Təlim uçuşu ölümə çevrildi: MiQ-29 qəzasından 18 il ötür
Bu gün, 29 yanvar, Azərbaycan Hərbi Hava Qüvvələrinin tarixində kədərli bir gün kimi yadda qalır. 2008-ci ilin bu günü Hacı Zeynalabdin Tağıyev qəsəbəsindəki hərbi bazadan havaya qalxan MiQ-29 döyüş təyyarəsi təlim uçuşu zamanı qəza keçirib. Belə ki, təyyarənin pilotları, kapitan Əfqan Aslanov və polkovnik-leytenant Fəxrəddin Əsgərov, qəza anında fövqəladə peşəkarlıq nümayiş etdirərək, təyyarəni yaşayış məntəqələrindən uzaqda, dənizə yönləndiriblər. Onların bu cəsur davranışı daha böyük fəlakətin qarşısını alıb, lakin nəticə faciəvi olub: hər iki pilot həlak olub. Əfqan Aslanovun meyiti bir neçə gün sonra dənizdən tapılsa da, Fəxrəddin Əsgərovun meyiti hələ də aşkarlanmayıb. Təyyarənin qalıqları və pilotlardan birinin cəsədinin uzun müddət tapıla bilməməsi, həmin hadisənin Azərbaycan Hərbi Hava Qüvvələrinin tarixində xüsusi bir yer tutmasına səbəb olub
MiQ-29: Müasir döyüş təyyarəsi
Qəzaya uğrayan MiQ-29 döyüş təyyarəsi Rusiya istehsalı olsa da, Azərbaycanın aldığı təyyarələrdən biri Ukraynadan tədarük edilib. MiQ-29, 1971-ci ildən istehsal olunan iki mühərrikli, çoxməqsədli və dördüncü nəsil qırıcıdır. İlk olaraq havada düşmən qırıcıları ilə rəqabət aparmaq üçün nəzərdə tutulsa da, sonrakı modellər yüksək dəqiqlikli hava-səth silahları ilə təchiz olunaraq müxtəlif döyüş əməliyyatlarına uyğunlaşdırılıb.
Bu tip təyyarələrdən MiQ-29M, MiQ-29K və ən müasir MiQ-35 də daxil olmaqla bir neçə variant istehsal olunub. Onlar təkmilləşdirilmiş mühərrikləri, müasir radar və sensor sistemləri, şüşə kokpit və artırılmış yanacaq tutumu ilə seçilir. Hətta bəzi variantlarda havada yanacaq doldurma imkanı da mövcuddur.
Texniki göstəricilər və istifadəsi
MiQ-29-un ölçüləri belədir: uzunluğu 14.8 metr, qanadlarının uzunluğu 11.4 metr, hündürlüyü isə 4.3 metr. Təyyarənin hərbi sursatla birgə çəkisi 15 300 kiloqramdır. Maksimal sürət saatda 2400 kilometrə çatır, maksimum yüksəkliyi 18 min metr, uçuş məsafəsi isə 2100 kilometrdir. Qırıcı 30 millimetrlik QŞ-301 topu və IR-60 raketləri ilə təchiz olunub və hava hədəflərini 230–240 kilometr məsafədən vurmaq qabiliyyətinə malikdir.
Azərbaycan Hərbi Hava Qüvvələri indiyə qədər 10-dan çox MiQ-29 təyyarəsinə sahib olub və bu qırıcılar ölkənin hava məkanının müdafiəsində mühüm rol oynayır.
Qəzanın nəticələri
29 yanvar 2008-ci il qəzası, həm Azərbaycan ordusunun, həm də cəmiyyətin yaddaşında qalan faciəvi bir hadisədir. Hər iki pilotun qəhrəmanlığı və peşəkarlığı bir daha göstərdi ki, təlim uçuşlarında belə risklər böyükdür və pilotların həyatını qorumaq üçün ən yüksək səviyyədə hazırlıq tələb olunur.
Bu hadisə həm də Azərbaycan Hərbi Hava Qüvvələrinin təlim və aviasiya təhlükəsizliyi sahəsində davamlı təkmilləşmələr etməsinin vacibliyini bir daha ortaya qoydu. 2008-ci il qəzadan dərs götürülməsi, gələcəkdə oxşar hadisələrin qarşısının alınması üçün önəmli bir mərhələ oldu.
Polkovnik-leytenant Fəxrəddin Əsgərov Azərbaycan Hərbi Hava Qüvvələrinin formalaşmasında və inkişafında əvəzsiz rol oynamış pilotlardan biridir. Onun peşəkarlığı və cəsarəti bir çox gənc təyyarəçinin yetişməsinə təsir edib. Xüsusilə, Vətən Müharibəsində düşmən hədəflərinə ən dəqiq aviazərbələri endirən pilotların böyük bir hissəsi məhz Fəxrəddin Əsgərovun tələbələridir. Bunlar arasında Vətən Müharibəsi Qəhrəmanı Şəhid polkovnik Zaur Nudirəliyev və Qazağın Birinci Şıxlı kəndindən olan, “Qarabağ” ordenli polkovnik-leytenant Elçin Məmmədov da var.
Həyat və təhsil yolu
Fəxrəddin Əsgərov 1974-cü il 29 iyun tarixində Qazax rayonunda ziyalı ailəsində dünyaya gəlib. Orta təhsilini Qazax rayonunun 2 saylı orta məktəbində yüksək qiymətlərlə başa vurub. Gənclik illərində könüllü olaraq Qarabağ uğrunda gedən döyüşlərdə iştirak edib, beləliklə, vətənpərvərlik hissini erkən yaşda nümayiş etdirib.
1992-ci ildə Heydər Əliyev adına Azərbaycan Ali Hərbi Məktəbinə daxil olan Fəxrəddin Əsgərov, eyni il Türkiyədəki Ali Hərbi Təyyarəçilik Məktəbinə göndərilərək peşəkar pilot kimi yetişib. 1996-cı ildə təhsilini fərqlənmə diplomu ilə başa vurub və Azərbaycana qayıdaraq, Kürdəmir rayonunda yerləşən N saylı hərbi hissədə xidmətə başlayıb. Burada baş təyyarəçi vəzifəsindən hərbi hissə komandiri vəzifəsinə qədər yüksəlmişdir.
Peşəkar xidmət və ezamiyyətlər
1996–2006-cı illər arasında Fəxrəddin Əsgərov gənc pilotların yetişdirilməsində fəal iştirak etmiş, L-39, Su-17, Su-25 və MiQ-29 tipli döyüş təyyarələrini idarə etməyi qısa müddətdə mənimsəmişdir. 1999 və 2000-ci illərdə Türkiyədə, 2001-ci ildə Macarıstanda, 2006-cı ildə isə Ukraynada ezamiyyətlərdə olub. 2007-ci ildə Birləşmiş Ərəb Əmirliklərinin Dubay şəhərində keçirilən “Dubay-2007” Aerokosmik Beynəlxalq Sərgisində Azərbaycanı təmsil edib.
Son uçuş və qəhrəmanlığı
2008-ci il yanvarın 29-da Fəxrəddin Əsgərov kapitan Əfqan Aslanovla birlikdə MiQ-29 təyyarəsi ilə təlimatçı qismində hava döyüşü uçuşu yerinə yetirərkən, təyyarə Xəzər dənizinin Şuraabad istiqamətinə düşüb. Aparılan axtarışlar nəticəsində digər pilotun nəşi tapılıb dəfn edilsə də, Fəxrəddin Əsgərovun meyiti heç vaxt tapılmayıb. Həyatını Azərbaycan Hərbi Hava Qüvvələrinin inkişafına həsr edən pilot, 33 yaşında vətən uğrunda canını fəda edib.
Təltiflər və xatirənin əbədiləşdirilməsi
Fəxrəddin Əsgərov xidmətindəki yüksək peşəkarlığına görə bir sıra medallarla təltif olunub: 24 iyun 2003-cü ildə “Hərbi xidmətlərə görə” medalı, 25 iyun 2006-cı ildə isə “Hərbi xidmətdə fərqlənməyə görə” III dərəcəli medalı ilə.
16 fevral 2022-ci il tarixində Prezident İlham Əliyevin sərəncamı ilə Fəxrəddin Əsgərov şəhid elan edilib və ailəsinə şəhid ailəsi statusu verilib. Eyni il Qazaxda onun xatirəsi əbədiləşdirilib: Qazax Tarix-Diyarşünaslıq Muzeyində Şəhidlər guşəsində şəkli həkk olunub və Qazax Şəhidlər Xiyabanında mərmər lövhədə adı əbədiləşdirilib.
Fəxrəddin Əsgərov Azərbaycan Hərbi Hava Qüvvələrinin tarixində unudulmaz simalardan biridir. Onun həyatı və xidməti gənc pilotlar üçün nümunə olmaqla, hər zaman vətənpərvərlik və qəhrəmanlıq ideallarını yaşadacaq.
Fatimə Məmmədova
10:00 29.01.2026
Oxunuş sayı: 560
