Fuad Məmmədov: "Azərbaycan Mədəniyyəti–2040" milli inkişafın mənəvi və intellektual yol xəritəsidir — MÜSAHİBƏ

Azərbaycan postmünaqişə dövründə yalnız siyasi və iqtisadi deyil, həm də mənəvi-mədəni inkişafın yeni mərhələsinə qədəm qoyur. Bu mərhələdə milli-mədəni kimliyin qorunması, yüksək mənəvi dəyərlərin təşviqi, rəqabətqabiliyyətli insan kapitalının formalaşdırılması və kulturoloji düşüncənin cəmiyyət həyatında geniş tətbiqi xüsusi aktuallıq kəsb edir. Prezident İlham Əliyev tərəfindən təsdiqlənmiş “Azərbaycan Mədəniyyəti–2040” Dövlət Konsepsiyası da məhz ölkənin uzunmüddətli sosial-mədəni inkişaf istiqamətlərini müəyyən edən mühüm strateji sənəd kimi diqqət çəkir.

Konsepsiyada mədəniyyət bütöv sosial sistem kimi təqdim olunur, elm, təhsil, maarifçilik, etik davranış və idarəetmə mədəniyyəti isə milli inkişafın əsas dayaqları kimi dəyərləndirilir.

“Azərbaycan Mədəniyyəti–2040” Dövlət Konsepsiyasının strateji əhəmiyyəti, onun praktik icrası və kulturoloji maarifçiliyin gələcək perspektivləri barədə suallarımızı müsahibimiz kulturoloq, tarix elmləri doktoru, Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Dövlət İdarəçilik Akademiyasının professoru, "Simurq" Azərbaycan Mədəniyyət Assosiasiyasının prezidenti, Azərbaycanda kulturologiya elminin yaradıcısı Fuad Məmmədov cavablandırıb.

– “Azərbaycan Mədəniyyəti–2040” Dövlət Konsepsiyasını Azərbaycanın yeni tarixi mərhələsində milli-mənəvi inkişaf modeli kimi necə dəyərləndirirsiniz və bu sənədin əsas strateji missiyası nədən ibarətdir?

— Azərbaycan Respublikası suverenliyini və ərazi bütövlüyünü tam bərpa etdikdən sonra tarixi inkişafının yeni mərhələsinə qədəm qoymuşdur. Bu mərhələ yüksək mənəvi mədəniyyət dövrü kimi xarakterizə olunur. Məhz bu baxımdan Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev tərəfindən imzalanmış “Azərbaycan Mədəniyyəti–2040” Dövlət Konsepsiyası ölkənin qarşıdakı 15 il üçün sosial-mədəni inkişaf istiqamətlərini müəyyənləşdirən mühüm strateji sənəddir.

Bu konsepsiyanın əsasını Ümummilli Lider Heydər Əliyevin siyasi-mənəvi irsi və Prezident İlham Əliyevin yeni inkişaf baxışları təşkil edir. İlk dəfə olaraq kulturologiya elminin metodologiyası və nailiyyətlərinin tətbiq olunduğu bu sənəd Heydər Əliyev Fondunun və Azərbaycanın Birinci vitse-prezidenti Mehriban Əliyevanın fəal yaradıcı iştirakı ilə hazırlanmışdır.

Konsepsiya mədəniyyətə yalnız incəsənət və ya irs məsələsi kimi deyil, bütöv sosial sistem kimi yanaşmanı ortaya qoyur. Bu sistemin strateji dayaqları elm, təhsil və maarifçilikdir. Bununla yanaşı, milli-mədəni kimliyimizi formalaşdıran ədəbiyyat, incəsənət, adət-ənənələr, etik davranış normaları və mədəni irs kimi fundamental istiqamətlər də qorunur. Hesab edirəm ki, bu model yalnız Azərbaycan üçün deyil, bütövlükdə bəşəriyyət üçün sosial-mədəni inkişaf paradiqması kimi qiymətləndirilə bilər.

— Konsepsiyada kulturologiyanın elm, təhsil və maarifçiliklə əlaqəli şəkildə ön plana çıxarılması cəmiyyətin formalaşmasına hansı yeni imkanları yaradır?

— Prezident İlham Əliyev tərəfindən irəli sürülmüş rəqabətqabiliyyətli insan kapitalının formalaşdırılması və inkişaf etdirilməsi vəzifəsi bu gün cəmiyyətin bütün təbəqələrinin koordinasiyalı fəaliyyətini tələb edir. Burada alimlərin, pedaqoqların, maarifçilərin, jurnalistlərin, dövlət qulluqçularının, qadınların, gənclərin və vətəndaş cəmiyyəti nümayəndələrinin üzərinə mühüm məsuliyyət düşür.

Mədəniyyət insanın ən böyük sərvətidir. İnsan maddi imkanlarını itirə bilər, hətta sivilizasiyalar belə süquta uğraya bilər. Lakin mənəvi və intellektual harmoniyanın vəhdəti olan mədəniyyət insanla daim qalır. Buna görə də yüksək mədəniyyətə malik vətəndaşların formalaşdırılması dayanıqlı inkişafın əsas şərtidir.

Bu gün kulturoloji təhsil və maarifçiliyin məktəbəqədər təhsil müəssisələrindən başlayaraq milli təhsilin bütün pillələrində tətbiqi xüsusi aktuallıq daşıyır. Cəmiyyətin kulturoloji düşüncə ilə inkişafı həm vətəndaş məsuliyyətini, həm də dövlətçilik təfəkkürünü gücləndirir.

— Sizin fikrinizcə, “yüksək mədəniyyətli insan” modelinin formalaşdırılması Azərbaycanın gələcək insan kapitalının inkişafına necə təsir göstərəcək?

— Yüksək mədəniyyətli insan modeli Azərbaycanın gələcək strateji insan kapitalının əsasını təşkil edir. Belə insanlar yalnız bilik sahibi deyil, eyni zamanda yüksək etik davranışa, vətənpərvərlik hissinə, əmək mədəniyyətinə və sosial məsuliyyətə malik vətəndaşlardır.

Mədəni və siyasi elitanın bu prosesdə fəal iştirakı xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Çünki yüksək mədəniyyətə malik vətəndaşlar cəmiyyətin yenilənən strateji resursu, təhlükəsiz və dayanıqlı inkişafın aparıcı qüvvəsidir. Bu istiqamətdə həyata keçirilən elmi əsaslı və ardıcıl fəaliyyət Azərbaycan cəmiyyətinin mürəkkəb dövrün çağırışlarına adekvat cavab verməsinə və ölkənin parlaq gələcəyinin qurulmasına imkan yaradacaq.

2025-ci ildə nəşr olunan “Yüksək Mədəniyyətli İnsan” monoqrafiyası da məhz bu məqsədə xidmət edir. Həmin nəşr dövlət konsepsiyasının həyata keçirilməsi üçün həm tədris vəsaiti, həm də fəaliyyət yol xəritəsi kimi istifadə olunur.

— Regionlarda keçirilən kulturoloji elmi oxular və maarifləndirici layihələr konsepsiyanın praktiki icrasında hansı nəticələri ortaya qoyur?

— Azərbaycan Kulturologiya Assosiasiyası “Simurq” Mədəniyyət Nazirliyinin qrant dəstəyi ilə 2025-ci ildən etibarən Bakı şəhərində və regionlarda geniş maarifləndirici fəaliyyət həyata keçirir. Bu çərçivədə Neft və Sənaye Universitetində və Atatürk Mərkəzində müxtəlif benefisiar qrupları üçün “Kulturoloji Elmi Oxular” təşkil olunmuşdur.

2026-cı ildə isə bu fəaliyyət regionlarda davam etdirilmişdir. Şamaxı, Neftçala, Masallı və Cəlilabad şəhərlərində keçirilən tədbirlər dövlət qurumlarının əməkdaşlarını, elm və təhsil işçilərini, QHT nümayəndələrini, gəncləri və ağsaqqalları əhatə etmişdir. Bu tədbirlərdə iştirakçılara xüsusi kulturoloji sertifikatlar təqdim olunmuş, konsepsiyanın həyata keçirilməsinə dair yekun bəyannamələr qəbul edilmişdir.

Bu prosesin əsas məqsədi əhalinin mədəniyyət fenomeninin mahiyyəti və onun milli inkişaf baxımından transformativ imkanları barədə maarifləndirilməsidir. Hesab edirəm ki, bu təşəbbüslər ölkədə yeni kulturoloji düşüncə mühitinin formalaşmasına mühüm töhfə verir.

— Siz yeni “Mədəniyyət haqqında” qanunun və Heydər Əliyev adına Kulturologiya Akademiyasının yaradılmasını niyə vacib hesab edirsiniz?

— Hesab edirəm ki, “Azərbaycan Mədəniyyəti–2040” Dövlət Konsepsiyasının praktiki baxımdan uğurlu həyata keçirilməsi üçün mədəniyyətin bütöv sosial sistem kimi nəzərdən keçirildiyi yeni “Mədəniyyət haqqında” qanunun hazırlanması və qəbul olunması mühüm əhəmiyyət daşıyır. Həmin qanunda intellektual, etik, hüquqi və idarəetmə mədəniyyətinin prioritet inkişafı öz əksini tapmalıdır. Çünki məhz bu istiqamətlər ölkənin sosial-iqtisadi tərəqqisinin əsasını təşkil edir.

Bununla yanaşı, Azərbaycan kulturologiyasının elm sahəsi, tədris fənni və səmərəli maarifçilik metodu kimi institusionallaşdırılması da vacibdir. Bu gün Heydər Əliyev Fondunun himayəsi və Mədəniyyət Nazirliyinin nəzdində yüksək ixtisaslı kulturoloq mütəxəssislərin hazırlanması, sistemli elmi tədqiqatların aparılması və xalqın kulturoloji maarifləndirilməsi məqsədilə Heydər Əliyev adına Kulturologiya Akademiyasının yaradılmasına obyektiv ehtiyac vardır.

Eyni zamanda, idarəetmə, əmək və davranış mədəniyyətinin inkişafı baxımından bütün ictimai sahələrdə qəbul olunan qərarların kulturoloji ekspertizasının tətbiqi də xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Bu yanaşma qəbul edilən qərarların effektivliyini, imkan və risklərini peşəkar şəkildə qiymətləndirməyə imkan verir.

🖨 Çap et

18:15 12.05.2026

Oxunuş sayı: 56