Ukrayna Putinin son sınağı olur: Keçmiş "KQB" agenti üçün həzin son
Rusiyanın döyüş meydanındakı uğursuzluqları getdikcə onun daxili siyasi vəziyyətinə təsir göstərir. Kremlin sürətli bir əməliyyat kimi düşündüyü müharibə illərdir davam edir və onun nəticələri artıq Moskvada da hiss olunur.
Crossmedia.az xəbər verir ki, bu barədə "Financial Times" qəzetinin köşə yazarı Gideon Raxman bildirib.
O bildirib ki, Rusiyanın Ukraynadakı kampaniyasının uğursuzluğu prezident Vladimir Putinin hakimiyyətdə qalması üçün təhlükə yarada bilər.
Müəllif Rusiya hakimiyyətinin ənənəvi olaraq hərbi qüdrətinin nümayişi kimi istifadə etdiyi 9 may paradını Moskvada keçirilən ən vacib məqamlardan biri kimi qeyd edir: "Lakin bu il Kreml Ukrayna hücumları riski səbəbindən tankların və ağır texnikanın genişmiqyaslı nümayişindən imtina etdi. Putinin xüsusi hərbi əmıəliyyatı Ukraynada uğursuzluğa düçar olmaqla yanaşı, Rusiya ordusunun özü də indi hətta Moskvada belə təhlükə altındadır".
Raxman qeyd edib ki, tammiqyaslı işğalın başlanğıcından bəri hakimiyyət Moskva və Sankt-Peterburqu döyüşlərin nəticələrindən mümkün qədər təcrid etməyə çalışıb, lakin indi ruslar təhlükəsizlik vəziyyəti səbəbindən getdikcə daha çox məhdudiyyətlərlə üzləşirlər: "Xüsusilə, Moskva hava limanları dron hücumları təhlükəsi səbəbindən fəaliyyətini müntəzəm olaraq dayandırır, mobil internet vaxtaşırı bağlanır və təhlükəsizlik qüvvələrinə və hərbi rəhbərliyə qarşı yüksək səviyyəli hücumlar qeydə alınır. Bundan əlavə, Ukraynanın Rusiya neft emalı infrastrukturuna dron hücumları daxili yanacaq bazarına təsir göstərir və qiymətlərin artmasına səbəb olur. Münaqişənin bütövlükdə Rusiya üçün vurduğu ziyan çox böyük və faciəli olub. Britaniya kəşfiyyat agentliyinin rəhbəri Enn Kist-Batler bu yaxınlarda müharibədə təxminən 500.000 rusun öldüyünü, daha çoxunun isə ağır yaralandığını bildirib. Bu, müharibə başlamazdan əvvəl əhalisi azalan bir ölkənin gələcəyi üçün açıq-aşkar bir təhlükədir. Əgər qələbə bu qədər yaxın olsaydı, bu cür itkilər məqbul görünə bilərdi. Lakin Rusiya Ukraynada Sovet İttifaqının İkinci Dünya Müharibəsi zamanı Almaniyaya qarşı vuruşmasından daha uzun müddətdir ki, döyüşür. Və hələ də bütün Donbası ələ keçirə bilməyib. Üstəlik, aprel ayında ruslar hətta bəzi ərazilərini itiriblər".
Rusiya elitaları getdikcə daha çox sülhdən danışırlar
Müşahidəçinin fikrincə, son zamanlar ən vacib siqnallardan biri, hətta Rusiyanın siyasi və ekspert dairələrinin nümayəndələri arasında da müharibəyə dair tənqidi qiymətləndirmələrin ortaya çıxmasıdır.
O, hökumətə bağlı "Rusiya Dünya Siyasətində" jurnalının müəlliflərin Kremlin əsas siyasi məqsədinə - mövcud Ukrayna hökumətinin devrilməsinə nail olmaq ehtimalını şübhə altına aldığı bir məqalə dərc etdiyini bildirib.
Məqalədə qeyd olunur ki, belə bir ssenari bütün Ukraynanın işğalını tələb edəcək ki, bu da qeyri-real deyil. Bunun əvəzinə, müəlliflər münaqişənin danışıqlar yolu ilə həllini nəzərdən keçirməyə çağırıblar. Raxmanın sözlərinə görə, bu cür ifadələr Rusiya elitasının bir hissəsi arasında tədricən narazılığın artdığını göstərir.
Hərbi məğlubiyyətlərin Rusiya üçün nəticələri
Müəllif xatırladıb ki, Rusiya tarixində hərbi uğursuzluqlar tez-tez siyasi dəyişikliklər üçün katalizatora çevrilib: "Putin yalnız müharibənin gedişatı ilə deyil, həm də öz mövqeyi ilə bağlı narahat olmalıdır. 1905-ci il Rus-Yapon müharibəsindəki məğlubiyyət sosial iğtişaşlara və konstitusiyalı monarxiyaya doğru irəliləməyə səbəb oldu. Birinci Dünya Müharibəsindəki uğursuzluq Rusiya İnqilabı üçün fon oldu. Nikita Xruşşovun 1964-cü ildə Sovet İttifaqının lideri vəzifəsindən uzaqlaşdırılması Kuba Raket Böhranı zamanı onun uğursuzluğuna dair fikirlərlə sıx bağlı idi. Əfqanıstandakı uzunmüddətli müharibə isə SSRİ-nin dağılmasına səbəb olan ümumi tənəzzülün əhəmiyyətli bir hissəsinə çevrildi".
Buna əsaslanaraq, köşə yazarı Ukraynadakı uğursuzluğun hazırda 73 yaşı olan Putinin devrilməsinə çox səbəb ola biləcəyini irəli sürür. Lakin o qeyd edir ki, Putini hakimiyyətdən uzaqlaşdırmaq üçün konkret bir mexanizm təsəvvür etmək çətindir.
Putin devrilə bilərmi?
Rəhman hesab edir ki, Rusiyada kütləvi etirazların və ya ənənəvi siyasi mübarizənin uğurlu olması ehtimalı azdır. O, iddia edir ki, artıq 2011-2012, 2019 və 2021-ci illərdə Moskvada böyük anti-Putin nümayişləri keçirilib, lakin onlar kütləvi həbslər və zorakılıqla başa çatıb: "Xarizmatik müxalifət liderləri adətən ya ölür, ya da ölkədən qaçmağa məcbur olurlar. Boris Nemtsov 2015-ci ildə Kremlin yaxınlığında öldürülüb. Aleksey Navalnı 2024-cü ildə həbsxanada ölüb - demək olar ki, sui-qəsd edilib. Rusiya Dövlət Dumasına seçkilər sentyabr ayında keçiriləcək, lakin onların nəticəsi şübhəsizdir".
Rəhmanın sözlərinə görə, silahlı insanların Putini devirmək şansı silahsız mülki şəxslərdən daha yüksəkdir.
O xatırladıb ki, Vaqner PMC-nin qurucusu Yevgeni Priqojinin rəhbərlik etdiyi 2023-cü il üsyanı Putinin hakimiyyəti itirməsinə ən yaxın vaxt idi, lakin uğursuz oldu: "O vaxtdan bəri diktator ölkədəki bütün silahlı qüvvələr üzərində ciddi nəzarəti təmin edib. Buna baxmayaraq, Rusiya elitasında parçalanma Putinin devrilməsinin ən çox ehtimal olunan yolu kimi görünür. Bunun üçün müharibənin pis getdiyini və Rusiyanın buna son qoymalı olduğunu qəbul edən çoxlu sayda insan lazımdır. Bu insanlar həmçinin başa düşməlidirlər ki, Kremldə yeni bir sima və yeni düşüncə yaranarsa, Ukrayna ilə sülh razılaşmasına nail olmaq və Avropa ilə münasibətləri bərpa etmək xeyli asan olardı".
O, hesab edir ki, Avropa hökumətləri bu mesajı Rusiyadakı elit dairələrə çatdırmaq üçün artıq mümkün olan hər şeyi etməlidirlər. Lakin, müəllif iddia edir ki, elit narazılığı Putinin devrilməsi üçün etibarlı bir mexanizmə çevirmək asan olmayacaq: "Bunun üçün, çox güman ki, sadiq təhlükəsizlik qüvvələri tərəfindən dəstəklənən ən yüksək hakimiyyət eşelonlarından bir şəxs tələb olunacaq".
Bu kontekstdə o, Karnegi Rusiya-Avrasiya Mərkəzinin Berlin ofisinin direktoru Aleksandr Qabuyevin fikrinə istinad edərək bildirib ki, hazırkı Rusiya elitası "şəxsən seçilmiş loyallardan, hazırkı qarşıdurmadan faydalananlardan, çəkindirmə vasitəsi kimi çoxlu miqdarda kompromat materialı toplanan, bir-biri ilə kifayət qədər ünsiyyət qurmayan və uzun illərdir Qərbin sanksiyaları altında olan insanlardan" ibarətdir.
Müəllif hesab edir ki, belə bir şəraitdə Putini dəstəkləmək daha təhlükəsiz seçim kimi görünə bilər. Buna görə də, o qeyd edir ki, onun devrilməsindəki maneələr son dərəcə ciddi olaraq qalır: "Bununla belə, getdikcə daha aydın olur ki, Putin ölkəsini sonsuza qədər davam edə bilməyən bir yola yönəldib. Və burada maliyyə bazarlarında məşhur bir ifadədən istifadə etmək məqsədəuyğundur: "Əgər bir şey əbədi davam edə bilməzsə, sonda sona çatacaq".
Xatırladaq ki, 2022-ci il fevralın 24-də başlayan Rusiya-Ukrayna müharibəsi artıq özünün beşinci ilində (2026-cı il) tamamilə ağır və mövqeli bir tükəndirmə müharibəsinə çevrilmişdir. Keçən müddət ərzində hər iki tərəf nəhəng hərbi itkilər versə də, nə Moskva, nə də Kiyev hələlik fundamental güzəştlərə və tam sülhə hazır deyil
21:54 01.06.2026
Oxunuş sayı: 64
