Cənubi Qafqaz

Ermənistan Azərbaycana qarşı nifrət siyasətini niyə davam etdirir?

Ermənistan ilə Azərbaycan arasındakı gərginliyin kökü əsasən uzun illər davam edən ərazi münaqişəsi, müharibələr, qarşılıqlı travmalar və siyasi ritorikadır. Bu mövzuda “bir xalq bütövlükdə nifrət edir” kimi ümumiləşdirmələr doğru olmur. Həm Ermənistanda, həm də Azərbaycanda fərqli düşünən insanlar var.

Əsas səbəblər bunlardır:

Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin tarixi irsi — Sovet dövrünün sonundan başlayan qarşıdurma hər iki tərəfdə böyük insan itkisi və məcburi köçkün problemi yaradıb.

Müharibələrin təsiri — xüsusilə 1990-cı illər müharibəsi və 2020-ci ildəki İkinci Qarabağ Müharibəsi cəmiyyətlərdə emosional izlər qoyub.

Siyasi və media ritorikası — hər iki ölkədə müəyyən dövrlərdə qarşı tərəfi təhlükə kimi təqdim edən çıxışlar və media dili münasibətləri sərtləşdirib.

Təhsil və kollektiv yaddaş — məktəb proqramları, ailə hekayələri və milli narrativlər insanlar arasında qarşılıqlı inamsızlığı gücləndirə bilir.

Regional və geosiyasi faktorlar — böyük güclərin maraqları və təhlükəsizlik məsələləri də münasibətləri təsirləndirir.

Bununla yanaşı, son illərdə sülh danışıqları, sərhəd delimitasiyası və nəqliyyat əlaqələrinin açılması ilə bağlı müzakirələr də aparılır. Uzunmüddətli sabitlik üçün əsas amillər qarşılıqlı təhlükəsizlik təminatı, diplomatiya, iqtisadi əməkdaşlıq və cəmiyyətlər arasında düşmən obrazının zəifləməsidir.

Ermənistanın Azərbaycana qarşı sərt və bəzən düşmən ritorikasını davam etdirməsini izah etmək üçün bir neçə siyasi və strateji faktor birlikdə analiz olunur. Bu, yalnız emosional məsələ deyil; daxili siyasət, təhlükəsizlik düşüncəsi, regional balans və tarixi narrativlərin kombinasiyasıdır.

Ermənistanın təhlükəsizlik doktrinası və qorxu siyasəti

Ermənistan siyasi elitasının bir hissəsi Azərbaycana daha güclü iqtisadiyyat, daha böyük hərbi potensial, regional üstünlük qazanan dövlət kimi baxır.

Bu səbəbdən bəzi dairələrdə “sərt mövqe göstərməsək zəifləyərik” düşüncəsi formalaşıb. Bu, klassik təhlükəsizlik dilemmasıdır. Bir tərəf özünü müdafiə etdiyini düşünür, digər tərəf bunu təhdid kimi qəbul edir və nəticədə qarşılıqlı düşmənçilik artır. Bu məsələdə geosiyasi balans problemi də qeyd etmək istəyirəm.

Ermənistan uzun illər təhlükəsizliyini əsasən Rusiya, sonra qismən Qərb strukturları üzərindən qurmağa çalışıb.

Azərbaycan isə enerji resursları, regional logistika və Türkiyə ilə müttəfiqlik sayəsində daha güclü regional mövqe əldə edib.

Bu balans fərqi Ermənistanda strateji narahatlıq yaradır və bəzi siyasi qruplar bunu anti-Azərbaycan ritorikası ilə kompensasiya etməyə çalışır.

Siyasi analiz baxımından Ermənistanın anti-Azərbaycan ritorikasını davam etdirməsinin əsas səbəbləri daxili legitimlik ehtiyacı, müharibə sonrası travma, təhlükəsizlik qorxusu, diaspor və ideoloji təsir, regional güc balansı və tarixi narrativlərin davamıdır.

Bu faktorlar birlikdə işlədikdə düşmənçilik dili siyasi sistem üçün “faydalı alətə” çevrilə bilir. Amma uzunmüddətli perspektivdə bu siyasət həm regional iqtisadi inteqrasiyanı, həm də Cənubi Qafqazda sabitliyi zəiflədir.