9 May - Tarixin qələbəsi, yaddaşın gücü və sülhün dəyəri
9 May dünya tarixində ən mühüm və ən çox müzakirə olunan günlərdən biri hesab olunur. Bu gün təkcə hərbi qələbənin deyil, həm də insanlığın faşizm üzərində qazandığı mənəvi üstünlüyün simvoludur.
İkinci Dünya müharibəsinin başa çatmasını ifadə edən bu tarix milyonlarla insanın taleyi, dövlətlərin gələcəyi və dünyanın siyasi xəritəsinin dəyişməsi ilə yadda qalıb.
Məhz buna görə də 9 May illər keçsə də, həm tarixi, həm siyasi, həm də mənəvi baxımdan aktuallığını qoruyub saxlayır.
İkinci Dünya Müharibəsi bəşəriyyət tarixinin ən qanlı müharibəsi kimi milyonlarla insanın həyatına son qoydu.
1939-cu ildə başlayan və altı il davam edən müharibə Avropa ilə yanaşı Asiya və Afrikanı da əhatə etdi. Faşist Almaniyasının ekspansionist siyasəti, nasist ideologiyası və işğal planları dünyanın böyük dövlətlərini müharibəyə sürüklədi. Müharibə nəticəsində şəhərlər dağıldı, milyonlarla insan evsiz qaldı və dünya iqtisadiyyatı ağır zərbə aldı.
1945-ci ilin mayında isə Berlin döyüşü ilə nasist Almaniyasının tam məğlubiyyəti rəsmiləşdi. Almaniyanın kapitulyasiya aktının imzalanması ilə Avropada müharibə başa çatdı və məhz həmin tarix sonradan “Qələbə Günü” kimi qeyd olunmağa başladı.
Bir çox postsovet ölkələrində bu gün 9 mayda qeyd edilsə də, Avropanın bəzi dövlətlərində 8 may “Avropada Qələbə Günü” hesab olunur. Bunun səbəbi kapitulyasiya sənədinin fərqli saat qurşaqlarında imzalanması ilə bağlıdır.
9 May keçmiş Sovet İttifaqı məkanında xüsusi əhəmiyyət daşıyırdı. Müharibədə sovet xalqları böyük itkilər verdi və milyonlarla insan cəbhədə həlak oldu.
Azərbaycan xalqı da bu müharibədə böyük qəhrəmanlıq göstərdi. Yüz minlərlə azərbaycanlı cəbhəyə yollandı, on minlərlə insan geri qayıtmadı.
Azərbaycan nefti isə müharibənin taleyində həlledici rol oynadı. O dövrdə Sovet ordusunun istifadə etdiyi yanacağın böyük hissəsi Bakıda hasil edilirdi. Bu səbəbdən Bakı müharibə illərində strateji mərkəzə çevrilmişdi.
Azərbaycanlı qəhrəmanların adları bu gün də tarixdə yaşayır. Həzi Aslanov kimi sərkərdələr döyüş meydanında göstərdikləri igidliklə yadda qaldılar. İki dəfə Sovet İttifaqı Qəhrəmanı adına layiq görülən Həzi Aslanovun döyüş yolu Azərbaycan hərb tarixinin şərəf səhifələrindən biri hesab olunur.
Bununla yanaşı, minlərlə azərbaycanlı partizan dəstələrində, arxa cəbhədə və hərbi sənayedə çalışaraq ümumi qələbəyə töhfə verdi.
Lakin 9 May yalnız keçmişin xatırlanması deyil. Bu tarix həm də müharibənin nə qədər ağır nəticələr doğurduğunu gələcək nəsillərə anlatmaq baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır.
Müharibələr sərhədləri dəyişə bilər, lakin insan həyatının itirilməsi heç vaxt geri qaytarılmır. Buna görə də 9 May təkcə hərbi paradlar və rəsmi mərasimlərlə deyil, həm də sülhün dəyərinin dərk olunması ilə yadda qalmalıdır.
Son illərdə regionda baş verən siyasi proseslər 9 Mayın mahiyyətinə yeni mənalar da qazandırır. Azərbaycan və Ermənistan arasında münasibətlərdə yaranmış nisbi sabitlik, müharibədən sonra sülh müzakirələrinin aparılması və regionda yeni əməkdaşlıq imkanlarının meydana çıxması Cənubi Qafqaz üçün mühüm dönüş nöqtəsi hesab olunur.
Bu gün region xalqları üçün əsas məsələ keçmiş münaqişələrin yaratdığı ağrıları təkrarlamamaq, gələcəyi təhlükəsizlik və əməkdaşlıq üzərində qurmaqdır.
Müasir dünyada 9 May müxtəlif siyasi yanaşmaların, fərqli baxışların və ideoloji müzakirələrin də mərkəzində dayanır. Bəzi dövlətlər bu günü tarixi yaddaşın qorunması kimi qeyd edir, digərləri isə onu geosiyasi simvol kimi qiymətləndirir. Amma dəyişməyən bir həqiqət var: milyonlarla insanın həyatı bahasına əldə olunan qələbə insanlığa sülhün nə qədər qiymətli olduğunu göstərdi.
Bu gün 9 May tarixə yalnız bir müharibənin sonu kimi deyil, həm də insan iradəsinin, xalq müqavimətinin və birlik anlayışının simvolu kimi düşüb. Dünyanın müxtəlif ölkələrində bu gün keçirilən tədbirlər, abidələr önünə qoyulan güllər və veteranlara göstərilən ehtiram bir daha sübut edir ki, tarix unudulmur. Məhz ölkə müzəffər Ali Baş Komandanımızın göstərdiyi diqqət buna bariz sübutdur.
9 May bizə bir həqiqəti xatırladır: ən böyük qələbə müharibəni başlamaq deyil, sülhü qorumağı bacarmaqdır.
11:33 09.05.2026
Oxunuş sayı: 48
