Azərbaycanın daşlaşmış tarix xəritəsi – onları necə qoruyuruq?
Zamanın amansız axınında xalqların varlığını yaşadan, onları tarixin yaddaşından silinməyə qoymayan, keçmişin mesajlarını bu günə daşıyan ən konkret və sarsılmaz sübutlar məhz daşlaşmış yaddaşımız olan abidələrdir.
Hər bir tarixi tikili, qədim qala divarları, naxışlı minarələr, məqbərələr və ya qədim yaşayış məskənləri memarlıq nümunəsi olmaqla yanaşı, həm də bir millətin müəyyən bir coğrafiyadakı möhürü, onun sivilizasiya tarixinin ən dürüst salnaməsidir.
Bu maddi irs nümunələri keçmişlə gələcək arasında vizual körpü rolunu oynayaraq dövlətlərin və cəmiyyətlərin keçdiyi inkişaf yolunu sənədləşdirir.
İnsan ömrü məhdud olsa da, onun yaratdığı memarlıq nümunələri sivilizasiyaların varislik xəttini qoruyaraq zamanı dondurmağı bacarır.
Məhz bu mənəvi ehtiyacı və bəşəri məsuliyyəti dərk edən dünya birliyi bəşəriyyətin ortaq mirasını qorumaq məqsədilə 1982-ci ildə Tarixi Yerlər və Abidələrin Mühafizəsi Şurası tərəfindən irəli sürülən və bir il sonra YUNESKO tərəfindən rəsmiləşdirilən 18 aprel – Beynəlxalq Abidələr və Tarixi Yerlər Günü hər il dünya miqyasında peşəkar səviyyədə qeyd edilir.
Bu tarixin təsis olunması dünyadakı mədəni müxtəlifliyin qorunması, abidələrin qarşılaşdığı risklərin diqqət mərkəzinə gətirilməsi və beynəlxalq mühafizə standartlarının tətbiqi baxımından həlledici əhəmiyyət kəsb edir. Məhz bu gün insanlığın dağıdıcılığa qarşı qurub-yaratmaq iradəsinin zəfər günüdür.
Abidələr hər bir coğrafiyanın vizual pasportudur və bu pasport vasitəsilə biz bir millətin keçdiyi inkişaf yolunu, onun estetik zövqünü, dini fəlsəfəsini və mühəndislik nailiyyətlərini öyrənirik.
Azərbaycanın zəngin tarixi coğrafiyası da bu beynəlxalq gün kontekstində xüsusi çəkiyə malikdir. Ölkəmiz qədim sivilizasiyaların kəsişməsində yerləşdiyi üçün burada ibtidai insan düşərgələrindən tutmuş, orta əsrlərin möhtəşəm memarlıq komplekslərinə qədər geniş spektrdə abidələr mövcuddur.
Azərbaycanın hər qarış torpağı bu baxımdan dünyanın ən nadir açıq səma altındakı muzeylərindən biri hesab oluna bilər.
Qobustanın minillikləri pıçıldayan qayalarından tutmuş, İçərişəhərin dar küçələrindəki sirli atmosferə, Şəki xanlarının əzəmətli saraylarından Qarabağın yenidən dirçələn dini-mədəni abidələrinə qədər hər bir nümunə bizim milli kimliyimizin ayrılmaz hissəsi və Azərbaycanın dünya mədəniyyətinə verdiyi mühüm töhfələrdir.
Xüsusilə, işğaldan azad edilmiş Qarabağ və Şərqi Zəngəzur ərazilərindəki tarixi abidələrin mövcud vəziyyəti, onların restavrasiyası və yenidən beynəlxalq elmi dövriyyəyə qaytarılması bu gün milli mədəniyyət siyasətimizin ən aktual və strateji mövzusuna çevrilmişdir.
Bu ərazilərdəki Ağdam Cümə məscidi, Şuşanın tarixi məhəllələri, Xudafərin körpüləri və qədim alban məbədləri bizim daşlaşmış tariximizdir. Onlar bu torpaqlardakı çoxəsrlik varlığımızın ən təkzibedilməz sübutları, milli kimliyimizin qorunması və tarixi həqiqətlərin dünyaya çatdırılması üçün əvəzolunmaz resurslardır.
Dövlət siyasətinin mərkəzində duran mədəni irsin qorunması strategiyası bu gün Azərbaycanın beynəlxalq nüfuzunun mühüm tərkib hissəsidir. Dövlətimizin mədəniyyət strategiyasında tarixi abidələrin mühafizəsi, onların gələcək nəsillərə çatdırılması fundamental prioritetlərdən biri kimi çıxış edir. Çünki bu, həm keçmişə hörmət, həm də gələcək nəslin öz köklərinə bağlı yetişməsi üçün atılan strateji addımdır.
Son illərdə bu sahədə aparılan genişmiqyaslı işlər, xüsusilə işğaldan azad edilmiş ərazilərimizdəki dağıdılmış mədəni irsin yenidən qurulması dövlətin bu məsələyə verdiyi ali önəmin göstəricisidir.
Dövlət səviyyəsində həyata keçirilən layihələr, abidələrin inventarlaşdırılması, onların hüquqi mühafizə statusunun gücləndirilməsi və bərpa proseslərində beynəlxalq metodologiyanın tətbiqi bu sahədəki peşəkar yanaşmanın əsasını təşkil edir.
Heydər Əliyev Fondunun rəhbərliyi ilə həyata keçirilən sistemli fəaliyyət nəticəsində ölkə daxilindəki onlarla tarixi və dini abidə əsaslı şəkildə bərpa olunmuş, milli irsimizin ən önəmli nümunələri YUNESKO-nun Ümumdünya İrs Siyahısına daxil edilərək qlobal mühafizə çətiri altına alınmış, milli irsimiz bəşəriyyətin ortaq dəyəri kimi rəsmən möhürlənmişdir.
Bu siyasət mədəniyyətimizi yad təsirlərdən və saxtalaşdırmalardan qorumaqla yanaşı, Azərbaycanın dünyada sivilizasiyalararası dialoq mərkəzi kimi mövqeyini, beynəlxalq arenada mədəni irsə həssaslıqla yanaşan müasir və sivil dövlət obrazını möhkəmləndirir.
Beynəlxalq Abidələr və Tarixi Yerlər Gününün qeyd olunması bu irsin geniş kütlələr arasında təbliği və informasiya mühitində düzgün təqdimatıdır. Biz də bu fürsətdən istifadə edərək, cəmiyyətdə abidə mədəniyyətini formalaşdırmalı, hər bir fərdin bu mirasa qarşı məsuliyyət hissini artırmalıyıq.
Mədəni irsin təbliği yalnız akademik dairələrlə məhdudlaşmamalı, rəqəmsal dünyanın imkanlarından istifadə edilərək gənclərə və qlobal auditoriyaya daha effektiv metodlarla çatdırılmalıdır.
Bu proses abidələri xalqın dövlətçilik tarixinin və intellektual potensialının göstəricisi kimi cəmiyyətə təqdim etməlidir. Müasir informasiya texnologiyalarından, rəqəmsal arxivləşdirmədən və 3D modelləşdirmə üsullarından istifadə etməklə abidələrimizin təbliğ olunması, xüsusilə gənc nəslin tarixi yaddaşının formalaşmasında mühüm rol oynayır.
Bu gün keçmişimiz və gələcəyimiz arasında mənəvi körpülərin qurulduğu gündür. Unutmamalıyıq ki, abidələrin qorunması və təbliği məsələsi xalqın tarixi varisliyinin təmin olunması və milli mənliyin qorunması deməkdir. Abidələrini qoruya bilməyən xalqlar isə öz yaddaşlarını itirməyə məhkumdurlar. Çünki onları qorumaq sadəcə vəzifə deyil, tarixin bizə əmanət etdiyi müqəddəs borcdur.
12:14 18.04.2026
Oxunuş sayı: 3482
