Bütün yollar Romaya aparmır: Yeni tədqiqat qədim mifi dağıtdı
Yeni elmi təhlil Roma İmperiyasının yol şəbəkəsinin əfsanəvi “bütün yollar Romaya aparır” mifini alt-üst edib. Tədqiqat göstərir ki, şəbəkədə ən mərkəzi yollar Romadan keçmirdi – əksinə, Konstantinopol (indiki İstanbul) kimi digər mühüm şəhərlər daha mərkəzi mövqedə idi.
Crossmedia.az xəbər verir ki, Danimarkanın Aarhus Universitetindən dosent Tom Brughmans və həmkarlarının Nature Communications jurnalında dərc olunan araşdırmasına görə, bütün imperiya üzrə quru nəqliyyatına baxdıqda ən mərkəzi yol Romadan keçmir. Brughmans deyir: “İmperiyanın özündən keçən ən mərkəzi yol Romadan keçmir”.
Roma İmperiyası 117-ci ildə ən böyük həddinə çatmışdı – Britaniyadan Səhranın kənarına qədər, Avropa, Asiya və Afrikanın bir hissəsini əhatə edirdi. Roma siyasi və iqtisadi mərkəz olsa da, coğrafi baxımdan Aralıq dənizi gəmiçilik yollarına daha yaxın idi, nəinki quru yollarına.
Brughmans izah edir ki, İtaliya yarımadası Aralıq dənizinə uzanan bir “appendiks” kimidir. Ən mərkəzi yol isə Şimali Afrika sahillərindən keçib, müasir Türkiyə, Antakya, Ankara və Konstantinopoldan keçərək Romanın şimalından – Milandan keçirdi.
324-cü ildə imperator Konstantinin paytaxtı Romadan Konstantinopola (o vaxt Bizans) köçürməsi də bu şəhərin yol şəbəkəsindəki mühüm rolunu izah edir.
Tədqiqat ötən il dərc olunan və onlayn əlçatan olan Itiner-e rəqəmsal atlasına əsaslanır. Atlasda təxminən 300 min kilometr yol var. Lakin yolların yalnız 2,7 faizinin dəqiq yeri məlumdur, 90 faizi az dəqiq, 7 faizi isə fərziyyədir.
Alimlər yolların hündürlüyü, istiqaməti və mailliyini də nəzərə alıblar. Nəticələr göstərir ki:
- Roma yolları düşünüldüyü qədər düz deyildi. Relyef imkan verəndə düz çəkilirdi, çətin ərazilərdə isə əyri olurdu.
- Bəzi müasir əsas yollar qədim Roma yollarının izi ilə gedir, amma bir çox “Roma yolu” adlandırılan yollar əslində Roma dövrünə aid deyil.
“Bütün yollar Romaya aparır” atalar sözü orta əsrlərə aiddir. İlk dəfə 1175-ci ildə fransız şair Alain de Lille tərəfindən latınca yazılıb. Romalılar özləri də yolların əhəmiyyətini bilirdilər – imperator Avqust Forumda “qızıl mil daşı” qoydurmuşdu.
Tədqiqatçılar gələcəkdə çay və dəniz əlaqələrini də şəbəkəyə əlavə etməyi planlaşdırırlar. Mütəxəssislər qeyd edir ki, bu iş qədim dünyanın daha dəqiq modellərinin yaradılmasına kömək edəcək.
05:34 21.09.2026
Oxunuş sayı: 48
