Yaxın Şərqi gözləyən təhlükə: İsraillə İran arasında yeni savaş başlayacaq?
Yaxın Şərqdə İsrail və İran arasında növbəti hərbi qarşıdurma ehtimalı yenidən gündəmə gəlib. İsrailin müdafiə naziri İsrael Kats Baş nazir Benyamin Netanyahu ilə ölkənin hərbi rəhbərliyi arasında İran məsələsinə dair fikir ayrılıqları yaşandığı barədə məlumatları təkzib etsə də, Tehrandan mümkün hücum olacağı təqdirdə İsrailin buna sərt cavab verəcəyini bəyan edib. Maraqlıdır ki, İsrail rəsmiləri hazırda İrana qarşı yeni hücuma başlamaq niyyətlərinin olmadığını bildirsələr də, regionda hərbi gərginlik səngimir. Digər tərəfdən, İranın da İsrailin mümkün hərbi əməliyyatlarına necə cavab verəcəyi ciddi suallar doğurur. Bütün bunlar belə bir ehtimalı aktuallaşdırır: İsrail və İran arasında yeni hərbi qarşıdurmanın şahidi ola bilərikmi? İsrail yenidən İrana qarşı genişmiqyaslı hücuma başlaya bilərmi, yoxsa tərəflər qarşılıqlı təhdid və çəkindirmə siyasəti ilə kifayətlənəcəklər? Ümumiyyətlə, mümkün yeni eskalasiya Yaxın Şərqdə daha genişmiqyaslı müharibəyə səbəb ola bilərmi?
Mövzu ilə bağlı Crossmedia.az-a açıqlama verən professor, politoloq Əlimusa İbrahimov qeyd edib ki, İsraillə İran arasında Yaxın Şərqdə yeni münaqişə dalğasının riski realdır, lakin bunun dərhal genişmiqyaslı müharibəyə çevrilib-çevrilməyəcəyi Netanyahunun daxili hərbi müxalifəti aradan qaldıra bilməsindən və ABŞ-nin "yaşıl işıq" verib-verməməsindən asılıdır: "İsrailin İrana yenidən hücum etmə ehtimalı istisna edilmir, lakin bu, dərhal və hərtərəfli müharibədən çox, şərti xarakter daşıyan hərbi əməliyyat olma ehtimalı daha yüksəkdir. Kats daxili fikir ayrılıqlarını təkzib etsə də, bir çox siqnal İsrailin İrana qarşı hərbi variantının masada olduğunu göstərir. Katsın öz bəyanatları bir-birinə ziddir: Noyabrın 8-də Kats açıq şəkildə bildirmişdi ki, İrana qarşı hərbi əməliyyatlar hələ tamamlanmayıb və İranı nüvə proqramını bərpa etməyə cəhd etməkdə günahlandırmışdı. Üç gün sonra o, fikrini dəyişərək fikir ayrılıqlarını təkzib etdi və yeni hücum təşkil etmək niyyətinin olmadığını söylədi — bu dəyişikliyin özü diqqətəlayiqdir. ABŞ hərbçiləri xəbərdarlıq edib: ABŞ Mərkəzi Komandanlığı İsrail hərbi rəsmilərini "İrana qarşı hərbi əməliyyatların mümkün bərpasına" hazırlaşmaq barədə xəbərdar edib və oxşar xəbərdarlıqları təhlükəsizlik kanalları vasitəsilə Körfəz ölkələrinə də çatdırıb. İran da təhdidləri artırır: İranın hərbi rəhbərliyi bu yaxınlarda yenidən İsraili "məhv etməklə" hədələyib və "yeraltı raket şəhəri"nin videolarını yayımlayıb. İranın İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusunun sözçüsü ABŞ ilə münaqişədə "coğrafi məhdudiyyətlərin olmadığını" bildirib".
Professor qeyd edib ki, əsas məhdudlaşdırıcı amillər İsrailin daxili hərbi rəhbərliyindən və ABŞ-dan gəlir: "İsrail hərbi rəhbərliyi dəfələrlə etiraz edib: İsrailin “Channel 12” kanalının məlumatına görə, Baş Qərargah rəisi Zamir hesab edir ki, İsraildə mövcud siyasi qeyri-müəyyənlik və ABŞ-nin yeni münaqişə dalğasına girmək istəyinin azalması şəraitində İrana hücum ehtiyatsızlıqdır. Zamir əvvəllər 27 oktyabr seçkilərindən əvvəl Netanyahunun hücum planına qarşı çıxmışdı, çünki dərhal tədbir görülməsini tələb edən təcili təhlükənin olmadığını və bunun daha böyük müharibəyə səbəb ola biləcəyini düşünürdü. Netanyahunun "hakimiyyətə yapışmaq" motivləri var: "Haaretz" qəzetinin təhlili göstərir ki, seçkidən sonra Netanyahu koalisiya qura bilməyib və o, İranla müharibəni yenidən başlatmağı hakimiyyəti saxlamaq üçün "çıxış yolu" kimi görür. Müxalifət lideri Eisenkot Netanyahunı keçid dövründə təcili olmayan hərbi əməliyyatlara başlatmamaq barədə xəbərdar edib, əks halda bunun İsrail demokratiyası üçün "fəlakətli nəticələri" ola bilər. ABŞ-nin mövqeyi həlledicidir: Məlumata görə, Tramp İran məsələsi ilə bağlı Netanyahu ilə kəskin telefon söhbəti aparıb; Netanyahu zərbə endirmək istəyir, Tramp isə əvvəlcə diplomatiyaya şans verilməsinə daha çox meyllidir. ABŞ dövlət katibi Rubio bildirib ki, Vaşinqton İrana yenidən zərbə endirmək üçün hələlik ehtiyac görmür və iqtisadi təzyiqin işlədiyini düşünür.
İsrail İrana yenidən hücum edəcəyinə ehtimal var, lakin bu dərhal hərəkət anlamına gəlməməlidir. Tetikleyici şərtlər bunları əhatə edə bilər: kəşfiyyat məlumatlarının İranın nüvə həddini aşmaq üzrə olduğunu göstərməsi, İranın İsrailə qarşı hücum etməsi və ya ABŞ-nin açıq şəkildə "yaşıl işıq" verməsi. Hazırkı vəziyyət daha çox "şərti çəkindirmə"yə bənzəyir - İsrail hərbi variantları qoruyur və çəkindirmə siqnalları göndərir, eyni zamanda beynəlxalq və daxili siyasi mühitin ən əlverişli məqamını gözləyir.
Yaxın Şərq üçün ən təhlükəli vəziyyət qabaqcadan düşünülmüş genişmiqyaslı müharibə deyil, tərəflər arasında qarşılıqlı yanlış hesablama və ya proksi qüvvələrinin, məsələn, Livandakı Hizbullahın münaqişəyə cəlb olunması nəticəsində yaranan eskalasiyadır. İsraildə daxili siyasi keçid, ABŞ-nin strateji dmövqeyinin dəyişməsi və İranın güzəştə getmək fikrində olmaması şəraitində növbəti bir neçə həftə vəziyyətin eskalasiya edib-etməyəcəyini müşahidə etmək üçün kritik müddət olacaq".
Ayhan
14:00 14.11.2026
Oxunuş sayı: 197
