin və Özbəkistanın ali təhsil müəssisələri daxildir.
Özbəkistan universitetlərinin Azərbaycanda keçirilən üç böyük təhsil sərgisinin təşkilatçısı olmuşuq. Çalışırıq ki, hər bir tələbəni onun marağına, biliyinə və gələcək karyera planına uyğun ixtisas və universitetə yönləndirək. Bəzən valideynlər övladlarının seçdiyi ixtisasın gələcək perspektivləri barədə kifayət qədər məlumatlı olmurlar. Biz bu məsələdə onlara dəstək olur, düzgün seçim etmələrinə kömək göstəririk. Bununla yanaşı, qəbul alan tələbələrimizi təhsil alacaqları ölkədə də dəstəksiz qoymuruq. Qarşılama, yerləşdirmə, adaptasiya və digər təşkilati məsələlərdə də onlara yardım edirik. Məqsədimiz tələbələrin həm büdcələrinə, həm də akademik göstəricilərinə uyğun universitet seçmələrini təmin etməkdir.
Bu gün xaricdə təhsil sektorunda valideynlər daha çox etibarlı şirkətlərlə əməkdaşlıq etməyə çalışırlar. Hesab edirəm ki, biz də illər ərzində fəaliyyətimizlə bu etimadı qazana bilmişik. Bizim üçün ən vacib məsələ tələbə və valideyn məmnuniyyətidir. Özbəkistan istiqamətində geniş təcrübəmiz var. Tələbələrimizin bir qismi artıq həmin universitetləri uğurla bitirib, bir qismi hazırda təhsilini davam etdirir, digərləri isə yeni qəbul olunublar. Eyni zamanda Türkiyə və Avropanın müxtəlif ölkələrində – İtaliya, Polşa, Macarıstan, Almaniya və digər ölkələrin universitetlərinə qəbul, yerləşdirmə və sonrakı dəstək xidmətlərini də həyata keçiririk. Bəzi hallarda tələbələr üçün universitetlərdə təqaüd imkanlarının əldə olunmasına da kömək göstəririk və onların maliyyə yükünün azaldılmasına çalışırıq. Sonda bir daha valideynlərdən xahiş edirəm ki, xaricdə təhsil şirkəti seçərkən tələsməsinlər. Şirkətin fəaliyyətini, rəsmi sənədlərini, əməkdaşlıq etdiyi universitetləri və əvvəlki nəticələrini diqqətlə araşdırsınlar. Yalnız peşəkar, şəffaf və etibarlı xidmət göstərən şirkətlərlə əməkdaşlıq etsinlər”.
Ayhan
10:30 07.08.2026
Oxunuş sayı: 54
