17 Noyabr – Milli Dirçəliş Günü: Müstəqilliyə aparan tarixi yol
1988-ci il noyabrın 17-də Bakının indiki Azadlıq meydanında başlayan kütləvi etiraz aksiyaları Azərbaycan xalqının milli azadlıq mübarizəsində mühüm dönüş nöqtəsi oldu. Tarixə Meydan hərəkatı kimi düşən bu hadisələr xalqın milli özünüdərkinin güclənməsinə, müstəqillik ideyalarının geniş yayılmasına və sovet hakimiyyətinə qarşı ictimai müqavimətin formalaşmasına təkan verdi.
Həmin dövrdə Ermənistanın Dağlıq Qarabağla bağlı ərazi iddiaları,
azərbaycanlıların Ermənistandan deportasiyası və sovet rəhbərliyinin baş verən
hadisələrə münasibəti Azərbaycanda ciddi narazılıq yaratmışdı. Xüsusilə 1988-ci
ilin noyabrında Topxana meşəsinin qırılması ilə bağlı yayılan məlumatlar
etirazların genişlənməsinə səbəb oldu.
Noyabrın 17-də minlərlə insan Bakının Lenin meydanına toplaşaraq
Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün qorunmasını, Qarabağ məsələsinin ədalətli
həllini və milli hüquqların müdafiəsini tələb etdi. Sonrakı günlərdə aksiyalar
ümumxalq hərəkatına çevrildi. Meydanda Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin üçrəngli
bayrağının qaldırılması isə milli dövlətçilik ənənələrinə qayıdışın mühüm
rəmzinə çevrildi.
Sovet hakimiyyəti etirazları dayandırmaq üçün noyabrın 22-də Bakıya əlavə
hərbi qüvvələr gətirdi, komendant saatı tətbiq etdi. Lakin aksiyalar davam
etdi. Dekabrın 5-nə keçən gecə sovet qoşunları meydandakı mitinqi zor gücünə
dağıtdı.
Bununla belə, Meydan hərəkatı xalqın müstəqillik iradəsini zəiflətmədi.
Əksinə, milli azadlıq ideyalarının daha da güclənməsinə və sonrakı siyasi
proseslərə ciddi təsir göstərdi. 1991-ci il oktyabrın 18-də Azərbaycanın dövlət
müstəqilliyinin bərpası haqqında Konstitusiya Aktının qəbul edilməsi ilə bu mübarizə
tarixi nəticəsini verdi.
17 noyabr 1992-ci ildən Milli Dirçəliş Günü kimi qeyd olunur. Bu tarix
Azərbaycan xalqının milli birliyini, azadlıq istəyini və müstəqil dövlət qurmaq
iradəsini təcəssüm etdirir.
Milli Dirçəliş Günü yalnız keçmiş hadisələrin xatırlanması deyil, həm də
müstəqilliyin hansı mübarizə və fədakarlıqlar hesabına əldə edildiyini anlamaq
baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır.
Crossmedia.az-a açıqlamasında Millət vəkili Müşfiq Cəfərov bildirib ki, 1988-ci
ilin ilk günlərində Ermənistanın Azərbaycana qarşı açıq təcavüzü başlandı:
“Moskvanın, xüsusən də SSRİ-nin rəhbəri M.Qorbaçovun buna biganə
münasibətini görən ermənilər planlı şəkildə, Ermənistan hökumətinin tapşırığı
və göstərişilə Ermənistanda yaşayan 200 mindən çox azərbaycanlını öz ata-baba
yurdlarından kütləvi surətdə qovdular. Ermənilərin tarixdə görünməmiş bu
vandalizminə M.Qorbaçov höküməti heç bir reaksiya vermədi. Bunlarla
kifayətlənməyən ermənilər 1988-ci ilin fevralın əvvəllərində Azərbaycanın
Dağlıq Qarabağ bölgəsində ixtişaşlar törətdilər. Onlar Azərbaycanın tarixi
torpağı olan Dağlıq Qarabağı Azərbaycandan qoparıb Ermənistana birləşdirməsi
haqqında məsələ qaldırdılar.
Belə bir vaxtda Azərbaycan xalqı ayağa qalxdı. Xalq öz etirazını sakit
şəkildə rəhbərliyə bildirdi. İlk zamanlar Azərbaycan vətəndaşları Moskvaya,
yerli hakimiyyət başçılarına inanırdılar. Onların şüarları, gəzdirdikləri
portret və bayraqlar bunu sübut edirdi.
Ancaq, xalq gördü və başa düşdü ki, nə Moskva, nə də Azərbaycanın o vaxtki
rəhbərliyi heç bir qəti tədbir görmək istəmirlər. Belə olduqda, respublikanın
hər yerindən insanlar axın-axın Bakıya gəlir, indiki Azadlıq meydanına
toplaşır, ermənilərin və Sovet hökumətinin belə münasibətinə qarşı mitinqlər
keçirir, öz etirazlarını bildirirdilər.
1988-ci ilin noyabrın 17-də Bakının əsas meydanı sayılan Azadlıq meydanında
Sovet dövlətinin xalqımıza qarşı apardığı antiazərbaycan siyasətinə etiraz
əlaməti olaraq Azərbaycan ictimaiyyətinin sonu bilinməyən mitinqi başlandı. O,
vaxt bütün xalq bir yumruq kimi düyünlənmişdi. Bu, əsl xalq hərəkatı, milli
azadlıq hərəkatı idi. Dekabrın əvvəllərində sovet qoşunları tərəfindən ümumxalq
mitinqi dağıdıldı. Azərbaycanda bu hadisələr milli azadlıq hərəkatı kimi
qiymətləndirilir və Vətənizmin istiqlaliyyət qazanmasında əsas amil sayılır.
Xalqımızın azadlıq mübarizəsinin əsas mərhələlərindən birini təşkil edən 17
Noyabr – Milli Dirçəliş Günü Azərbaycanın müstəqilliyinin bərpa edilməsində
əsas tarixi rol oynadı.
Tariximizə Milli Dirçəliş Günü kimi düşən 17 noyabrın mənəvi əsasları isə
əslində Ulu Öndər Heydər Əliyevin Azərbaycana rəhbərlik etdiyi dövrdən
başlamışdır. Xalqa sağlam ruh və özünü dərk gətirən Heydər Əliyev Sovet
ideologiyasının sərt qadağalarına baxmayaraq, milli-mənəvi dəyərlərə, elmin,
mədəniyyətin dirçəlişinə xüsusi önəm verdi. Azərbaycan əsl intibah və dirçəliş
dövrünə qədəm qoydu. Məhz Heydər Əliyevin təşəbbüsü ilə dünyanın müxtəlif
ölkələrində təhsil alan milli ruhlu alimlər və ziyalılar ordusu yetişdi. Ulu
Öndərin Respublikada yaratdığı bu mənəvi, psixoloji, iqtisadi baza təxminən 20
il sonra Sovetlər birliyi dağıldıqdan sonra xalqın dayağı oldu”.
Məhəbbət Tərlanoğlu
18:33 17.11.2026
Oxunuş sayı: 71