Tramp siyasi karyerasında ən zəif vəziyyətə düşüb: İranla müharibə ABŞ-yə baha başa gəldi
Yaxın Şərqdə gərginliyin artdığı bir dövrdə ABŞ rəsmiləri İrana qarşı mövqelərini daha da sərtləşdirir. Rəsmi Vaşinqton Tehranı razılaşmaya getməyə çağıraraq, əks halda hərbi təzyiqlərin artırılacağı ilə bağlı açıq mesajlar verir.
ABŞ müharibə naziri Pit Heqset jurnalistlər üçün keçirdiyi brifinqdə bildirib ki, Ağ Ev rəhbəri Donald Tramp bu məsələdə geri çəkilmək niyyətində deyil və İran rəhbərliyi bunu nəzərə almalıdır. O, həmçinin ali dini lider Müctəba Xameneinin də vəziyyətin ciddiliyini anlamalı olduğunu vurğulayıb. Nazir qeyd edib ki, ABŞ razılaşmaya açıqdır, lakin Tehran bundan imtina edərsə, hərbi əməliyyatlar daha da intensivləşdiriləcək.
Məsələ ilə bağlı hərbi ekspert Şair Ramaldanov da Crossmedia.az-la öz fikirlərini bölüşüb: "ABŞ-da artıq hər kəs başa düşür ki, İrana qarşı basqın düzgün addım deyil və İranla bağlı nəzərdə tutulmuş proqramlar həyata keçmir. Bu vəziyyət Trampı çətin vəziyyətə salıb. Hazırda Tramp çıxış yolu axtarır və bunu edərkən müxtəlif vasitələrdən istifadə edir: guya müharibə naziri çağırılır, guya vasitəçilər müraciət edir, guya İran danışıqlara başlayır. Bütün bu fonda Tramp daxili auditoriyanı sakitləşdirməyə çalışır, həmçinin xarici təsirləri nəzərə alır. Məsələn, neft artıq 130 dollardan yuxarı qiymətə yüksəlib və bu, yalnız ABŞ-a deyil, daha çox digər ölkələrə mənfi təsir göstərir. Bu isə ciddi fəsadlara yol açır. Bu səbəbdən Trampa həm daxildən, həm də xaricdən təzyiq göstərilir. Ondan tezliklə müharibəni dayandırması tələb olunur. Tramp isə çətin vəziyyətdə olduğundan, daxildə gedən prosesləri, onu dəstəkləməyən qüvvələri və qarşıda gözlənilən seçkiləri nəzərə alaraq vəziyyətdən minimum itki ilə çıxmağa çalışır. Onun ifadələrində həmişə ön plana çıxan “Amerika qələbə qazandı” mesajıdır; eyni zamanda demokratların hakimiyyətini tənqid etməkdən də çəkinmir. Məsələn, Ukrayna fonunda tez-tez demokratların hakimiyyətini, Bayden dövründə Ukraynaya 350 milyard dollardan çox havai silah verilməsi məsələsini manipulyasiya edir.
Həqiqətdə isə Trampın məqsədi sülh əldə etməkdir. O, mümkün qədər münaqişədən çıxış yolu tapmaq istəyir və bunu media və digər fonda öz qələbəsi kimi təqdim etməyə çalışır. Hazırda Tramp həm quru əməliyyatları ilə İrana təzyiq göstərmək, həm də vasitəçilərin köməyi ilə danışıqları aktivləşdirmək niyyətindədir. Ancaq Tramp bilə-bilə ki, bu müharibə onun üçün zəruri deyil, quru əməliyyatlara başlamamaq üçün məsləhət alır.
Trampın İrana qarşı müharibədə maraqlı olan şəxs isə əsasən İsrail baş naziri Benyamin Netanyahudur. Təl- Əviv uzun müddətdir bunu gizlətmir. Tramp siyasi karyerasında ən zəif vəziyyətə düşüb, müharibə uzandıqca mövqeyi zəifləyir. NATO daxilində də parçalanma müşahidə olunur, Avropa ölkələri Trampı dəstəkləmir. Müharibə artıq “Tramp müharibəsi” kimi təqdim olunur, onun məsuliyyətini artırır və siyasi arenada mövqeyini daha da zəiflədir.
İran müqavimət göstərir və danışıqların onun şərtləri ilə aparılmasını üstün tutur. Bu şərtlər isə Tramp üçün siyasi karyerasının sonunu gətirə bilər. ABŞ prinsipi olaraq məğlub ola bilməz, amma tarix göstərir ki, ABŞ quru əməliyyatlarında dəfələrlə hədəflərinə çatmayıb – Vyetnam və Əfqanıstan müharibələrində olduğu kimi. Eyni ssenari İranda da mümkün görünür".
O, bildirib ki, müharibəyə qarşı olan qlobal və regional iqtisadi təsirlər böyükdür: "Rusiya - Ukrayna müharibəsi və indi İrana qarşı gedən proseslər ətraf ölkələrdə iqtisadiyyata mənfi təsir göstərir. Hətta zəngin ərəb ölkələrinin də vəziyyəti pisdir. Bu səbəbdən vəziyyət getdikcə mürəkkəbləşir və qəbuledilməz iqtisadi nəticələr doğura bilər.
Karib böhranında ABŞ və Sovet İttifaqı arasında razılaşmalar əldə olunmuşdu. Həmin vaxt ABŞ müəyyən şərtlər qarşılığında Sovet raketlərinin çıxarılmasını təmin etmişdi. Eyni yanaşmanın İrana qarşı da mümkünlüyü istisna deyil: yumşaq danışıqlar yolu ilə razılıq əldə olunaraq Tramp qələbə qazandığını elan edə bilər, amma real nəticələr İran tərəfindən qəbul edilməyə bilər. Hazırda artıq İrana qarşı münaqişədə ABŞ və İsrail tərəfindən on bir ölkəyə qədər müxtəlif səviyyədə iştirakçı mövcuddur. Bu proseslər isə bütün regiona və ölkələrin iqtisadiyyatına mənfi təsir göstərir. Avropa isə açıq-aydın Trampı dəstəkləmir, bəzi dövlətlər ABŞ təyyarələri üçün hava məkanını bağlayıb. Tramp isə müharibəni davam etdirərək, əsasən, vəziyyətdən çıxış yolu tapmağa çalışır, amma hələ də bu labirintdən çıxış yolu tapmayıb. Yeni perspektivlər yalnız danışıqların nəticəsinə bağlı ola bilər və media manipulyasiyası ilə daxili və xarici auditoriya müəyyən müddət sakitləşdirilə bilər".
Elmir Heydərli
12:43 02.04.2026
Oxunuş sayı: 55
