500 nəfərin həyatına son qoyan yol faciələri: Əsas səbəb nədir?
Yol-nəqliyyat hadisələri Azərbaycanda ciddi narahatlıq doğuran problemlərdən
biri olaraq qalır. Avtomobillərin sayının artması, yol hərəkətinin
intensivləşməsi, sürücülərin məsuliyyətsiz davranışı və yol hərəkəti
qaydalarına əməl olunmaması qəza riskini artıran əsas amillər sırasında
göstərilir. Xüsusilə sürət həddinin aşılması, ötmə və manevr qaydalarının
pozulması, diqqətsizlik, sükan arxasında mobil telefondan istifadə və
piyadaların təhlükəsizlik qaydalarına riayət etməməsi ağır nəticələrə səbəb ola
bilir.
Dövlət Statistika Komitəsinin açıqladığı son rəqəmlər isə problemin
miqyasını bir daha ortaya qoyur. Belə ki, bu ilin yanvar-sentyabr aylarında
ölkədə 838 yol-nəqliyyat hadisəsi qeydə alınıb. Hadisələrin sayı ötən ilin
müvafiq dövrü ilə müqayisədə azalsa da, nəticədə 500 nəfərin həyatını itirməsi,
640 nəfərin yaralanması yol təhlükəsizliyi sahəsində görülməli işlərin hələ də
çox olduğunu göstərir.
Diqqətçəkən məqamlardan biri də qəzaların böyük hissəsinin yaşayış
məntəqələrində baş verməsidir. Bu isə şəhər və rayonlarda yol infrastrukturunun
vəziyyəti, sürət rejiminə nəzarət, piyada təhlükəsizliyi və sürücülərin
davranış mədəniyyəti məsələlərini yenidən gündəmə gətirir. Digər tərəfdən,
hadisələrin gecə saatlarında və həftəsonlarında da yüksək paya malik olması
qəza riskinin yalnız yol şəraiti ilə deyil, hərəkətin vaxtı və iştirakçıların
davranışı ilə də əlaqəli olduğunu göstərir.
Bəs yol-nəqliyyat hadisələrinin sayını və ağır nəticələrini azaltmaq üçün hansı tədbirlər görülməlidir?

Crossmedia.az-a açıqlamasında nəqliyyat eksperti Adil Nəbiyev bildirib ki, Azərbaycanda yol-nəqliyyat hadisələrinin sayında müəyyən azalmanın qeydə alınması müsbət göstərici olsa da, 2026-cı ilin ilk doqquz ayı ərzində 500 nəfərin həyatını itirməsi ölkəmizdə yol hərəkəti təhlükəsizliyi sahəsində hələ də ciddi problemlərin mövcud olduğunu göstərir:
“Dövlət Statistika Komitəsinin açıqladığı məlumatlara əsasən, hesabat
dövründə 838 yol-nəqliyyat hadisəsi qeydə alınıb və bu, ötən ilin müvafiq dövrü
ilə müqayisədə 7,4 faiz azdır. Lakin burada əsas diqqət yetirilməli məsələ
yalnız qəzaların sayının azalması deyil, həmin qəzaların hansı ağırlıqda
nəticələnməsidir. Çünki yol təhlükəsizliyinin real göstəricisi təkcə
hadisələrin sayı ilə deyil, ilk növbədə insan həyatının nə dərəcədə qorunması
ilə ölçülməlidir. Doqquz ay ərzində 500 nəfərin həyatını itirməsi o deməkdir
ki, ölkəmizdə orta hesabla hər gün təxminən iki nəfər yol-nəqliyyat
hadisələrinin qurbanına çevrilir. Bu, sadəcə statistik rəqəm deyil, yüzlərlə
ailənin faciəsi, övladların valideynsiz, valideynlərin övladsız qalması
deməkdir. Hesab edirəm ki, mövcud vəziyyəti qiymətləndirərkən ilk növbədə
sürücülərin davranışına, yol infrastrukturunun təhlükəsizlik səviyyəsinə, sürət
rejiminə nəzarətə və ümumilikdə cəmiyyətdə yol hərəkəti mədəniyyətinin
formalaşmasına kompleks yanaşmaq lazımdır. Azərbaycanda ağır yol-nəqliyyat
hadisələrinin yaranmasına təsir edən əsas amillər sırasında sürət həddinin
aşılması, yol şəraitinə uyğun olmayan sürətin seçilməsi, təhlükəli ötmə və
manevrlər, ara məsafəsinin düzgün saxlanılmaması, sürücünün diqqətinin
yayınması, mobil telefondan istifadə, yorğun və yuxusuz vəziyyətdə avtomobil
idarə edilməsi, piyadalara üstünlük verilməməsi və yol hərəkəti qaydalarına
məsuliyyətsiz münasibət xüsusi yer tutur. Bununla yanaşı, yol örtüyünün
vəziyyəti, işıqlandırmanın zəif olması, bəzi piyada keçidlərinin düzgün
yerləşdirilməməsi, yol nişanlarının görünmə imkanları və hərəkətin təşkilindəki
çatışmazlıqlar da qəza riskini artıran amillərdir. Ancaq qeyd etmək lazımdır
ki, sadalanan amillərin məhz 2026-cı ilin ilk doqquz ayında baş vermiş ölüm
hadisələrində hansı paya malik olduğunu müəyyənləşdirmək üçün hər bir qəzanın
səbəbləri üzrə ayrıca təhlil aparılmalıdır. Mənim fikrimcə, ən ciddi
problemlərdən biri sürücülərin müəyyən hissəsinin təhlükəni yalnız qəza baş
verdikdən sonra dərk etməsidir. Bir çox sürücü avtomobilin idarə olunmasını
sadəcə sükanı çevirmək, qaz və əyləc pedallarından istifadə etmək kimi qəbul
edir. Halbuki peşəkar sürücülük ilk növbədə təhlükəni əvvəlcədən görmək, düzgün
qərar vermək və mümkün qəzanın qarşısını vaxtında almaq bacarığıdır. Bəzən
iyirmi və ya otuz il avtomobil idarə edən şəxs öz təcrübəsinə həddindən artıq
güvənərək qaydaları pozur, yeni sürücü isə daha diqqətli və məsuliyyətli
davranır. Bu da onu göstərir ki, uzun illər sükan arxasında olmaq hələ
təhlükəsiz sürücü olmaq demək deyil. Digər mühüm məsələ sürətə münasibətdir.
Sürücülərin bir qismi hesab edir ki, avtomobili yaxşı idarə edə bilirsə, yüksək
sürətlə hərəkət etmək onun üçün təhlükəli deyil. Əslində isə fizika qanunları
sürücünün təcrübəsindən asılı deyil. Saatda 60 kilometr sürətlə hərəkət edən
avtomobil bir saniyədə təxminən 16,7 metr, 90 kilometr sürətlə hərəkət edən
avtomobil isə 25 metr məsafə qət edir. Sürücü cəmi iki saniyə diqqətini
telefona yönəltdikdə, saatda 60 kilometr sürətlə hərəkət edən avtomobil bu
müddətdə 33 metrdən artıq yolu sürücünün yola tam diqqət yetirmədiyi vəziyyətdə
keçir. Qarşıya qəfil piyada çıxdıqda və ya öndəki avtomobil əyləclədikdə həmin
məsafə faciənin qarşısını almaq üçün kifayət etməyə bilər. Üstəlik, təhlükəni
gördükdən sonra sürücünün reaksiya verməsinə və avtomobilin tam dayanmasına
əlavə məsafə tələb olunur. Ona görə də sürət həddinə riayət etmək yalnız
cərimədən yayınmaq deyil, insan həyatına verilən dəyərin göstəricisi olmalıdır.
Statistik məlumatlarda qəzaların 82,9 faizinin yaşayış məntəqələrində baş
verməsi isə xüsusilə ciddi təhlil tələb edir. Bu göstərici şəhər və rayon
yollarında təhlükəsizlik tədbirlərinin gücləndirilməsinin vacibliyini ortaya
qoyur. Yaşayış məntəqələrində avtomobillərlə yanaşı piyadalar, uşaqlar, yaşlı
insanlar, velosipedçilər, motosiklet və moped sürücüləri eyni yol mühitindən
istifadə edirlər. Belə şəraitdə hərəkətin təhlükəsiz təşkili daha böyük
məsuliyyət tələb edir. Xüsusilə məktəblərin, uşaq bağçalarının, xəstəxanaların,
parkların, bazarların və ictimai nəqliyyat dayanacaqlarının yaxınlığında sürət
rejiminə yenidən baxılması vacibdir. Mən hesab edirəm ki, piyadaların və
nəqliyyat vasitələrinin intensiv qarşılıqlı hərəkət etdiyi ərazilərdə 30
kilometr/saat sürət rejiminin tətbiqi və bunun yalnız yol nişanı ilə deyil,
fiziki infrastruktur vasitəsilə təmin edilməsi ciddi nəticələr verə bilər.
Çünki sürücüyə sadəcə sürəti azaltmağı tələb etmək hər zaman kifayət etmir.
Yolun quruluşu da sürücünü təhlükəsiz sürət seçməyə istiqamətləndirməlidir.
Bunun üçün yüksəldilmiş piyada keçidləri, təhlükəsizlik adacıqları, yolun
hərəkət hissəsinin məqsədyönlü daraldılması, düzgün layihələndirilmiş dairəvi
hərəkət təşkilatı, sürəti azaldan mühəndis həlləri və müasir işıqlandırma
sistemləri tətbiq edilməlidir. Piyada keçidlərinin yerləşməsi də xüsusi diqqət
tələb edir. Bəzi hallarda keçidlər insanların təbii hərəkət istiqamətindən
uzaqda yerləşir və nəticədə piyadalar daha qısa, lakin təhlükəli yoldan
istifadə etməyə çalışırlar. Ona görə də yol infrastrukturu layihələndirilərkən
yalnız avtomobillərin hərəkət rahatlığı deyil, insanların real hərəkət
ehtiyacları da nəzərə alınmalıdır. Piyada keçidi elə təşkil olunmalıdır ki,
sürücü piyadanı vaxtında görə bilsin, piyada isə qarşıdan gələn nəqliyyat
vasitəsini təhlükəsiz məsafədən müşahidə edə bilsin. Dayanacaqların
yaxınlığında avtobusların və digər iri nəqliyyat vasitələrinin yaratdığı görünüş
məhdudiyyətləri də nəzərə alınmalıdır. Xüsusilə uşaqların və yaşlı insanların
istifadə etdiyi keçidlərdə əlavə təhlükəsizlik tədbirləri görülməlidir. Burada
bir vacib məqamı da qeyd etmək istəyirəm: yol təhlükəsizliyini yalnız
sürücülərin üzərinə qoymaq düzgün yanaşma deyil. Sürücü qaydalara əməl
etməlidir, lakin dövlət qurumları və yol infrastrukturu üzrə məsul təşkilatlar
da mümkün insan səhvlərinin ölüm və ağır xəsarətlə nəticələnməməsi üçün
təhlükəsiz yol mühiti yaratmalıdırlar. Müasir yol təhlükəsizliyi yanaşmasının
əsas prinsiplərindən biri məhz budur ki, insan səhv edə bilər, amma yol sistemi
həmin səhvin faciəyə çevrilməsi ehtimalını minimuma endirməlidir. Digər
tərəfdən, statistikaya əsasən, yol-nəqliyyat hadisələrinin 42,2 faizi nəqliyyat
vasitələri ilə piyadaların iştirakı ilə baş verib. Bu göstərici piyadaların
təhlükəsizliyinin ayrıca prioritet istiqamət kimi müəyyənləşdirilməsini zəruri
edir. Şəhərlərdə və rayon mərkəzlərində piyada səkilərinin davamlılığı təmin
olunmalı, səkilərin avtomobillər tərəfindən zəbt edilməsinin qarşısı alınmalı,
işıqforların iş rejimi piyadaların təhlükəsiz keçidinə uyğunlaşdırılmalı,
xüsusilə yaşlı və hərəkət imkanları məhdud şəxslərin yolu keçməsi üçün kifayət
qədər vaxt ayrılmalıdır. Eyni zamanda gecə saatlarında baş verən qəzaların
yüksək payı yol işıqlandırmasının və görünmə şəraitinin əhəmiyyətini bir daha
gündəmə gətirir. Açıqlanan statistikaya görə, hadisələrin 41,8 faizi gecə, 17,8
faizi isə toran vaxtı qeydə alınıb. Bu səbəbdən şəhər və rayon yollarında işıqlandırma
sistemlərinin vəziyyəti yoxlanılmalı, xüsusilə piyada keçidləri, yolayrıcıları,
dayanacaqlar və qəza riski yüksək olan ərazilər prioritet qaydada
işıqlandırılmalıdır. Sürətə nəzarət məsələsində isə yalnız stasionar radarların
sayını artırmaqla kifayətlənmək olmaz. Nəzarət sistemi elə qurulmalıdır ki,
sürücü yalnız radarın qarşısında deyil, bütün hərəkət marşrutu boyunca
təhlükəsiz sürətlə hərəkət etməyə maraqlı olsun. Bunun üçün qəza riski yüksək
olan yol sahələrində orta sürətə nəzarət sistemlərinin tətbiqi genişləndirilə,
müasir elektron nəzarət vasitələrindən daha səmərəli istifadə oluna bilər. Eyni
zamanda radarların yerləşdirilməsində əsas məqsəd cərimələrin sayını artırmaq
deyil, qəza və ölüm hallarının qarşısını almaq olmalıdır. Hər bir təhlükəli yol
sahəsi üzrə qəzaların səbəbləri araşdırılmalı, həmin ərazidə sürət rejimi,
yolun həndəsi quruluşu, görünmə məsafəsi və hərəkətin intensivliyi birlikdə
qiymətləndirilməlidir. Əgər müəyyən ərazidə davamlı olaraq ağır qəzalar baş
verirsə, orada yalnız sürücüləri cərimələmək problemin tam həlli sayıla bilməz.
Həmin yolun niyə təhlükəli olduğu müəyyənləşdirilməli və mühəndis-texniki
tədbirlər görülməlidir. Sürücü məsuliyyətinin artırılması istiqamətində isə
sürücülük hazırlığı sisteminin keyfiyyətinə xüsusi diqqət yetirilməlidir. Mən
uzun illərin təcrübəsinə əsaslanaraq deyə bilərəm ki, avtomobil idarə etməyi
öyrənmək yalnız sürücülük vəsiqəsi almağa hazırlaşmaqdan ibarət olmamalıdır.
Gələcək sürücüyə yol nişanlarını və qaydaları öyrətməklə yanaşı, təhlükəni
qabaqcadan müəyyənləşdirmək, qəfil vəziyyətlərdə düzgün reaksiya vermək,
təhlükəsiz ara məsafəsi saxlamaq, yağışlı və sürüşkən yollarda avtomobili idarə
etmək, piyadaların davranışını proqnozlaşdırmaq və digər hərəkət
iştirakçılarına hörmətlə yanaşmaq bacarıqları da aşılanmalıdır. Sürücülük
təlimlərində müdafiəedici idarəetmə prinsiplərinin tətbiqi genişləndirilməli,
xüsusilə sərnişindaşıma və yükdaşıma fəaliyyəti ilə məşğul olan sürücülərin
dövri peşəkar hazırlığına diqqət artırılmalıdır. Çünki bir avtobus və ya yük
avtomobili sürücüsünün səhvi çoxsaylı insanların həyatı üçün təhlükə yarada
bilər. Bununla yanaşı, cəmiyyətdə belə bir yanlış düşüncə də dəyişməlidir ki,
qaydaları pozmadan avtomobil idarə edən sürücü təcrübəsizdir, yüksək sürətlə və
təhlükəli manevrlərlə hərəkət edən sürücü isə peşəkardır. Əsl peşəkarlıq risk
etməkdə deyil, riski vaxtında görərək onun qarşısını almaqdadır. Yol hərəkəti
qaydalarına əməl etmək qorxaqlıq və ya təcrübəsizlik deyil, məsuliyyət və
yüksək sürücülük mədəniyyətidir. Bu sahədə maarifləndirmə işləri də daha
sistemli aparılmalıdır. Məktəblərdə erkən yaşlardan yol təhlükəsizliyi
mövzuları tədris olunmalı, uşaqlara təhlükəsiz keçid qaydaları praktik
nümunələrlə izah edilməli, valideynlərin şəxsi nümunəsinin əhəmiyyəti vurğulanmalıdır.
Eyni zamanda televiziya, radio və sosial şəbəkələrdə yalnız qəza görüntülərini
nümayiş etdirmək deyil, həmin hadisələrin hansı səhvlər nəticəsində baş
verdiyini və necə qarşısının alına biləcəyini izah etmək daha faydalı olardı.
Mənim fikrimcə, ölkəmizdə yol-nəqliyyat hadisələrinin azaldılması üçün ayrıca
təhlükəli yol sahələrinin xəritəsi hazırlanmalı, ölüm və ağır xəsarətlə
nəticələnən qəzaların baş verdiyi nöqtələr mütəmadi təhlil edilməlidir. Hər bir
şəhər və rayon üzrə qəza göstəriciləri, sürət rejimi, piyada infrastrukturu,
işıqlandırma və yol nişanlarının vəziyyəti qiymətləndirilməli, nəticələr
əsasında konkret fəaliyyət planları hazırlanmalıdır. Görülən tədbirlərin
səmərəliliyi isə yalnız quraşdırılmış radarların və ya çəkilmiş piyada keçidlərinin
sayı ilə deyil, həmin ərazilərdə ölüm və ağır xəsarət hallarının nə qədər
azalması ilə ölçülməlidir. Nəticə etibarilə, yol-nəqliyyat hadisələrinin
sayında azalmanın olması bizi arxayınlaşdırmamalıdır. Əksinə, doqquz ay ərzində
500 nəfərin həyatını itirməsi daha ciddi və məqsədyönlü tədbirlərə ehtiyac
olduğunu göstərir. Biz yol təhlükəsizliyinə yalnız inzibati nəzarət və cərimə
mexanizmi kimi deyil, insan həyatının qorunmasına yönəlmiş vahid sistem kimi
yanaşmalıyıq. Təhlükəsiz yol infrastrukturu, keyfiyyətli sürücü hazırlığı,
effektiv nəzarət, düzgün şəhər planlaşdırılması və cəmiyyətin məsuliyyətli
davranışı bir-birini tamamlamalıdır. Unutmamalıyıq ki, yol hərəkətində hər bir
qərarın arxasında insan həyatı dayanır. Sürücünün bir neçə dəqiqə tez çatmaq
istəyi heç vaxt başqa bir insanın yaşamaq hüququndan üstün ola bilməz. Əsas
məqsəd avtomobillərin daha sürətlə hərəkət etməsi deyil, insanların
mənzilbaşına sağ-salamat çatması olmalıdır. Yol təhlükəsizliyi sahəsində ən
böyük uğur isə baş vermiş qəzaya görə günahkarı müəyyənləşdirməkdən əvvəl,
həmin qəzanın ümumiyyətlə baş verməsinin qarşısını almaqdır”.
Məhəbbət Tərlanoğlu
19:04 17.11.2026
Oxunuş sayı: 64