Orta əsr sirləri açılır: Süni intellekt qədim şifrələri oxuyur
Dünyanın kitabxana və arxivlərində hələ də oxunmaz şifrələrlə yazılmış minlərlə sənəd var. Diplomatik casusluq, gizli cəmiyyət ritualı, tibbi reseptlər, məhəbbət məktubları və gündəlik sirlər – bunların hamısı şifrələrin arxasında gizlənib. İndi isə süni intellekt bu sirləri açmağa kömək edir.
Crossmedia.az xəbər verir ki, Vatikanda 400 ildən çoxdur oxunmayan “Borg şifri” bunun ən yaxşı nümunəsidir. 408 səhifəlik əlyazma 34 qəribə simvolla yazılıb, bəzi səhifələri zədələnib. Alimlər maşın öyrənməsi vasitəsilə şifri söküblər və mətndə minlərlə qəribə müalicə resepti aşkarlayıblar – məsələn, dizenteriyaya qarşı yüksək keyfiyyətli qırmızı şərab içmək və ya muskatı xəmirdə fermentləşdirmək kimi.
Stokholm Universitetindən professor Beáta Megyesi deyir: “Bu, detektiv işinə bənzəyir. Hər simvol, hər naxış və qismən həll bizi kimsənin sirlərinə və itirilmiş tarixi dünyaya yaxınlaşdırır.”
Tədqiqatçılar indiyədək əl ilə həftələrlə, hətta aylarla davam edən şifrə açma prosesini sürətləndirmək üçün yeni AI alətləri hazırlayırlar. Onlar “Descrypt” layihəsi çərçivəsində həm əlyazmaları rəqəmsal formaya çevirən, həm də birbaşa fotoşəkillərdən şifrəni oxuyan sistemlər üzərində işləyirlər.
Məsələn, 1637-ci ildə Otuzillik Müharibə zamanı yazılmış gizli məktubda İsveçin müttəfiqləri arasında sui-qəsd barədə xəbərdarlıq aşkarlanıb. Digər hallarda isə 18-19-cu əsrlərə aid şifrəli açıqçalar arasında alman dilində məhəbbət məktubları tapılıb.
Alimlər artıq şifrəni həm köçürən, həm də açan chatbot tipli AI aləti yaratmağa yaxınlaşırlar. Sistemi Borg şifri üzərində sınaqdan keçirəndə 500 simvolluq hissəni təxminən 29 dəqiqəyə tərcümə və deşifrə edib, hətta ingiliscə tərcümə də təqdim edib.
Megyesi qeyd edir ki, bu texnologiya yalnız məlum şifrələri deyil, hələ heç kimin oxuya bilmədiyi qədim yazı sistemlərini – məsələn, Krit adasından olan 4000 illik Faystos diskini və ya “Linear A” yazısını da həll etməyə kömək edə bilər.
Beləliklə, süni intellekt tarixin “soyuq işlərini” yenidən açır və keçmişin gizli səhifələrini oxumağa imkan yaradır.
08:30 21.09.2026
Oxunuş sayı: 53
