Netanyahunun siyasi taleyi İranla müharibədən asılı vəziyyətə düşüb: Yeni müharibə qapıdadır
İsrailin Baş naziri Benyamin Netanyahunun İrana qarşı hərbi əməliyyatın qaçılmaz olduğunu bildirməsi Yaxın Şərqdə yeni müharibə ehtimalını yenidən gündəmə gətirib. İsrail mediasının məlumatına görə, Netanyahu təhlükəsizlik rəsmiləri ilə görüşündə İrana qarşı əməliyyatın qaçılmazlığını vurğulayıb və ABŞ-ni də mümkün hərbi müdaxiləyə cəlb etməyə çalışır. Bununla yanaşı, Vaşinqtonun mümkün zərbələrlə bağlı mövqeyi və regionda yaranacaq nəticələr məsələsi hələ də diqqət mərkəzindədir.
Bəs Netanyahunun açıqlaması real hərbi hazırlıqların göstəricisidir, yoxsa İsrailin siyasi və strateji məqsədlərinə xidmət edən təzyiq ritorikasıdır? İrana qarşı yeni əməliyyat başlasa, bu, Yaxın Şərqdə daha genişmiqyaslı müharibəyə çevrilə bilərmi, yoxsa tərəflər qarşılıqlı təhdidlərlə kifayətlənəcəklər?
Mövzu ilə bağll Crossmedia.az-a açıqlama verən politoloq Asif Nərimanlı qeyd edib ki, Netanyahunun verdiyi açıqlama, əslində, onun başlatdığı prosesi yekunlaşdırmaq istəyindən irəli gəlir: “İrana qarşı müharibənin qaçılmaz olduğu barədə səsləndirdiyi fikirlər isə İsrail ictimaiyyətində bu istiqamətdə müəyyən rəy formalaşdırmağa hesablanıb. Məsələ ondadır ki, İsraildə keçirilən son seçkilərdə Netanyahunun partiyası faktiki olaraq ən çox səs toplasa da, təkbaşına hökumət formalaşdıra bilməyib. Koalisiya hökumətinin yaradılması istiqamətində də ciddi irəliləyiş yoxdur. İsrail Prezidenti hökumətin formalaşdırılmasını Netanyahunun siyasi rəqibinə həvalə edib və hazırda müxalifətin yeni hökumət quracağına dair gözləntilər mövcuddur. Bununla belə, yeni hökumətin formalaşdırılması müəyyən vaxt tələb edir və bu müddətdə ölkədə siyasi qeyri-müəyyənlik davam edir. Belə görünür ki, Netanyahu hakimiyyətdə müvəqqəti olaraq qaldığı bu dövrdə İrana qarşı müharibəni yenidən başlatmağa çalışır. İstisna deyil ki, bu addım həm də onun gələcək siyasi hakimiyyətini qoruyub saxlamaq məqsədi daşıyır. Çünki seçkidən əvvəl keçirilən sorğular İsrail cəmiyyətində hökumətin sosial və digər məsələlərlə bağlı siyasətindən narazılığın olduğunu göstərirdi. Müharibənin əleyhinə çıxanlar olsa da, ümumilikdə İsrail ictimaiyyətində ölkənin təhlükəsizliyinin təmin olunması əsas prioritetlərdən biridir. Əhalinin əhəmiyyətli hissəsi İranı İsrail üçün təhlükə hesab edir. Netanyahu da seçki kampaniyası zamanı məhz bu kontekstdə çıxış edirdi. Hazırda isə hökumətin formalaşdırılması ona həvalə edilməsə də, hakimiyyətdə qaldığı müddətdə İrana qarşı yeni müharibəyə başlamaqla, bir tərəfdən, başlatdığı prosesi yekunlaşdırmağa, digər tərəfdən isə İsrail ictimaiyyətində ölkənin təhlükəsizliyi məsələsini daha da aktuallaşdırmağa çalışır. Bu vəziyyət onun hakimiyyətdə qalmasına da imkan yarada bilər. Belə ki, müharibə başlayacağı təqdirdə, hazırda hökuməti formalaşdırmaq istiqamətində fəaliyyət göstərən müxalifətin Netanyahu ilə bir araya gələrək koalisiya hökuməti yaratması istisna deyil. Bu da Netanyahunun hakimiyyətdə qalmasını təmin edə biləcək ssenarilərdən biridir. Hesab edirəm ki, İsrailin daxili siyasi vəziyyəti kontekstində Netanyahunun açıqlamalarını məhz bu cür şərh etmək olar”.

Politoloq qeyd edib ki, bununla yanaşı, Netanyahunun İrana qarşı yeni müharibəyə başlamasını çətinləşdirən əsas amillərdən biri ABŞ-nin dəstək verib-verməyəcəyi məsələsidir: “Donald Tramp indiyədək aparılan müharibəni dəstəkləyib və administrasiyası İrana qarşı sərt ritorikasını davam etdirir. Lakin ABŞ-də keçirilən son Konqres seçkilərində demokratların qələbə qazanması Trampın imkanlarını müəyyən qədər məhdudlaşdırıb və onun qarşısında əlavə maneələr yaradıb. Təbii ki, ABŞ-nin xarici siyasətinə Tramp rəhbərlik edir və qarşıdakı iki il ərzində də bu vəziyyət dəyişməyəcək. Ancaq müharibənin davam etdirilməsi, hərbi xərclərin təsdiqlənməsi və digər bu kimi məsələlərdə Konqresdə demokratların mövqeyi ciddi əhəmiyyət daşıyacaq. Demokratlar əvvəldən İranla müharibəyə qarşı çıxıblar və bu məsələdən Trampa qarşı siyasi təbliğat vasitəsi kimi də istifadə edirlər. Bu baxımdan, onların Trampın İrana qarşı müharibə siyasətini dəstəkləməyəcəyi ehtimalı yüksəkdir. Bu amil Tramp administrasiyası üçün müharibəni davam etdirmək baxımından əlavə çətinliklər yaradır. Nəticə etibarilə, hazırda administrasiya daxilində də bu məsələ ilə bağlı fikir ayrılıqlarının olduğu görünür. Xüsusilə vitse-prezident Cey Di Venslə Tramp arasında müharibənin gələcəyi ilə bağlı fikir ayrılıqlarının mövcudluğu barədə məlumatlar var. Bütün bunlar İsrailin, xüsusilə də Netanyahu hökumətinin İrana qarşı müharibəni davam etdirməsini çətinləşdirən amillərdəndir. Fikrimcə, hazırda səsləndirilən bəyanatlar, əsasən, ritorik məqsəd daşıyır. Burada konkret hədəflər var: Netanyahu İran təhlükəsini aktuallaşdırmaqla İsrail ictimaiyyətinin dəstəyini qazanmağa və öz siyasi hakimiyyətini qorumağa çalışır. Digər tərəfdən, bu cür açıqlamalar vasitəsilə ABŞ-ni də müharibəyə dəstək verməyə təşviq edir. Mövcud vəziyyəti və qarşıdakı dövrü nəzərə alsaq, əvvəlki dövrlə müqayisədə ABŞ-İsrailin İrana qarşı yeni, daha genişmiqyaslı müharibəyə başlaması və bu müharibəni davam etdirməsi ehtimalı zəif görünür. Bununla belə, ABŞ razılıq verməsə belə, Netanyahunun İrana qarşı yeni hərbi əməliyyata başlamaq qərarı qəbul etməsi istisna deyil. İsrailin təcrübəsinə nəzər saldıqda görürük ki, yeni hökumət formalaşdırılanadək mövcud hakimiyyət, o cümlədən Netanyahu hökuməti vəzifəsini icra etməkdə davam edir. Bu müddət müvəqqəti xarakter daşısa da, İsrail tarixində müvəqqəti hökumətlərin hərbi əməliyyatlar apardığı hallar olub. Eyni zamanda, İsrail qanunvericiliyi də ölkənin təhlükəsizliyinin qorunması məqsədilə faktiki olaraq ölkəyə rəhbərlik edən şəxsin hərbi istiqamətdə qərarlar qəbul etməsinə imkan verir. Ona görə də düşünürəm ki, Netanyahu qarşıdakı dövrdə ABŞ-nin dəstəyi olmasa belə, İrana qarşı hər hansı hərbi əməliyyata başlamaq qərarı verə bilər. Təbii ki, belə bir addım atılacağı təqdirdə, müharibənin daha da genişlənərək Yaxın Şərqdə böyükmiqyaslı toqquşmaya çevrilməsi ehtimalı da mövcuddur”.
Ayhan
14:00 21.11.2026
Oxunuş sayı: 48