Elməddin Dadaşov: Rejissorun imzası onun dünyagörüşündən gəlir – MÜSAHİBƏ
Teatr insanın iç dünyasını səhnəyə daşıyan, sözün nəfəsə, hissin hərəkətə çevrildiyi sənət məkanıdır. Bu məkanın arxasında isə yalnız tamaşanı deyil, bütöv bir düşüncə sistemini formalaşdıran rejissor dayanır. Onun yaradıcılıq yolu, sənətə baxışı və səhnəyə gətirdiyi yanaşma hər zaman teatrın canlı nəfəsini müəyyən edən əsas amillərdən biri olur. Azərbaycan Dövlət Akademik Musiqili Teatrının rejissor və aktyoru Elməddin Dadaşov da həm səhnə arxasında qurduğu tamaşalar, həm də aktyor kimi yaratdığı obrazlarla Azərbaycan teatr mühitində özünəməxsus yaradıcılıq yolu olan sənət adamlarındandır. O, illər ərzində teatr səhnəsində bir-birindən fərqli və rəngarəng obrazlar canlandıraraq aktyor kimi də tamaşaçı yaddaşında iz buraxıb.
O, “Milyonçunun dilənçi oğlu” tamaşasında Şair, “Yeddi məhbusə anası”nda Cin və Qamət, “Aldın payını, çağır dayını”nda Tərgəldi, “Bayadera”da Qonaq, “Bankir adaxlı”da Zərgər və Cangüdən, “Qızıl toy”da Şoumen və turist oğlan, “Silva”da Roberto, “Kimdir müqəssir?”də Pişik, “999-cu gecə”də Tutuquşu, “Nuri Didə-Ceyhun”da Məxfi işçi, “Nəğməmə inan” tamaşasında isə Tonni Sorelli kimi rollar onun aktyor diapazonunun genişliyini göstərir.
Məhz bu baxımdan Elməddin Dadaşovla söhbətimizdə aktyor və rejissor düşüncəsinin bir sənət adamında necə vəhdət təşkil etdiyini anlayırıq. Onun rejissorluğa gəlişi, ustadlarından öyrəndikləri, aktyorla iş prinsipi və yeni səhnə işi üzərindəki yaradıcılıq axtarışları ilə bağlı söhbətimizdə həm şəxsi sənət yolunun başlanğıcı, həm müəllimlərin təsiri, həm də rejissorun səhnədə öz tərzini necə formalaşdırması kimi mühüm məqamlar əks olunur. Eyni zamanda, hazırda üzərində çalışdığı “Çiçəkli dağın sirri” musiqili əfsanəsinin hazırlanması prosesi də onun sənət dünyasının bugünkü mərhələsini daha aydın şəkildə ortaya qoyur.
– Sizi bu sənətə gətirən yol necə başladı? Niyə məhz rejissorluq?
– Çox maraqlı sualdır, hətta deyərdim ki, ürəyimdən xəbər verdiniz. İlk növbədə, sizin çalışdığınız saytın kollektivinə öz sayğı və sevgilərimi çatdırıram. Təşəkkürümü bildirirəm ki, vaxt ayırıb məhz müasir oxucuya teatrın ab-havasından, teatr sevgisindən söhbət açırsınız. Sualınıza gəldikdə isə, bu istək həmişə məndə olub. Yəni, arzu olaraq incəsənətin başqa bir sahəsində özümü sınamaq istəmişəm. Kino rejissoru olmaq istəyi ilə ali məktəbə sənəd verdim. Lakin qismət elə gətirdi ki, mən Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetində rejissorluq sənətinə yiyələndim və teatr rejissoru oldum.
Mənim üçün çox maraqlı idi ki, sənət müəllimim kim olacaq, bu sənətdə əlimdən tutub aparan kim olacaq? Və biləndə ki, sənət müəllimim YUĞ Teatrının yaradıcısı, Azərbaycan teatr sənətində öz sözünü demiş novator rejissor, Əməkdar incəsənət xadimi, professor Vaqif İbrahimoğlu olacaq, inanın, sevincimin həddi-hüdudu olmadı.
O dövrdə biz imtahanlara çox ciddi hazırlaşardıq. Nəzəriyyə, etüd, monoloq – hamısını bilmək məcburiyyətində idik. İmtahanları Bəhram Osmanov, Həmidə xanım Ömərova, Eldar Quliyev götürürdü. Vaqif müəllim imtahanda olmurdu, sistem belə idi ki, kursu götürən müəllim sonradan bizə təqdim olunurdu.
Biz doqquz nəfər idik. O, bir-bir bizdən soruşdu: kim haradandır, necə bu sənətə gəlib və s. Və beləcə rejissor dünyamın təməlini məhz Vaqif İbrahimoğlu qoydu.
– Səhnəyə baxışınızı formalaşdıran rejissorlar və ya sənət adamları kimlər olub?
– Sənət yolum bir nəfərlə yox, çox dəyərli müəllimlər və sənət adamları ilə formalaşıb. Mənim çox gözəl müəllimlərim olub.
Əvəz Paşayev adına Mədəniyyət Evində təşkilatçı kimi işə başlamışam. Sonra dram dərnəyi yaratmışam. Məni İncəsənət Universitetinə yönləndirən sənət adamlarının bəziləri dünyasını dəyişib, ruhları şad olsun.
Əvəz Paşayev adına Mədəniyyət Evinin direktoru Şeyda xanım Ramazanova məni Əməkdar incəsənət xadimi, kinorejissor Cəmil Quliyevin yanına apardı. Cəmil Quliyev mənə bu sənətin ilkin sirlərini öyrədib universitetə hazırlaşdırdı.
Tələbəlik həyatımda isə Nigar xanım Rüstəmova rus ədəbiyyatının sirrini açdı, Hibabə xanım antik teatr ədəbiyyatını öyrətdi.
Əməkdar incəsənət xadimi Bəhram Osmanov, professor, teatrşünas İlham Rəhimli kimi müəllimlər mənim üçün çox dəyərlidir. Eyni zamanda Əməkdar incəsənət xadimi Mehriban Ələkbərzadə, Xalq artisti Cənnət Səlimova, Yusif Əkbərov, Faiq Zöhrabov kimi rejissorlarla işləmək mənə böyük təcrübə verdi.
2005-ci ildə Azərbaycan Dövlət Akademik Musiqili Teatrına qədəm qoyanda teatr rəhbəri Xalq artisti Hacıbaba Bağırov idi və mən ondan sənətin sirlərini, kollektivlə iş prinsiplərini öyrəndim. Teatr mənim üçün çox böyük dəyərdir.
– Aktyorlarla işləyərkən daha çox psixoloji yanaşmaya üstünlük verirsiniz, yoxsa texniki intizama?
– Rejissorluq mənim üçün həm psixoloji, həm də texniki vəhdətdir, heç vaxt birini o birindən ayırmıram. Aktyorla işləyəndə onun həm psixoloji vəziyyəti, həm də texniki hazırlığı birlikdə işlənməlidir. Çünki biz verbal sənətlə məşğuluq – söz sənəti ilə işləyirik. Bəzən elə aktyor olur ki, texnikası güclüdür, amma psixoloji tərəfi zəifdir, bəzən də əksinə... Rejissor baxışımla bu iki tərəfi bir tərəziyə gətirirəm.
Elə məqam olur ki, aktyorun texnikasını önə çıxarıram, elə məqam olur psixologiyasını işə salıram, çünki səhnədə hər ikisi vacibdir.
Əgər aktyor yalnız psixoloji oynayırsa, robot kimi görünə bilər. Əgər yalnız texnikadırsa, boşluq yaranar. Ona görə hər ikisi mütləqdir.
– Müəllif əsəri yazırsa, rejissor onu “canlandırır”. Bəs sizcə, bir tamaşada Elməddin Dadaşov imzasını müəyyən edən əsas xüsusiyyətlər nədir? Rejissorun şəxsi dünyası tamaşalara nə dərəcədə sirayət edir?
– Rejissorun imzası onun dünyagörüşündən gəlir. Mənim üçün əsas məsələ səhnədə səliqə-səhmandır. Tamaşa səliqəli, qəbul olunan və baxımlı olmalıdır! Heç vaxt populyar aktyorun kölgəsində gizlənməyi qəbul etmirəm. Əsas odur ki, ideya tamaşaçıya sirayət etsin. Rejissorun şəxsi dünyası mütləq tamaşaçıya incə nüanslarla ötürülməlidir ki, o, mənəvi zövq alsın. Çünki hər rejissor dünyaya öz prizmasından baxır – kimisi rənglə, kimlərsə forma etibarı ilə, bəziləri də hisslərlə. İstəyirəm ki, tamaşaçı baxanda desin: “Bu, Elməddin Dadaşovun imzasıdır”. Necə ki, musiqini eşidəndə bəstəkarı tanıyırsan, rejissor dəsti-xətti də belə olmalıdır. Aktyoru yaxşı mənada yükləməyi xoşlayıram. Onlar bilməlidirlər ki, nə edir, niyə edir və səhnədə nəyə xidmət edirlər.
– İndi isə gələk yeni səhnə işiniz olan “Çiçəkli dağın sirri” tamaşasına. Yeni səhnə əsərinin ideyası necə yarandı? Niyə məhz bu əsərə və mövzuya müraciət etdiniz?
– Pandemiya dönəmində, teatrın aktiv fəaliyyətinə ara veriləndə mən də bu zaman kəsiyindən yararlanaraq yeni ideyalarımı formalaşdırdım. Azərbaycan ədəbiyyatının və musiqisinin vurğunuyam, ona görə də Azərbaycan folklorunu həmişə önə gətirmək mənim üçün vacib məqsədlərdən biri olub. Yazıçı-dramaturq Məmmədhüseyn Təhmasibin əsərlərini dəfələrlə oxuyub araşdırmalar aparmışam, qeyd edim ki, əsər 1935-ci ildə yazılıb, 1959-cu ildə ekranlaşdırılıb. Düşündüm ki, niyə biz bunu öz doğma səhnəmizə yenidən gətirməyək?
– Hazırda məşq prosesinin içindəyik. Tamaşanın yaranma mərhələsində ən yaddaqalan məqam hansıdır?
– Ən yaddaqalan məqam prosesin özüdür. Biz artıq səhnə mizan mərhələsinə keçmişik. Bu, rejissorla aktyorun birbaşa işlədiyi mərhələdir. Maraqlı anlar çox olur – gecikmələr, dayanmalar, improvizasiyalar. Hər gün yeni bir tapıntı üzə çıxır. Ən önəmlisi odur ki, aktyor artıq nə etdiyini və niyə etdiyini bilir. Birliyimiz, yaradıcılıq potensialımız bizi eyni amal uğrunda həmrəy edir. Bu tamaşada əsas məqsəd odur ki, Rauf Hacıyevin ecazkar musiqisi ekranlardan səhnəyə gəlib tamaşaçıların könlünü oxşasın. Bu da əlbəttə ki, böyük zəhmət tələb edir.
– Məşqlərinizin gərgin vaxtında işinizin çoxluğuna baxmayaraq bizə zaman ayırdığınıza görə, təşəkkür edir, tamaşanın uğurlu səhnə həllini səbirsizliklə gözləyirik.
– Mən də sizə öz təşəkkürümü bildirirəm. Qeyd edim ki, gənc olmasına rəğmən Crossmedia.az xüsusi çəkisi olan media subyektidir. Sizə uğurlar arzulayıram, səsiniz daim zirvələrdən gəlsin.
18:15 22.05.2026
Oxunuş sayı: 72
