Gələcəyin əsas problemi: Azalan işçi qüvvəsi, artan sosial xərclər
Əhalinin yaşlanması təkcə demoqrafik göstəricilərin dəyişməsi demək deyil. Bu proses pensiya təminatı, səhiyyə xərcləri, sosial müdafiə sistemi və əmək bazarı üçün də yeni çağırışlar yaradır. Yaşlı əhalinin sayının artması pensiya və tibbi xidmətlərə tələbatı yüksəldir. Eyni zamanda, doğum səviyyəsinin aşağı düşməsi gələcəkdə əmək bazarına daxil olacaq gənclərin sayının azalmasına səbəb ola bilər.
Belə bir vəziyyətdə əsas suallardan biri mövcud pensiya sisteminin gələcək demoqrafik dəyişikliklərə nə dərəcədə hazır olmasıdır. Əgər işləyən əhalinin sayı azalır, pensiya alanların sayı isə artırsa, sosial təminat sisteminin maliyyə dayanıqlılığı necə qorunacaq?
Crossmedia.az-a açıqlamasında iqtisadçı Aqil Eyvazov bildirib ki, əhalinin yaşlanması və doğumun azalması Azərbaycan üçün uzunmüddətli iqtisadi çağırışdır:
"Əsas risk gələcəkdə əmək bazarına daxil olan gənclərin sayının azalması ilə pensiya, səhiyyə və sosial xidmətlərə tələbatın artmasının eyni vaxtda baş verməsidir. Bununla belə, yaşlı əhalinin artması əmək qabiliyyətli əhalinin artıq azaldığı anlamına gəlmir.
Gələcəkdə işçi qüvvəsi azalarsa, bəzi sahələrdə kadr çatışmazlığı yarana, istehsal xərcləri arta bilər. Məhsuldarlıq yüksəlməzsə, bu proses iqtisadi artımı da zəiflədə bilər. Pensiya sistemində isə sığorta haqqı ödəyənlərin sayının və gəlirlərinin pensiya xərcləri ilə müqayisədə zəif artması maliyyələşməyə əlavə təzyiq yaradar.
Düşünürəm ki, əsas prioritet rəsmi və layiqli məşğulluğu genişləndirmək, əmək məhsuldarlığını artırmaq olmalıdır. Peşə hazırlığı işəgötürənlərin ehtiyaclarına uyğunlaşdırılmalı, müəssisələrin texnoloji yenilənməsi dəstəklənməli, qeyri-rəsmi çalışanların sosial sığorta sisteminə daxil olması təşviq edilməlidir.
Ailələrə dəstək uzunmüddətli və davamlı qurulmalıdır. Əlçatan uşaq bağçaları, mənzil imkanları, uşağa qulluq xidmətləri və çevik iş rejimləri valideynlərin işləməsini və ailə həyatını uzlaşdırmasını asanlaşdırmalıdır. İstəyi olan və sağlamlığı imkan verən yaşlı insanların təcrübəsindən yararlanmaq üçün uyğun məşğulluq və yenidən hazırlıq imkanları da genişləndirilməlidir.
Pensiya sistemində isə demoqrafik proqnozlara əsaslanan uzunmüddətli maliyyə hesablamaları aparılmalıdır. Əsas hədəf sosial sığorta ödəyənlərin sayını və rəsmi əməkhaqqı fondunu artırmaq, pensiyaların alıcılıq qabiliyyəti ilə sistemin maliyyə dayanıqlığını birlikdə qorumaq olmalıdır".
Məhəbbət Tərlanoğlu
14:40 09.11.2026
Oxunuş sayı: 42
