Üçtərəfli hərbi təlim Türk dünyasında yeni mərhələ açır

Azərbaycan, Türkiyə və Özbəkistan hərbçilərinin iştirakı ilə keçirilən “Birliyin Gücü – 2026” birgə hərbi təliminə yalnız hərbi hazırlıq tədbiri kimi yanaşmaq onun siyasi əhəmiyyətini tam ifadə etmir. Təlim eyni zamanda son illərdə Türk dövlətləri arasında dərinləşən siyasi dialoqun, təhlükəsizlik məsələləri üzrə artan koordinasiyanın və ikitərəfli münasibətlərin tədricən çoxtərəfli əməkdaşlıq formatlarına keçməsinin praktik təzahürlərindən biri kimi nəzərdən keçirilə bilər.

Azərbaycan, Türkiyə və Özbəkistanın eyni formatda bir araya gəlməsi xüsusilə diqqət çəkir. Hər üç dövlət Türk Dövlətləri Təşkilatında fəal iştirak edir və son illərdə təşkilat daxilində iqtisadiyyat, nəqliyyat və enerji ilə yanaşı, təhlükəsizlik məsələləri də gündəlikdə daha çox yer tutmağa başlayıb.

Bu baxımdan “Birliyin Gücü – 2026” hərbi meydanda keçirilən təlim olmaqla yanaşı, Türk dövlətləri arasında formalaşan yeni siyasi əməkdaşlıq arxitekturasının elementlərindən biri kimi də diqqət çəkir.

Hərbi təlimdən daha geniş siyasi mənzərə

“Birliyin Gücü – 2026”nın keçirildiyi siyasi kontekst xüsusi əhəmiyyət daşıyır.

Prezident İlham Əliyev 2025-ci ildə Qəbələdə keçirilən Türk Dövlətləri Təşkilatının Dövlət Başçıları Şurasının Zirvə Görüşündə təhlükəsizliyi təşkilatın əsas əməkdaşlıq istiqamətlərindən biri kimi təqdim etmiş və 2026-cı ildə Azərbaycanda TDT-yə üzv ölkələrin birgə hərbi təlimlərinin keçirilməsini təklif etmişdi.

Bu baxımdan hazırkı təlimi son illərdə aparılan siyasi müzakirələrin praktiki davamı kimi qəbul etmək mümkündür.

Təlimdə məhz Azərbaycan, Türkiyə və Özbəkistanın iştirak etməsi də ayrıca siyasi məna daşıyır. Bakı həm Ankara, həm də Daşkəndlə münasibətlərini strateji və müttəfiqlik səviyyəsində inkişaf etdirir. Azərbaycan Türkiyə və Özbəkistan da daxil olmaqla bir sıra Türk dövlətləri müttəfiqlik haqqında müqavilə və bəyannamələr imzalayıblar.

Beləliklə, üçtərəfli təlim mövcud ikitərəfli münasibətlərin daha geniş əməkdaşlıq formatında bir araya gətirilməsi kimi də qiymətləndirilə bilər.

Bakı–Ankara–Daşkənd xəttində yeni dinamika

Azərbaycan-Türkiyə münasibətləri uzun müddətdir təhlükəsizlik və müdafiə sahəsini də əhatə edən geniş strateji tərəfdaşlıq modeli üzərində inkişaf edir. Son illərdə Azərbaycan-Özbəkistan münasibətlərində də siyasi dinamika nəzərəçarpacaq dərəcədə artıb.

Bakı ilə Daşkənd arasında əlaqələr artıq yalnız tarixi və mədəni yaxınlıq üzərində qurulmur. İqtisadiyyat, investisiya, nəqliyyat, logistika və siyasi koordinasiya münasibətlərin mühüm istiqamətlərinə çevrilib. Türkiyənin bu formatda iştirakı isə Azərbaycan-Türkiyə müttəfiqliyinin digər Türk dövlətləri ilə əməkdaşlıq mexanizmlərinə inteqrasiyası baxımından diqqət çəkir.

Bu mənada “Birliyin Gücü – 2026” üç ayrı ikitərəfli münasibətin eyni siyasi və təhlükəsizlik platformasında kəsişdiyi nöqtə kimi görünür.

TDT-də təhlükəsizlik gündəliyi genişlənir

Türk Dövlətləri Təşkilatı uzun müddət əsasən siyasi dialoq, iqtisadi əməkdaşlıq, mədəni əlaqələr, nəqliyyat və regional bağlantılarla assosiasiya olunurdu. Lakin dəyişən beynəlxalq mühit təşkilat daxilində təhlükəsizlik məsələlərinin çəkisini də artırır. Geosiyasi qeyri-müəyyənliklər, münaqişələr, hibrid təhdidlər, enerji və ərzaq təhlükəsizliyi kimi məsələlərin Türk dövlətləri arasında daha sıx koordinasiyasını tələb edir.

Bakıda TDT ölkələrinin təhlükəsizlik şuralarının rəhbərlərinin görüşünün keçirilməsi də təhlükəsizlik mövzusunun təşkilatın siyasi gündəliyində tutduğu yerin genişləndiyini göstərir. Görüşdə dövlət təhlükəsizliyinə cavabdeh strukturlar arasında koordinasiya, operativ məlumat mübadiləsi və mümkün təhdidlərin qarşısının alınması məsələləri ön plana çıxarılıb.

“Birliyin Gücü – 2026” məhz belə bir siyasi fonda keçirilir.

Təhlükəsizlik artıq yalnız hərbi anlayış deyil

Müasir geosiyasi şəraitdə təhlükəsizlik anlayışı əvvəlki illərlə müqayisədə daha geniş məna daşıyır.

Buraya yalnız dövlət sərhədlərinin və ərazilərin müdafiəsi deyil, enerji infrastrukturu, nəqliyyat marşrutları, kommunikasiya xətləri, kibertəhlükəsizlik və regional sabitlik kimi məsələlər də daxildir.

Bu xüsusilə Türk dövlətləri üçün əhəmiyyətlidir. Azərbaycan və Türkiyə Avropa ilə Asiya arasında əsas əlaqələndirici coğrafiyalardan birində yerləşir, Özbəkistan isə Mərkəzi Asiyanın mühüm siyasi və iqtisadi mərkəzlərindəndir. Azərbaycan həmçinin Mərkəzi Asiya ilə Türkiyə və Avropa arasında Trans-Xəzər bağlantılarında vacib mövqeyə malikdir.

Bu durumda nəqliyyat və enerji təhlükəsizliyinin ümumi təhlükəsizliyin ayrılmaz hissəsinə çevrildiyini bildirməkdə fayda var.

Bu kontekstdə üç dövlətin təhlükəsizlik sahəsində koordinasiyasının genişlənməsi yalnız müdafiə siyasəti deyil, daha geniş regional maraqlarla əlaqələndirilə bilər.

Suverenlik məsələsi əməkdaşlığın əsas siyasi xəttinə çevrilir

Türk dövlətlərinin son illərdəki siyasi ritorikasında suverenlik, ərazi bütövlüyü və müstəqil siyasət yürütmək imkanlarının qorunması xüsusi yer tutur.

Bu yanaşma TDT platformasında təhlükəsizlik məsələlərinin daha fəal müzakirə edilməsinin səbəblərindən biri kimi də göstərilir. Bu baxımdan “Birliyin Gücü – 2026”nın siyasi mesajlarından biri iştirakçı dövlətlərin təhlükəsizlik məsələlərində qarşılıqlı əlaqəni artırmaq istəyinin nümayiş etdirilməsidir.

Eyni zamanda təlimin mövcudluğu özlüyündə vahid hərbi blokun yaradılması demək deyil. Hazırda söhbət konkret dövlətlərin birgə təlimindən və TDT daxilində genişlənən təhlükəsizlik dialoqundan gedir. Buna görə prosesin siyasi əhəmiyyəti qiymətləndirilərkən hərbi ittifaq anlayışı ilə mövcud əməkdaşlıq mexanizmlərini bir-birindən ayırmaq vacibdir.

İkitərəfli münasibətlər çoxtərəfli platformaya daşınır

Türk dövlətlərinin əməkdaşlığında diqqət çəkən tendensiyalardan biri güclü ikitərəfli münasibətlərin TDT çərçivəsində ümumi platformada birləşdirilməsidir.

Azərbaycan-Türkiyə münasibətlərinin müttəfiqlik səviyyəsində olması məlumdur. Azərbaycanla Özbəkistan arasında da son illərdə münasibətlər daha yüksək siyasi səviyyəyə yüksəlib. Buna paralel olaraq dövlət başçıları, xarici işlər qurumları və təhlükəsizlik strukturları arasında əlaqələrin intensivliyi artır.

Bunun nəticəsində əvvəllər ayrı-ayrı dövlətlər arasında mövcud olan siyasi münasibətlər getdikcə daha çox ortaq regional məsələlərin müzakirə edildiyi çoxtərəfli mexanizm daxilində özünü göstərir.

“Birliyin Gücü – 2026” bu tendensiyanın təhlükəsizlik sahəsindəki konkret nümunələrindən biri sayıla bilər.

Türk dövlətləri vahid mövqe axtarışındadır

Hazırkı beynəlxalq sistemdə orta ölçülü dövlətlər üçün regional platformalar vasitəsilə koordinasiyanın artırılması xarici siyasətdə istifadə olunan mexanizmlərdən biridir.

Türk Dövlətləri Təşkilatında da son illər institusional əlaqələrin sıxlaşdırılması istiqamətində addımlar müşahidə olunur. Dövlət başçılarının zirvə görüşlərinə əlavə olaraq xarici işlər nazirləri, təhlükəsizlik şuraları və digər dövlət strukturlarının ayrıca formatlarda görüşməsi təşkilat daxilində əməkdaşlığın daha çox sahəni əhatə etdiyini göstərir.

Lakin burada vahid xarici siyasətin mövcudluğundan danışmaq hələ tezdir. TDT üzvlərinin ayrı-ayrı regional məsələlərə münasibətləri və xarici siyasət prioritetləri fərqlənə bilər.

Buna baxmayaraq, təhlükəsizlik, nəqliyyat, enerji və iqtisadi əlaqələr kimi ortaq maraqların mövcudluğu dövlətlər arasında koordinasiya üçün siyasi baza yaradır.

“Birliyin Gücü” hansı siyasi mesajı verir?

Təlimin siyasi mahiyyətini bir neçə istiqamətdə qiymətləndirmək mümkündür.

Birincisi, Azərbaycan, Türkiyə və Özbəkistan təhlükəsizlik sahəsində əməkdaşlığı yalnız bəyanatlar səviyyəsində saxlamadıqlarını, praktiki mexanizmlərlə dəstəklədiklərini nümayiş etdirirlər.

İkincisi, üçtərəfli format Azərbaycan-Türkiyə xəttində uzun müddətdir mövcud olan sıx münasibətlərin daha geniş Türk dünyası platformasında yeni tərəfdaşlarla tamamlanmasının mümkün olduğunu göstərir.

Üçüncüsü, TDT daxilində təhlükəsizlik mövzularının daha fəal müzakirə olunması təşkilatın fəaliyyət dairəsinin iqtisadi və humanitar əməkdaşlıqdan kənara çıxaraq siyasi-strateji məsələləri də əhatə etdiyini göstərir.

Nəhayət, bu proses Türk dövlətlərinin mürəkkəbləşən beynəlxalq şəraitdə öz aralarındakı siyasi əlaqələri və qarşılıqlı koordinasiyanı gücləndirmək cəhdlərinin bir hissəsi kimi nəzərdən keçirilə bilər.

Yeni mərhələnin başlanğıcı?

“Birliyin Gücü – 2026”nın uzunmüddətli siyasi nəticələrinin hansı səviyyəyə çatacağını indidən müəyyənləşdirmək mümkün deyil. Bunun üçün təlimlərin davamlılığına, iştirakçı ölkələrin dairəsinin genişlənib-genişlənməməsinə və TDT çərçivəsində təhlükəsizlik üzrə yeni mexanizmlərin formalaşıb-formalaşmamasına baxmaq lazım gələcək.

Ancaq hazırkı proses bir tendensiyanı aydın göstərir: Türk dövlətləri arasında siyasi əməkdaşlıq əvvəlki dövrlə müqayisədə təhlükəsizlik məsələlərini daha çox əhatə etməyə başlayıb.

Bu baxımdan Azərbaycan, Türkiyə və Özbəkistanın “Birliyin Gücü – 2026” çərçivəsində bir araya gəlməsi yalnız orduların birgə təlimi deyil. Təlim eyni zamanda Bakı, Ankara və Daşkənd arasında siyasi dialoqun dərinləşməsi, Türk Dövlətləri Təşkilatında təhlükəsizlik gündəliyinin genişlənməsi və ikitərəfli tərəfdaşlıqların daha geniş çoxtərəfli əməkdaşlıq müstəvisinə daşınmasının göstəricilərindən biri kimi nəzərdən keçirilə bilər.

🖨 Çap et

18:19 24.09.2026

Oxunuş sayı: 261