Əbu-Dabi danışıqları: sülhə doğru məhdud irəliləyiş, əsas ziddiyyətlər isə qüvvədə qalır
2026-cı il noyabrın 10–11-də Birləşmiş Ərəb Əmirliklərinin paytaxtı Əbu-Dabidə ABŞ, Rusiya və Ukrayna nümayəndə heyətləri arasında keçirilən üçtərəfli danışıqlar Ukrayna müharibəsinin dayandırılması istiqamətində diplomatik prosesin yenidən canlanması baxımından diqqət çəkdi. Doqquz aylıq fasilədən sonra bərpa olunan bu təmaslar tərəflərin birbaşa dialoqa qayıtmasını təmin etsə də, müharibənin əsas siyasi və təhlükəsizlik məsələləri üzrə mövqelərində ciddi yaxınlaşma yaratmadı.
Görüşlərdə ABŞ tərəfini prezident Donald Trampın xüsusi nümayəndəsi Stiv Uitkoff və Cared Kuşner, Ukrayna nümayəndə heyətini Rustem Umerov, Rusiya nümayəndə heyətini isə prezidentin köməkçisi Vladimir Medinski təmsil edirdi. Danışıqların gündəliyində hərbi əməliyyatların dayandırılması, təhlükəsizlik təminatları, humanitar məsələlər və müharibədən sonrakı regional təhlükəsizlik sistemi kimi mövzular yer alırdı.

Danışıqların ən konkret nəticəsi hərbi əsirlərin genişmiqyaslı mübadiləsi ilə bağlı prinsipial razılaşmanın əldə olunması oldu. Tərəflər mübadilənin miqyası və detalları üzərində əlavə iş aparılmasına razılıq verdilər. Ukrayna Prezidenti Volodimir Zelenski bu razılaşmanın əhəmiyyətli həcmdə olacağını bildirdi. ABŞ nümayəndəsi Cared Kuşner isə mümkün mübadiləni müharibə dövründə ən böyük humanitar azadetmə proseslərindən biri kimi xarakterizə etdi. Bununla belə, razılaşmanın dəqiq parametrləri və icra mexanizmi hələ tam müəyyənləşdirilməmişdi.
Bu nəticə diplomatik baxımdan əhəmiyyətlidir. Çünki müharibə şəraitində əsirlərin dəyişdirilməsi yalnız humanitar addım deyil, eyni zamanda tərəflər arasında minimal etimad kanallarının qorunmasına xidmət edən mexanizmdir. Lakin əsir mübadiləsi ilə bağlı razılaşmanı siyasi sülhə doğru həlledici dönüş kimi qiymətləndirmək düzgün olmazdı. Humanitar məsələlərdə ortaq məxrəcə gəlmək mümkündür, amma ərazi, suverenlik və təhlükəsizlik kimi fundamental mövzularda tərəflərin mövqeləri hələ də bir-birindən uzaqdır.

Ərazi məsələsi və təhlükəsizlik təminatları: əsas düyün
Əbu-Dabi danışıqlarında ən mürəkkəb məsələlərdən biri ərazi mübahisəsi olaraq qalırdı. Moskva Ukraynanın əraziləri ilə bağlı irəli sürdüyü tələblərdən geri çəkilmək niyyətində olmadığını nümayiş etdirir. Kiyev isə ərazi güzəştlərini qəbul etmir və ölkənin suverenliyinin, ərazi bütövlüyünün qorunmasını əsas prinsip kimi irəli sürür.
Bu ziddiyyət danışıqların nəticəyə çatmasını çətinləşdirən başlıca amildir. Rusiya müharibənin yekun həllini yalnız Ukrayna ilə ikitərəfli münasibətlər çərçivəsində deyil, daha geniş Avropa təhlükəsizlik arxitekturasının dəyişdirilməsi kontekstində nəzərdən keçirir. Moskvanın yanaşmasında NATO-nun Şərqi Avropadakı mövcudluğu, alyansın genişlənməsi və Ukraynanın gələcək təhlükəsizlik istiqaməti xüsusi yer tutur.
Ukrayna üçün isə təhlükəsizlik təminatları ərazi məsələsindən ayrı müzakirə edilə bilməz. Kiyev hesab edir ki, müharibənin dayandırılması gələcəkdə yeni hərbi təhdidlərin qarşısını alacaq real və etibarlı mexanizmlərlə müşayiət olunmalıdır. Əks halda, atəşkəs uzunmüddətli sülhə deyil, münaqişənin növbəti mərhələsinə hazırlıq dövrünə çevrilə bilər.

Beləliklə, tərəflərin təhlükəsizlik anlayışları arasında prinsipial fərq mövcuddur. Moskva özünün regional təhlükəsizlik tələblərinin nəzərə alınmasını istəyir, Kiyev isə bu tələblərin Ukraynanın müstəqil xarici siyasət seçiminə və suverenliyinə məhdudiyyət yaratmasını qəbul etmir. Bu ziddiyyətin aradan qaldırılması danışıqların gələcək taleyini müəyyənləşdirəcək əsas məsələlərdəndir.
Avropanın iştirakı məsələsi
Əbu-Dabi danışıqlarının diqqətçəkən tərəflərindən biri də Avropanın prosesdəki rolu oldu. Üçtərəfli görüşlər ərəfəsində Avropa tərəfdaşları, Ukrayna və ABŞ nümayəndələrinin iştirakı ilə ayrıca koordinasiya toplantısı keçirildi. Burada Fransanın, Almaniyanın, İtaliyanın, Böyük Britaniyanın, Avropa İttifaqının və NATO-nun nümayəndələri müharibənin başa çatdırılması və mümkün sülh razılaşmasının təhlükəsizlik təminatları ilə bağlı məsələləri müzakirə etdilər.
Bu fakt göstərir ki, Ukrayna müharibəsinin həlli yalnız Moskva və Kiyev arasında razılaşma ilə məhdudlaşmır. Münaqişənin nəticələri Avropanın təhlükəsizlik sisteminə, NATO-Rusiya münasibətlərinə və regiondakı qüvvələr balansına birbaşa təsir göstərir. Buna görə də Avropa dövlətləri sülh prosesində iştirak etmək və əldə olunacaq razılaşmaların hazırlanmasına təsir göstərmək istəyirlər.
Lakin Avropanın danışıqlardakı statusu ilə bağlı fikir ayrılıqları da mövcuddur. ABŞ nümayəndələri ilkin mərhələdə növbəti görüşlərdə Avropa təmsilçilərinin iştirakına dair müsbət siqnallar versələr də, noyabrın 16-da Kremlin köməkçisi Yuri Uşakov Moskvanın belə bir razılaşmaya gəlmədiyini bildirdi. Bu ziddiyyət danışıqlar formatının hələ tam müəyyənləşmədiyini göstərir.

Avropanın prosesdən kənarda qalması isə əldə ediləcək razılaşmanın siyasi və təhlükəsizlik baxımından qəbulolunma imkanlarını məhdudlaşdıra bilər. Çünki Ukraynanın təhlükəsizlik təminatlarının həyata keçirilməsində Avropa dövlətlərinin, eləcə də NATO-nun rolu mühüm əhəmiyyət daşıyır. Başqa sözlə, Avropa həm danışıqların iştirakçısı, həm də mümkün razılaşmanın icrasına təsir göstərə biləcək tərəf kimi çıxış edir.
Vaşinqtonun vasitəçilik strategiyası
Əbu-Dabi görüşləri ABŞ Prezidenti Donald Tramp administrasiyasının Ukrayna müharibəsini diplomatik yolla dayandırmaq cəhdlərinin növbəti mərhələsi idi. Vaşinqtonun əsas məqsədi Moskva və Kiyev arasında dialoqu bərpa etmək, tərəflərin mövqelərini yaxınlaşdırmaq və müharibənin başa çatdırılması üçün çərçivə formalaşdırmaqdır.
ABŞ nümayəndələrinin həm Moskva, həm də Kiyevlə ayrıca təmaslar aparması Vaşinqtonun vasitəçilik strategiyasının mühüm elementidir. Noyabrın 12-də Stiv Uitkoff və Cared Kuşner Moskvada Vladimir Putinlə görüşərək Əbu-Dabi danışıqlarının nəticələrini müzakirə etdilər. Daha sonra onlar Dublində Volodimir Zelenski ilə təmaslar keçirdilər. Bu diplomatik ardıcıllıq ABŞ-ın tərəflərin mövqelərini birbaşa müqayisə etmək və mümkün kompromis istiqamətlərini müəyyənləşdirmək niyyətini göstərir.
Bununla belə, Vaşinqtonun vasitəçilik imkanları tərəflərin siyasi iradəsindən asılıdır. ABŞ-nin danışıqları təşkil etməsi və diplomatik təzyiq göstərməsi özlüyündə razılaşmaya zəmanət vermir. Xüsusilə ərazi məsələsi və Ukraynanın gələcək təhlükəsizlik statusu kimi mövzularda Moskva və Kiyev arasında kompromis əldə olunması üçün daha mürəkkəb siyasi mexanizmlərə ehtiyac var.
Digər tərəfdən, ABŞ-nin danışıqlarda əsas vasitəçi kimi çıxış etməsi ona həm Rusiya, həm də Ukrayna ilə münasibətlərində əlavə diplomatik manevr imkanları yaradır. Vaşinqton bir tərəfdən müharibənin dayandırılmasına nail olmağa çalışır, digər tərəfdən isə Avropanın təhlükəsizlik maraqlarının və Ukraynanın gələcək statusunun nəzərə alınmasını təmin etməli olur. Bu iki istiqamətin uzlaşdırılması ABŞ diplomatiyasının qarşısında duran əsas vəzifələrdəndir.
Əbu-Dabinin diplomatik əhəmiyyəti
Danışıqların Birləşmiş Ərəb Əmirliklərində keçirilməsi də təsadüfi seçim kimi qiymətləndirilməməlidir. Əbu-Dabi son illərdə beynəlxalq münaqişələrin müzakirəsi, vasitəçilik təşəbbüsləri və humanitar razılaşmalar üçün diplomatik platforma kimi önə çıxıb. BƏƏ-nin müxtəlif beynəlxalq aktorlarla işləmək imkanları ölkəni belə təmaslar üçün əlverişli məkana çevirir.
Rusiya, Ukrayna və ABŞ nümayəndələrinin eyni platformada görüşməsi BƏƏ-nin beynəlxalq diplomatiyada rolunu daha da nəzərəçarpan edir. Əbu-Dabi bu prosesdə qərarları müəyyən edən tərəf deyil, tərəflərin dialoq aparması üçün şərait yaradan vasitəçi məkan funksiyasını yerinə yetirir.
Bu baxımdan, danışıqların nəticələri yalnız Ukrayna müharibəsinin taleyi ilə məhdudlaşmır. Görüşlər BƏƏ-nin beynəlxalq siyasi proseslərdə vasitəçilik imkanlarını nümayiş etdirməsi və Yaxın Şərqdən kənar təhlükəsizlik məsələlərində də diplomatik rolunu genişləndirməsi baxımından əhəmiyyət daşıyır.
Nəticə: dialoq bərpa olunub, sülh razılaşması isə hələ uzaqdadır
Əbu-Dabi danışıqlarının əsas nəticəsi tərəflərin doqquz aylıq fasilədən sonra birbaşa dialoqa qayıtması və humanitar məsələlərdə, xüsusilə hərbi əsirlərin mübadiləsi istiqamətində prinsipial razılaşma əldə etməsidir. Bu, diplomatik prosesin davam etdirilməsi üçün müəyyən zəmin yaradır. Lakin atəşkəs, ərazi məsələsi və müharibədən sonrakı təhlükəsizlik təminatları üzrə konkret razılaşmanın əldə olunmaması görüşlərin imkanlarının hələ məhdud olduğunu göstərir.
Danışıqların perspektivini qiymətləndirərkən bir məqamı nəzərə almaq lazımdır: tərəflərin masa arxasına qayıtması onların mövqelərini dəyişdirməsi demək deyil. Moskva müharibənin nəticələrini daha geniş Avropa təhlükəsizlik sistemi ilə əlaqələndirir, Kiyev isə suverenlik və ərazi bütövlüyü məsələlərində güzəştə getmək istəmir. Vaşinqton bu mövqelər arasında ortaq məxrəc tapmağa çalışsa da, hələlik əsas ziddiyyətləri aradan qaldıra bilməyib.

Buna görə də Əbu-Dabi görüşlərini sülh prosesində həlledici dönüşdən daha çox, diplomatik kanalların yenidən açılması və danışıqların davam etdirilməsi üçün ilkin mərhələ kimi qiymətləndirmək mümkündür. Əldə olunan humanitar razılaşma müsbət addımdır, lakin müharibənin dayandırılması üçün siyasi iradə, qarşılıqlı etimad və təhlükəsizlik məsələlərində real kompromis tələb olunur.
Növbəti mərhələdə əsas sual danışıqların hansı formatda davam etdiriləcəyi və Avropanın bu prosesə nə dərəcədə cəlb olunacağıdır. Əgər tərəflər humanitar məsələlərdə əldə olunan məhdud razılaşmanı daha geniş siyasi dialoqa çevirməyi bacarsalar, Əbu-Dabi görüşləri sonrakı diplomatik mərhələlər üçün başlanğıc nöqtəsi ola bilər. Əks halda, danışıqların davam etməsi müharibənin real dayandırılması ilə nəticələnmədən diplomatik təmasların növbəti raundu olaraq qala bilər.
Müşahidəçi
20:53 22.11.2026
Oxunuş sayı: 53
Siyasətin pərdəarxası
Rubrika Crossmedia.az Analitik İnformasiya Portalının "Yaradıcı layihələr" departamentinə daxildir.