Prezident İlham Əliyev məktəbəqədər təhsil sahəsində valideyn-dövlət-özəl əməkdaşlığına əsaslanan maliyyələşmə modelinin tətbiq edilməsi haqqında Fərman imzalayıb.
Fərmana əsasən məktəbəqədər təhsil sahəsində valideyn-dövlət-özəl əməkdaşlığına əsaslanan maliyyələşmə modeli tətbiq ediləcək.
Fərmana görə məktəbəqədər təhsil sahəsində valideyn-dövlət-özəl əməkdaşlığına əsaslanan maliyyələşmə modeli üzrə dövlət dəstəyinin maliyyələşdirilməsi müvafiq illərin dövlət büdcəsində Azərbaycan Respublikasının Elm və Təhsil Nazirliyi üçün nəzərdə tutulmuş məqsədli vəsait hesabına təmin edilməlidir.
Nazirlər Kabineti məktəbəqədər təhsil sahəsində valideyn-dövlət-özəl əməkdaşlığına əsaslanan maliyyələşmə modelinin tətbiqi qaydasını üç ay müddətində təsdiq edib Azərbaycan Respublikasının Prezidentinə məlumat verməli və bu Fərmandan irəli gələn digər məsələləri həll etməlidir.
Azərbaycan Respublikasının Elm və Təhsil Nazirliyi hər növbəti maliyyə ili üzrə məktəbəqədər təhsil sahəsində valideyn-dövlət-özəl əməkdaşlığına əsaslanan maliyyələşmə modelinin tətbiqi üçün tələb olunan məqsədli vəsaitin həcmini Azərbaycan Respublikasının Maliyyə Nazirliyi ilə razılaşdırmaqla müəyyən etməlidir.
Müasir dünyada ölkələrin qlobal rəqabətədavamlılığı artıq fiziki resurslarla deyil, erkən yaş dövründə formalaşdırılan insan kapitalının keyfiyyəti ilə ölçülür. Dövlət başçısının imzaladığı yeni fərman Azərbaycanın məktəbəqədər təhsil sistemini sadəcə dövlətin çiyinlərində olan bir yük olmaqdan çıxararaq, dövlətin tənzimləyici gücünü, özəl sektorun çevik investisiya potensialını və valideynin birbaşa nəzarət funksiyasını ortaq ekosistemdə birləşdirir. Skandinaviya və Baltikyanı ölkələrin uğurlu təcrübələrinə söykənən bu unikal maliyyələşmə modeli, bağçaları sadəcə baxım müəssisəsi olmaqdan xilas edərək, rəqabət mühiti vasitəisə ilə xidmət keyfiyyətini, müəllim peşəkarlığını və infrastruktur innovasiyalarını mərkəzə gətirən müasir pedaqoji platformaya çevirir.
Milli Məclisin deputatı Elnarə Akimova bu barədə Crossmedia.az-a açıqlamasında bildirib ki, məktəbəqədər təhsil hər bir xalqın gələcəyinin təməlidir: "Uşağın ilk sosial bacarıqları qazandığı, dünyanı tanıdığı, şəxsiyyət kimi formalaşmağa başladığı bu mərhələyə qoyulan investisiya əslində dövlətin öz gələcəyinə yatırdığı ən dəyərli sərmayədir. Məhz buna görə də Prezident İlham Əliyevin məktəbəqədər təhsil sahəsində valideyn-dövlət-özəl əməkdaşlığına əsaslanan yeni maliyyələşmə modelinin tətbiqi ilə bağlı imzaladığı Fərman təkcə təhsil sahəsində deyil, ölkənin sosial inkişaf strategiyasında da mühüm dönüş nöqtəsi kimi qiymətləndirilməlidir. Dünyanın inkişaf etmiş ölkələrinin təcrübəsi göstərir ki, məktəbəqədər təhsildə ən uğurlu nəticələr dövlətin, özəl sektorun və ailələrin birgə məsuliyyət daşıdığı modellər əsasında əldə olunur. Bu gün Finlandiyada, Sinqapurda, Niderlandda və bir sıra digər qabaqcıl ölkələrdə məktəbəqədər təhsil xidmətlərinin genişləndirilməsi məhz belə tərəfdaşlıq mexanizmləri hesabına mümkün olub. Təcrübə sübut edir ki, rəqabət mühiti keyfiyyəti artırır, müxtəlif maliyyə mənbələri isə daha çox uşağın təhsil xidmətlərinə çıxışını təmin edir".
O bildirib ki, Azərbaycanda da bu modelin tətbiqi məktəbəqədər təhsilin əhatə dairəsinin genişlənməsinə, yeni bağçaların yaranmasına, xidmət keyfiyyətinin yüksəlməsinə və valideynlərin seçim imkanlarının artmasına şərait yaradacaq: "Dövlət öz sosial missiyasını davam etdirəcək, özəl sektor çeviklik və innovasiya gətirəcək, valideynlər isə övladlarının təhsili ilə bağlı qərarların fəal iştirakçısına çevriləcəklər. Bu əməkdaşlıq nəticəsində hər bir uşağın daha keyfiyyətli təhsil almaq şansı yüksələcək. Bu qərar ölkə başçısının Azərbaycan gəncliyinə, gələcəyinə diqqətinin və qayğısının təzahürüdür. Ən vacibi isə odur ki, bu qərar gələcəyin Azərbaycan vətəndaşına verilən dəyərin ifadəsidir. Güclü məktəbəqədər təhsil sistemi güclü məktəb, güclü cəmiyyət və güclü dövlət deməkdir. Bu gün atılan addım sabah ölkənin intellektual potensialına, insan kapitalına və rəqabət qabiliyyətinə çevriləcək. Məhz buna görə də yeni maliyyələşmə modelini sadəcə inzibati dəyişiklik kimi deyil, Azərbaycanın gələcəyinə hesablanmış uzaqgörən və müasir islahat kimi dəyərləndirmək lazımdır. Bu Fərman bir daha göstərir ki, ölkədə həyata keçirilən təhsil siyasətinin mərkəzində insan amili dayanır. Uşaqların daha yaxşı təhsil alması, valideynlərin daha geniş imkanlara malik olması və təhsil sisteminin beynəlxalq təcrübəyə uyğun inkişaf etməsi istiqamətində atılan bu addım Azərbaycanın gələcək uğurlarının möhkəm təməlini formalaşdıracaq".
Azərbaycan Gənc Alim, Doktorant və Magistrlər Cəmiyyətinin sədri İlqar Orucov isə qeyd edib ki, bu maliyyələşmə modeli Azərbaycanın məktəbəqədər təhsil sistemində struktur, infrastruktur və pedaqoji keyfiyyəti kökündən dəyişəcək, müsbətə doğru yönəldəcək çox vacib bir qərardır: "Bu qərar dövlətin maliyyə yükünü optimallaşdırmaqla yanaşı, özəl sektorun çevikliyini və valideynlərin nəzarət funksiyasını vahid ekosistemdə birləşdirir. Məktəbəqədər təhsil sahəsi üzrə qəbul olunmuş bu peşəkar qərarın keyfiyyət artımına verəcəyi töhfələri bir neçə istiqamətdə dəyərləndirmək istəyirəm. Bunu rəqabət mühitinin yaxşılaşdırılması və xidmət standartlarının yüksəldilməsi baxımından önəmli hesab edirəm. Dövlət dəstəyi sayəsində valideynlər övladlarını daha yüksək standartlı özəl bağçalara göndərə biləcəklər və bu, özəl bağçalara əlçatanlığı artırmış olacaq. Eyni zamanda, valideyn qazanmaq istəyən həm dövlət, həm də özəl müəssisələr öz infrastrukturunu, qidalanma keyfiyyətini və tədris proqramlarını təkmilləşdirməyə məcbur olacaqlar. Bu isə rəqabət mühitinin artması deməkdir və hesab edirəm ki, nəticəsi çox uğurlu olacaq. İkinci mühüm tərəf müəllim və tərbiyəçi heyətinin peşəkarlığının artırılmasına hədəflənmiş yanaşmadır. Özəl sektorun prosesə cəlb olunması və dövlət maliyyələşməsinin artması rəqabətli maaş sisteminə imkan verəcək. Yəni rəqabətli əməkhaqqı artıq burada mütəxəssislər üçün təmin olunacaq. Eyni zamanda, bu mühit sahəyə daha savadlı, dil bilikləri olan və müasir metodologiyalara bələd olan gənc pedaqoqların axınını təmin edəcək. Üçüncü mühüm istiqamət infrastrukturun müasirləşməsi və texnoloji yeniliklərin tətbiqi ilə bağlıdır. Dövlət-özəl tərəfdaşlığı bağça binalarının sürətlə təmirinə, müasir idman və musiqi zallarının, eləcə də STEAM otaqlarının qurulmasına özəl investisiyalar cəlb edəcək".
Təhsil eksperti bu yolla innovativ üsulların tətbiqinin də sürətlənəcəyini deyib: "Digər tərəfdən, yeni model çərçivəsində bağçalarda rəqəmsal qeydiyyat, daxili kameralar və valideyn-bağça mobil tətbiqləri kimi innovasiyalar daha sürətlə tətbiq olunacaq ki, bu da rəqəmsal idarəetməni gücləndirəcək. Dördüncü mühüm məqam isə valideyn nəzarəti və hesabatlılıq prinsipinin gücləndirilməsi ilə bağlıdır. Valideyn prosesdə birbaşa ödəniş tərəfdaşı və ya maliyyə sahibi kimi iştirak etdiyi üçün göstərilən xidmətin keyfiyyətini tələb etmək hüququna sahib olacaq. Həmçinin valideynlərin idarəetmədə iştirakı daha da sürətlənəcək; onlar uşaqların qidalanma rasionu, təhlükəsizliyi və dərnəkləri üzərində birbaşa monitorinq imkanı əldə edəcəklər. Beşinci vacib məqam alternativ təhsil modellərinin tətbiqi ilə bağlıdır. Standart proqramlardan kənara çıxaraq uşaqların fərdi istedadlarını - məsələn, incəsənət bacarıqlarını, xarici dil öyrənmək imkanlarını, idman potensialını inkişaf etdirən alternativ qrupların, həmçinin yarımgünlük və tamgünlük çevik modellərin yaradılmasının sürətlənəcəyini düşünürəm. Mən bu fərmanın maliyyələşmə, əhatəlilik və tədris metodlarının yaxşılaşdırılması baxımından əhəmiyyətini xüsusi qeyd etmək istəyirəm. Yeni modelin gətirdiyi keyfiyyət dövlət, özəl sektor və valideyn tərəfdaşlığını çoxşaxəli şəkildə gücləndirir. Özəl bağçaların şəbəkələşməsi ilə növbələrin aradan qaldırılması təmin olunur, beynəlxalq kurikulumlar və alternativ yanaşmalar tətbiq edilir. Bütövlükdə, bu fərman Azərbaycanda uşaqların erkən yaş dövründən etibarən rəqabətədavamlı, sağlam və yaradıcı fərdlər kimi yetişməsi üçün zəruri olan keyfiyyətli mühiti formalaşdıracaq. Nazirlər Kabinetinin 3 ay müddətində hazırlayacağı icra mexanizmi modelin real səmərəliliyini təmin edən əsas hüquqi baza rolunu oynayacaqdır. Əslində, bu maliyyələşmə modelinin beynəlxalq təcrübədə, xüsusilə Skandinav və ya Baltikyanı ölkələrdə uğurla işlədiyinə dair çoxsaylı nümunələr gətirə bilərəm. Hesab edirəm ki, pütövlükdə proses tam şəffaf şəkildə reallaşdırılacaq və onun icra mexanizmləri çox doğru qurulacaqdır. Burada hər hansı sui-istifadə hallarına yol verilməyəcək. Əminəm ki, Nazirlər Kabineti tərəfindən hazırlanacaq icra mexanizmi həm əlçatanlığı təmin edəcək, həm də sui-istifadə hallarının qarşısını tamamilə alacaqdır".
Cross Media Təhlil Mərkəzinin analitiki, iqtisad üzrə fəlsəfə doktoru, dosent, "İqtisadiyyat və Hüquq" İctimai Birliyinin sədri Aqil Eyvazov sözügedən mövzunun iqtisadi tərəflərinə aydınlıq gətirib: "Düşünürəm ki, Prezidentin fərmanının əsas məqsədi məktəbəqədər təhsildə əhatəliliyi artırmaq və bunun üçün dövlət, valideyn və özəl sektor arasında əməkdaşlığa əsaslanan yeni maliyyələşmə mexanizmi formalaşdırmaqdır. Bildyimiz kimi, Azərbaycanda məktəbəqədər təhsil sahəsində mövcud problemlərdən biri bütün uşaqların dövlət bağçaları ilə əhatə olunmamasıdır. Yeni model özəl sektorun imkanlarını da prosesə cəlb etməklə daha çox uşağın məktəbəqədər təhsilə çıxışını təmin edə bilər. Bu isə uzunmüddətli perspektivdə təhsilin keyfiyyətinə müsbət təsir göstərəcək".
İqtisadçının sözlərinə görə, yeni təhsil modelinin iqtisadi aspektləri kifayət qədər əlverişlidir.
"İqtisadi baxımdan yanaşdıqda, rəqabət mühitinin formalaşması da mühüm amildir. Dövlət və özəl sektorun birlikdə iştirak etdiyi sistemdə xidmət keyfiyyəti, tədris proqramları və valideyn məmnuniyyəti daha çox diqqət mərkəzində olur. Rəqabət artdıqca təhsil müəssisələri daha keyfiyyətli xidmət göstərməyə çalışırlar.
Bununla yanaşı, uğurun əsas şərti modelin tətbiq mexanizmindən asılı olacaq. Dövlət dəstəyi şəffaf, ədalətli və nəticəyönümlü şəkildə təşkil olunarsa, bu model həm əhatəliliyin, həm də keyfiyyətin artmasına səbəb ola bilər. Əks halda sadəcə maliyyələşmə mexanizminin dəyişməsi özlüyündə keyfiyyət artımı yaratmaya bilər.
Hesab edirəm ki, bu fərmanın ən böyük potensial üstünlüyü məktəbəqədər təhsili yalnız dövlətin üzərində olan yük kimi deyil, dövlət-valideyn-özəl sektor tərəfdaşlığı əsasında inkişaf etdirilən bir sistemə çevirməsidir. Dünya təcrübəsi də göstərir ki, erkən yaş təhsili insan kapitalının formalaşmasında ən yüksək iqtisadi səmərə verən investisiyalardan biridir. Buna görə də əhatəliliyin artması gələcəkdə həm təhsil nəticələrinə, həm də ölkənin insan kapitalının keyfiyyətinə müsbət təsir göstərə bilər".
İqtisad elmləri üzrə fəlsəfə doktoru, iqtisadçı ekspert Günay Hüseynova da maliyyə mexanizmi ilə əlaqədar fikirlərini bölüşüb: "Qərarın icrasında nəzarət mexanizmi güclü olarsa, bu zaman həm valideyn, həm də dövlət üçün uğurlu hesab oluna bilər qərar. Qərarın mahiyyəti və iqtisadi tərəflərinə qaldıqda düşünürəm ki, özəl sektorun inkişafı həmçinin rəqabət mühitinin yaranması, müəllim və texniki personalın təkmilləşdirilməsi baxımından avantajlıdır. Lakin burada əsas faktor uşaqdır. Qərarın iqtisadi əhəmiyyət kəsb etməsi üçün hər üç tərəfin də məmnuniyyəti gərəklidir . Qərar ümumilikdə vətəndaşın seçim imkanlarının genişləndirilməsinə xidmət edəcək".
Turqut Ansari
