ƏHALİNİN NƏZƏRİNƏ: bu xidmətlər üzrə sənədləşmə işləri asanlaşdı
Azərbaycanın sosial təminat sistemində onilliklər boyu davam edən və vətəndaşlar üçün zaman itkisinə çevrilən bürokratik prosedurlar köklü şəkildə dəyişir. 1 may 2026-cı il tarixindən etibarən qüvvəyə minəcək yeni islahatlar paketi dövlət-vətəndaş münasibətlərində keyfiyyətcə yeni və tam rəqəmsal bir mərhələnin başlanğıcı hesab oluna bilər.
Azərbaycanın sosial müdafiə sistemi öz inkişafının ən pik nöqtələrindən birinə – "reaktiv" idarəetmədən "proaktiv" xidmət modelinə tam keçid edir. Bu keçid sadəcə texnoloji yenilik deyil, dövlət-vətəndaş münasibətlərinin fəlsəfi mahiyyətinin dəyişməsidir. Nazirlər Kabinetinin bu qərarı ölkədə illərdir davam edən rəqəmsal transformasiya prosesinin ən mühüm məntiqi nəticələrindən biri olmaqla yanaşı, həm də sosial siyasətdə proaktiv yanaşmanın ən parlaq nümunəsidir.
Bu islahatın təməlində dayanan əsas fəlsəfə vətəndaşın dövlət xidmətlərinə deyil, dövlət xidmətlərinin vətəndaşın ehtiyaclarına doğru birbaşa yönəlməsidir. Müasir idarəetmədə sosial təminatın sadəcə bir öhdəlik deyil, həm də operativ və əlçatan bir servis modelinə çevrilməsi artıq qlobal trenddir və Azərbaycan bu qərarla regionda liderlik mövqeyini bir daha təsdiqləyir. Vətəndaş məmnuniyyətini mərkəzə qoyan bu siyasət bürokratik əngəllərin tamamilə sıfırlanması və şəffaflığın maksimum həddə çatdırılması məqsədini güdür.
Dörd mühüm sosial ödəniş növü – müvəqqəti əmək qabiliyyətinin itirilməsinə görə müavinət (bülleten), hamiləlik və doğum, üç yaşadək uşağa qulluq və dəfn üçün nəzərdə tutulan birdəfəlik müavinətlərin tam avtomatlaşdırılması bürokratik maneələrin rəqəmsal alqoritmlərlə əvəz olunması deməkdir. Müasir idarəçilikdə bu, "görünməz dövlət" konsepsiyasının təzahürüdür, yəni dövlət öz vətəndaşının ehtiyac duyduğu anda, vətəndaş heç bir qapını döymədən, heç bir sənəd toplamadan onun yanında olur.
Bu islahatın təməlində dayanan mexanizm dövlət informasiya ehtiyatlarının intellektual inteqrasiyasıdır. Əvvəllər vətəndaşın günlərlə vaxt sərf etdiyi, müxtəlif instansiyalardan topladığı kağız sənədlər indi saniyələr ərzində bulud texnologiyaları üzərindən emal edilir. Məsələn, tibb müəssisəsində elektron xəstəlik vərəqəsinin açılması və ya doğum evində qeydiyyatın aparılması faktı zəncirvari reaksiya doğuraraq, müavinətin təyinatı prosesini dərhal başladır. Burada "müraciətsiz təyinat" prinsipi vətəndaşın dövlət qarşısındakı subyekt kimi rolunu passiv sənəd daşıyıcısından aktiv hüquq sahibinə çevirir. Bu, həm də vətəndaşın dövlətə olan etimad indeksini yüksəldən ən güclü amildir, çünki sistem insanın ən həssas məqamlarında onun yükünü azaltmağa proqramlaşdırılıb. Bu o deməkdir ki, sistem müvafiq hadisə baş verdiyi anda (məsələn, xəstəlik vərəqəsi sistemə işlənildikdə və ya doğum qeydə alındıqda) məlumatları mərkəzləşdirilmiş bazadan çəkir və heç bir müraciət gözləmədən müavinəti təyin edir.
Analitik müstəvidə bu addımı qiymətləndirdikdə görürük ki, proaktiv xidmətlər korrupsiya risklərini və subyektiv yanaşmaları kökündən kəsir. İnsan amilinin qərarvermə prosesindən kənarlaşdırılması xidmətin şəffaflığını və operativliyini təmin edir. Əgər əvvəllər müavinətin gecikməsi və ya sənədlərdəki uyğunsuzluq vətəndaş məmnuniyyətinə xələl gətirirdisə, 2026-cı ilin mayından tətbiq edilən bu model xətanı sıfıra endirir. Bu, həm də dövlət büdcəsinin və inzibati resursların optimallaşdırılması deməkdir. Minlərlə əməkdaşın sənəd yoxlamasına sərf etdiyi vaxt indi daha strateji sosial layihələrin icrasına yönəldilə bilər. Bu, "Smart Government" strategiyasının real və toxunula bilən nəticəsidir.
Sosial-iqtisadi təsirlər baxımından bu yenilik cəmiyyətdə sosial ədalət hissini gücləndirir. Xüsusilə regionlarda yaşayan və rəqəmsal savadlılığı aşağı olan vətəndaşlar üçün sistemin avtomatik işləməsi inklüzivliyin ən yüksək formasıdır. İnsan artıq öz hüququnu bilməsə belə, dövlət sistemi onun adına bu hüququ reallaşdırır. Bu, cəmiyyətin bütün təbəqələrinin sosial müdafiə çətiri altına alınmasını sürətləndirir.
1 may 2026-cı il tarixi Azərbaycanın sosial siyasət xronikasında insan kapitalına verilən dəyərin rəqəmsal imzası kimi qalacaqdır. Bu model ölkəmizi beynəlxalq miqyasda sosial innovasiyalar mərkəzinə çevirərək gələcəyin dayanıqlı və vətəndaşyönümlü dövlət standartlarını müəyyən edir.
14:00 10.02.2026
Oxunuş sayı: 578
