Boşanmalar uşaqlarda ciddi psixoloji problemlər yarada bilər
Boşanma yalnız iki insanın münasibətinin bitməsi ilə yekunlaşmır. Bu qərar ailənin bütün həyatına, xüsusilə də uşaqların emosional dünyasına ciddi təsir göstərə bilər. Bəzən valideynlər ayrıldıqdan sonra uşaq özünü günahkar hiss edir, bəzən isə ən böyük qorxusu valideynlərindən birini itirmək olur. Yaşanan dəyişikliklər uşağın davranışında, dərslərində, yuxusunda və gələcək münasibətlərə baxışında özünü göstərə bilər. Lakin boşanmanın özü hər zaman uşağın psixoloji travma alacağı anlamına gəlmir. Əsas məsələ ayrılığın necə baş verməsi və valideynlərin bundan sonra uşağa necə yanaşmasıdır. Xüsusilə valideynlər arasındakı davamlı münaqişə, təhqir, zorakılıq və uşağın tərəf seçməyə məcbur edilməsi onun psixoloji vəziyyətinə daha ciddi zərər vura bilər.
Mövzu ilə bağlı Crossmedia.az-a açıqlama verən Psixologiya Elmi-Tədqiqat İnstitutunun sədri, psixoloq Elnur Rüstəmov bildirib ki, boşanma yalnız ər-arvad münasibətlərinin bitməsi deyil, bütün ailə sisteminin yenidən qurulmasıdır.
"Bu proses uşağın həyatında ciddi dəyişikliklər yarada bilər. Lakin vacib bir məqamı qeyd etmək lazımdır: boşanma öz-özlüyündə uşağın mütləq psixoloji travma yaşayacağı anlamına gəlmir. Uşağa daha çox zərər verən amil valideynlər arasındakı uzunmüddətli münaqişə, təhqir, zorakılıq, qeyri-müəyyənlik və uşağın tərəflərdən birini seçməyə məcbur edilməsidir.
Uşağın boşanmaya reaksiyası onun yaşından, xarakterindən, valideynlərlə münasibətindən və ayrılıq prosesinin necə idarə olunmasından asılıdır. Məktəbəqədər yaşlı uşaqlar baş verənləri tam anlamadıqları üçün özlərini günahlandıra bilərlər. Onlarda valideyndən ayrılmaq qorxusu, yuxu pozuntuları, aqressiv davranışlar, tez-tez ağlama və daha kiçik yaşlara xas davranışlara qayıtma müşahidə oluna bilər.
Məktəb yaşlı uşaqlarda kədər, qəzəb, utanc, dərslərə marağın azalması, diqqətin yayınması və məktəb göstəricilərinin zəifləməsi mümkündür. Yeniyetmələr isə bəzən özlərinə qapanır, valideynlərdən uzaqlaşır, aqressivləşir və riskli davranışlara meyil göstərə bilirlər. Bəzi uşaqlarda “Məni də tərk edəcəklər” düşüncəsi formalaşdığı üçün gələcək münasibətlərdə güvən problemi yarana bilər.
Boşanmadan sonra yaşayış yerinin, məktəbin, gündəlik rejimin və maddi şəraitin eyni vaxtda dəyişməsi də uşağın təhlükəsizlik hissini zəiflədə bilər. Uşaq bir valideyni az görürsə, bunu həmin valideynin onu artıq sevməməsi kimi qəbul edə bilər. Uzun müddət davam edən gərginlik nəticəsində narahatlıq, depressiv əlamətlər, özünəinamın azalması və psixosomatik şikayətlər – məsələn, baş və qarın ağrıları da yarana bilər.
Bununla belə, bu hallar hər uşaqda baş vermir. Valideynlər ayrılıqdan sonra qarşılıqlı hörməti qoruya, uşağın həyatında sabitlik yarada və valideynlik məsuliyyətini davam etdirə bilirlərsə, uşaq yeni vəziyyətə sağlam şəkildə uyğunlaşa bilər. Bəzən davamlı münaqişə və zorakılığın olduğu ailədə yaşamaqdansa, sakit və təhlükəsiz iki ayrı ev mühiti uşaq üçün daha sağlam olur.
Uşağın boşanmadan daha az zərər görməsi üçün ilk növbədə uşağın yanında mübahisə etməkdən, bir-birini təhqir etməkdən və qarşı tərəf haqqında mənfi danışmaqdan çəkinmək lazımdır. Çünki uşaq özünü həm anasının, həm də atasının bir parçası kimi hiss edir. Valideynlərdən birinin alçaldılması uşağın özünə münasibətinə də mənfi təsir göstərə bilər.
Uşağı vasitəçiyə çevirmək, onunla xəbər göndərmək, qarşı tərəf haqqında məlumat toplamaq və “Ananı, yoxsa atanı daha çox sevirsən?” kimi seçim qarşısında qoymaq olmaz. Uşağın sevgisi valideynlər arasındakı mübarizənin alətinə çevrilməməlidir.
Görüşləri cəza vasitəsi kimi məhdudlaşdırmaq və uşağı digər valideyndən uzaqlaşdırmağa çalışmaq da ciddi emosional nəticələr yarada bilər. Əlbəttə, zorakılıq və uşağın təhlükəsizliyinə real risk olduğu hallar bunun istisnasıdır.
Valideynlər uşağa yaşına uyğun, aydın və birlikdə razılaşdırılmış məlumat verməlidirlər. Ona “Biz artıq birlikdə yaşamayacağıq, amma hər ikimiz sənin valideyninik və səni sevməyə davam edəcəyik” mesajı çatdırılmalıdır. Uşaq bilməlidir ki, boşanma onun günahı deyil və valideynlərini barışdırmaq onun vəzifəsi deyil.
Reallaşmayacaq vədlər vermək və ya ayrılığın səbəbləri barədə uşağı böyüklərə aid intim təfərrüatlarla yükləmək düzgün deyil. Gündəlik rejimin, məktəbin, dostlarla əlaqələrin və valideynlərlə görüş vaxtlarının mümkün qədər sabit saxlanması vacibdir.
Uşağın suallarına səbir və dürüstlüklə cavab verilməli, hisslərini ifadə etməsinə şərait yaradılmalıdır. “Ağlama”, “güclü ol” deməkdənsə, onun kədər və qəzəbinin normal olduğu qəbul edilməlidir.
Əgər uşağın yuxusunda, qidalanmasında, davranışında və dərs göstəricilərində ciddi dəyişikliklər uzun müddət davam edirsə, özünəqapanma, güclü aqressiya, davamlı günahkarlıq və ya özünə zərər vermə ilə bağlı fikirlər müşahidə olunursa, mütləq psixoloqa müraciət edilməlidir.
Uşağın psixoloji sağlamlığını müəyyən edən əsas məsələ valideynlərin nikahı qoruyub-qorumaması deyil, ayrılıq prosesində valideynlik münasibətlərini necə qorumasıdır. Ər-arvad münasibəti başa çata bilər, lakin ana və atalıq məsuliyyəti davam edir".
Zeynəb Həsən
14:30 21.08.2026
Oxunuş sayı: 50
