Azərbaycanın digər qədim tapıntısı: Qurd Yuvası mağarası
Azərbaycanın Abşeron rayonunda, Məhəmmədi kəndinin Qırməki vadisinin sol yamacında yerləşən Qurd Yuvası mağarası, orta paleolit dövrünə aid qədim insan yaşayış yerlərindən biridir və regionun arxeoloji xəritəsində xüsusi yer tutur. Bu mağara yalnız daş dövrü alətləri ilə deyil, həm də qədim insanların həyat tərzi, ovçuluq fəaliyyəti və ətraf mühitlə münasibətini araşdırmaq üçün əhəmiyyətli elmi məlumatlar təqdim edir.
2018-ci ilin dekabr ayında Abşeron arxeoloji ekspedisiyası bölgədə geniş kəşfiyyat işləri apararaq, Balaxanı və Məhəmmədi qəsəbələri arasında yerləşən Qırməki sahəsində çoxsaylı daş dövrü alətləri aşkar etmişdir.
Belə ki, tapılan alətlər arasında iti uclu qaşovlar, müxtəlif ölçülü kəsici alətlər və miniatür əl çapacaqları yer alır. Bu alətlər andezit daşından hazırlanmış və o dövrün insanlarının gündəlik həyatında, ovçuluq fəaliyyətində və məişət işlərində aktiv istifadə edildiyini göstərir. Bu qədər çox sayda alətin bir yerdə tapılması, bölgədə yalnız keçici yaşayışın deyil, həmçinin müəyyən müddət ərzində davamlı məskənlərin mövcud olduğunu ehtimal etməyə imkan verir. Qurd Yuvası mağarasının yerləşdiyi topoqrafiya və paleocoğrafik xüsusiyyətlər, ərazinin daş dövründəki iqlim və ətraf mühit şəraiti ilə tam uyğunluq təşkil edir. Mağara, təpənin qayalı yamacında yerləşir və bu, qədim insanların həm təhlükəsizlik, həm də yaşayış üçün əlverişli şərait seçdiyini göstərir. Mağara ətrafında aşkar edilmiş paleontoloji materiallar, bölgənin orta paleolit dövründə zəngin faunaya malik olduğunu sübut edir. Bu isə qədim insanların ovçuluq fəaliyyəti üçün əlverişli şəraitin mövcud olduğunu göstərir.
Qeyd edək ki, ərazinin qədim insanlar üçün əlverişli olması bir neçə amillə bağlıdır: ov heyvanlarının əlçatanlığı, istilik mənbəyi kimi istifadə olunan daimi alovların mövcudluğu və ümumilikdə ətraf mühitin həyat üçün uyğun olması. Bu səbəblərə görə, Qurd Yuvası mağarası daş dövrü insanlarının əsas yaşayış məkanlarından biri olmuşdur.
Mağaranın adı da maraqlıdır: yerli əhalinin söylədiyinə görə, qədim dövrlərdə bu ərazidə canavarlar yaşadığı üçün mağara “Qurd Yuvası” adını almışdır. Bu ad həm də ərazinin fauna zənginliyini və insanlarla vəhşi heyvanlar arasında qarşılıqlı təsiri əks etdirir.
Mütəxəssislərin ilkin rəyinə görə, burada tapılan alətlər və paleontoloji materiallar mağaranın orta paleolit dövrünə aid olduğunu göstərir. Bu dövr insanların daş alətlərdən geniş istifadə etdiyi, ovçuluq və toplayıcılıq fəaliyyəti ilə məşğul olduğu bir mərhələdir. Tapıntılar həmçinin göstərir ki, Qurd Yuvası ərazisi uzun müddət ərzində davamlı yaşayış üçün əlverişli olmuşdur.
Qurd Yuvası mağarası, yalnız arxeoloji baxımdan deyil, həm də antropoloji və paleocoğrafik baxımdan böyük əhəmiyyətə malikdir. Buradakı tapıntılar Abşeronun qədim tarixi, insanların həyat tərzi və orta paleolit dövründə məskənlərin necə formalaşdığı barədə geniş məlumat verir. Bu səbəbdən mağara, tədqiqatçılar və tarix, arxeologiya həvəskarları üçün qiymətli bir elmi mərkəz kimi diqqət çəkir.
Fatimə Məmmədova
09:25 16.01.2026
Oxunuş sayı: 1180
