Qocalmaq istəməyənlərin NƏZƏRİNƏ - Sən demə soyuq hava...
Soyuq hava adətən insanlarda narahatlıq, xəstəlik riski və sağlamlıq
problemləri ilə əlaqələndirilir. Xüsusilə qış aylarında temperaturun aşağı
düşməsi bir çox insanın gündəlik həyatına və sağlamlığına təsir göstərir.
Bununla belə, son elmi araşdırmalar mülayim soyuğun orqanizmdə bəzi müsbət
bioloji prosesləri işə sala biləcəyini gündəmə gətirib. Köln Universitetinin
alimləri apardıqları tədqiqat zamanı aşağı temperaturun canlı orqanizmdə ömrün
uzanması ilə əlaqəli mexanizmə təsirini müəyyən ediblər. Araşdırma nematod
qurdları üzərində aparılsa da, insan hüceyrələri ilə bağlı təcrübələrdə də
diqqətçəkən nəticələr əldə olunub.
Tədqiqatda mülayim aşağı temperaturun, xüsusilə 15 dərəcənin, orqanizmdə müəyyən ferment və maddələrin istehsalını stimullaşdırdığı, bunun isə hüceyrə səviyyəsində qoruyucu proseslərlə əlaqəli olduğu göstərilib. İnsan hüceyrələri üzərində aparılan təcrübələrdə bəzi neyrodegenerativ xəstəliklərlə əlaqəli dəyişilmiş zülalların toplanmasının azalması da müşahidə edilib. Bununla belə, bu nəticələr soyuğun insan ömrünü uzatdığını və ya xəstəliklərin müalicəsində istifadə oluna biləcəyini təsdiqləmir.
Crossmedia.az-a açıqlamasında terapevt Zakir Quliyev bildirib ki, mülayim
soyuq orqanizmdə müəyyən faydalı uyğunlaşmalar yarada bilər, lakin soyuq duşun
immuniteti gücləndirdiyi, xəstəliklərin qarşısını aldığı və ya insan ömrünü
uzatdığı hələ sübut edilməyib:
“Təsir temperaturdan, soyuqda qalma müddətindən və insanın sağlamlığından
asılıdır. Soyuq suya qəfil girmək qışda uyğun geyimlə gəzməkdən daha böyük fizioloji
yük yaradır.
Soyuqda bədən daxili temperaturunu qorumaq üçün enerji sərfini artırır:
qəhvəyi piy toxuması istilik yaradır, daha güclü soyumada əzələlər titrəyir.
Buna görə insanlarda soyuğun maddələr mübadiləsini sadəcə yavaşlatdığını demək
düzgün deyil. Kiçik tədqiqatlarda insulinə həssaslığın yaxşılaşması görülsə də,
başqa sınaqlarda bu nəticə təsdiqlənməyib. Soyuq prosedurlarını arıqlama və ya
diabet müalicəsi kimi qəbul etmək üçün kifayət qədər sübut yoxdur.
İmmun sisteminə dair nəticələr də qeyri-müəyyəndir. 2025-ci il sistematik
icmalı soyuq su prosedurundan dərhal sonra immun funksiyada aydın yaxşılaşma
aşkar etməyib; bəzi iltihab göstəriciləri isə müvəqqəti artıb. Böyük bir soyuq
duş sınağında xəstəliyə görə işə çıxmamaq azalsa da, xəstə keçirilən günlərin
sayı dəyişməyib. Bu, infeksiyalara qarşı müdafiənin gücləndiyini sübut etmir.
Hüceyrə səviyyəsində nəticələr maraqlıdır. Nature jurnalında 21 oktyabr
2026-cı ildə yayımlanan tədqiqatda mülayim soyuğun C. elegans qurdlarında
BH2–BH4 metabolik yolunu aktivləşdirərək zülalların zərərli yığılmasını
azaltdığı və ömrü uzatdığı göstərilib. İnsan hüceyrə kulturlarında da həmin
yolla əlaqəli maddələrin qoruyucu təsirləri müşahidə olunub. Lakin laboratoriya
nəticələrindən soyuq duşun insanlarda qocalmanı ləngitdiyi qənaətinə gəlmək
olmaz.
Praktik baxımdan, uyğun geyimlə qış gəzintisi sağlam vərdiş ola bilər; fayda
əldə etmək üçün üşümək lazım deyil. Qısa sərin duş sağlam yetkinlər üçün şəxsi
seçimdir, amma uzun müddət soyuqda qalmaq və buz vannaları ümumi sağlamlıq üçün
zəruri deyil. Əhval və stressə mümkün müsbət təsirlər də hələ etibarlı şəkildə
təsdiqlənməyib.
Ürək-damar xəstəliyi, ritm pozğunluğu və nəzarətsiz yüksək təzyiqi olanlar
soyuq su prosedurlarına başlamazdan əvvəl həkimlə məsləhətləşməlidirlər. Soyuq
Raynaud fenomenini və astmanı ağırlaşdıra, soyuq ürtikeri olanlarda ciddi allergik
reaksiya yarada bilər. Yaşlılar, körpələr və zəif insanlar hipotermiyaya daha
həssasdırlar.
Təhlükəsizlik üçün temperaturu tədricən azaltmaq, soyuq suda tək üzməmək,
islanmış paltarı dəyişmək və alkoqoldan uzaq durmaq vacibdir. Hamı üçün sübut
olunmuş ideal temperatur və müddət yoxdur. Sinə ağrısı, nəfəs darlığı və ya
başgicəllənmə yaranarsa prosedur dayandırılmalıdır. Çaşqınlıq, nitqin dolaşması
və hərəkətlərin yöndəmsizləşməsi isə hipotermiya əlaməti ola bilər və təcili
tibbi yardım tələb edir”.
15:30 02.11.2026
Oxunuş sayı: 250
