Əcnəbi ilə evlənən azərbaycanlıları nə gözləyir? – 2081 nikahın ARXASINDAKI GERÇƏK
Xarici vətəndaşla ailə qurmaq artıq Azərbaycan cəmiyyətində əvvəlki qədər qeyri-adi hal deyil. Təhsil, iş, miqrasiya, sosial şəbəkələr və ölkələrarası əlaqələrin genişlənməsi fərqli vətəndaşlığa malik insanların tanışlığını və ailə qurmasını asanlaşdırıb. Lakin iki fərqli ölkənin vətəndaşının nikahı yalnız iki insanın deyil, eyni zamanda fərqli sosial mühitlərin, ailə modellərinin, gözləntilərin və həyat tərzlərinin bir araya gəlməsi deməkdir. Rəqəmlər də bu mövzunun təsadüfi olmadığını göstərir. Ədliyyə Nazirliyinin məlumatına görə, 2025-ci ildə Azərbaycan vətəndaşları ilə əcnəbi və ya vətəndaşlığı olmayan şəxslər arasında 2081 nikah qeydə alınıb. Həmin il Azərbaycan vətəndaşlarının əcnəbi və ya vətəndaşlığı olmayan şəxslərlə bağladığı 652 nikahın pozulması rəsmiləşdirilib. Bu rəqəm birbaşa “nikahların boşanma faizi” kimi qiymətləndirilə bilməz, çünki pozulan nikahların bir qismi əvvəlki illərdə bağlanmış ola bilər. Eyni zamanda, 2025-ci ilin ümumi statistikasında ölkə üzrə 48 477 nikah və 20 676 boşanma qeydə alınıb. Maraqlıdır ki, 2026-cı ilin ilk rübündə əcnəbi və ya vətəndaşlığı olmayan şəxslərlə 383 nikah rəsmiləşdirilib. Bu göstərici 2025-ci ilin eyni dövründəki 483 nikahla müqayisədə aşağıdır. Əcnəbi tərəflər arasında Türkiyə, Rusiya, Gürcüstan və Ukrayna vətəndaşları üstünlük təşkil edib.
Mövzu ilə bağlı sosioloq Hüseyn İbrahimov Crossmedia.az-a açıqlamasında bildirib ki, boşanma dinamikası çərçivəsində əcnəbilərlə ailə quranların boşanması məsələsini ümumi proseslərdən kənarda təsəvvür etmək olmaz:
"Tərəflərdən biri – istər qadın, istərsə də kişi – əcnəbi olsa da, bu nikahların böyük bir hissəsi məhz Azərbaycanda qeydə alınıb. İstənilən halda, bu nikahlarda hüquqi tərəf kimi ölkə vətəndaşlarımızdan biri çıxış edir. Bu baxımdan, sözügedən məsələ ümumi kontekstdə boşanma dinamikasının tərkib hissələrindən biridir. Əgər tədqiqatlar və statistikalar boşanma faizinin artdığını göstərirsə, təbii ki, bunun içərisində yuxarı yaş həddində olanların, əcnəbilərin, eləcə də daha az yaşda, yəni erkən nikaha daxil olanların boşanma statistikası da genişlənir və əvvəlkindən fərqlənir. Bu baxımdan düşünmək olar ki, statistik baxımdan bu hal boşanma dinamikasının tərkib hissəsidir. Ümumi boşanma dinamikasında artım baş verirsə, bu, istər-istəməz xarici vətəndaşlarla olan nikahların da statistikasında müəyyən artımın yaranmasına səbəb olur".
Sosioloq qeyd edib ki, beynəlxalq nikahların davamlılığı əvvəlki illərdə bir qədər daha yüksək idi: "Bunun səbəblərindən biri o idi ki, həmin nikahlarda daha çox kişilərin xarici vətəndaşlarla evlənməsi faktları üstünlük təşkil edirdi. İndi isə bu statistikada qızların da sayı xeyli artıb. Çox vaxt qızlar xarici vətəndaşlarla ailə qurarkən rastlaşa biləcəkləri sosial çətinlikləri, həyat yoldaşının iş xüsusiyyətlərini, ailəsinin xarakter və mədəni göstəricilərini, eləcə də yaşayacağı yerin ona nə dərəcədə uyğun olub-olmadığını nəzərə almırlar. Hətta bəzən valideynlərinin istəmədiyi və arzulamadığı halda xarici vətəndaşlarla ailə qururlar. Bütün bunlar isə bu statistikanın artmasına gətirib çıxarır. Əvvəllər qızlar arasında daha çox Türkiyə vətəndaşları ilə ailə qurmaq meyli üstünlük təşkil edirdisə, indi Şərqi və Qərbi Avropa, xüsusən də Ukrayna, Rusiya, Gürcüstan və digər ölkələrin vətəndaşları ilə ailə quran qızların sayında da müəyyən dəyişikliklər var. Onu da qeyd edim ki, türkiyəli vətəndaşlarla ailə quran azərbaycanlı qızlarla yanaşı, azərbaycanlı kişilərlə ailə quran türk qızlarının da statistikası mövcuddur. 1990-cı illərdən etibarən azərbaycanlı qızların türklərlə ailə qurması statistikasında artım başlamışdı. Son zamanlar isə türkiyəli qızların da azərbaycanlı oğlanlarla ailə qurması üzrə müvafiq statistikada irəliləyiş müşahidə olunur. Ailə göstəricilərinə nəzər saldıqda görürük ki, 1990–2000-ci illərdə Türkiyə və Azərbaycan vətəndaşlarının nikahlarında boşanma halları çox cüzi olub. Lakin son dövrlər orada da müəyyən dəyişiklik və artım müşahidə edilir. Bu da ümumi boşanma statistikasının tərkib elementi kimi qiymətləndirilə bilər. Beynəlxalq nikahların tez pozulmasının əsas səbəbinin yalnız mədəni fərqlər olduğunu düşünmürəm. Çünki tərəflər bir-birini qəbul ediblərsə, mədəni fərqlər həlledici göstərici olmaya bilər. Düşünürəm ki, gənclər arasında xarici vətəndaşlarla qurulan nikahların pozulmasına daha çox sosial gözləntilərin uyğun gəlməməsi təsir edir. Əlbəttə ki, adət-ənənələrdə və mədəniyyətdə olan fərqlilikləri də tam istisna etmək olmaz. Təbii ki, bu da öz təsirini göstərir. Lakin söhbət daha çox mədəni-psixoloji və ya sosial-psixoloji amillərdən gedir. İstənilən halda, psixoloji konteksti – həm sosial fərqləri, həm də mədəni-psixoloji təfərrüatları – bura mütləq əlavə etməliyik. Bütövlükdə isə, əgər əvvəlki dövrlərdə xarici vətəndaşlarla ailə quranların yaş həddində kəskin fərq yox idisə, hazırda yaş nisbətində kəskin fərqlər gözə çarpır. Yaş fərqindən doğan xüsusiyyətlər də sonradan tərəflərin psixoloji uyğunluğuna və ziddiyyətlərin artmasına təsir göstərə bilir".
Zeynəb Həsən
12:30 24.09.2026
Oxunuş sayı: 48
