Cənubun dadı: Yaşılın, dənizin və odun nağılı
Cənuba düşəndə ilk nəfəsini çəkirsən – nəm, isti, yaşıl iyi. Lənkəranın çay plantasiyalarından gələn o yüngül ətir, Astarının sitrus bağlarından süzülən turş-şirin qoxu, Masallının otlu tarlalarından gələn təzəlik… Bura sadəcə coğrafiya deyil. Bura mətbəxin öz dilində danışdığı yerdir.
Cənub mətbəxi tələsmir. O, səbirlə bişir, səbirlə dadlandırır. Burada ədviyyatlar qışqırmır, pıçıldayır. Qoz, alça, nar, sarımsaq, keşniş, nanə və kəklikotu bir-birinə qarışır, amma heç biri digərini boğmur. Hər şey tarazlıqda dayanır – elə bil təbiətin özü süfrəyə oturub.
Ən məşhur səsi isə lavangidir.
Toyuq və ya balıq – fərqi yoxdur. İçinə qoz-fındıq, alça turşusu, sarımsaq, soğan və bir ovuc göyərti doldurulur. Sonra ocağa qoyulur. Bişərkən evin bütün otaqları dolur o qoxu ilə. Açanda isə buxar çıxır, sanki Cənubun özü nəfəs alır. Dadı turş, yağlı, dərin… Bir çəngəl götürəndə başa düşürsən ki, bu sadəcə yemək deyil, yaddaşdır.
Balıq da burada başqa cür danışır. Xəzərin təravətli kutumu, siyənəyi, nərəsi – hamısı sadəcə duz-istiotla deyil, göyərti və limonla, bəzən isə qozlu sousla görüşür. Qızardılmış balığın üzərinə tökülən isti yağ və doğranmış göyərti… O an süfrədə sükut yaranır. Hər kəs öz ləzzətində itir.
Cənubda plov da fərqlidir. Düyü dənə-dənə ayrılır, amma yapışmır. Üzərinə qoyulan qovrulmuş qoz, kişmiş, alça qurusu və bir az da zəfəran… Hər qaşıq ayrı nağıl danışır. Yanında isə mütləq qatıq və ya doyma olmalıdır. Çünki Cənubda tarazlıq vacibdir: yağlılığın yanında turşuluq, istiyin yanında sərinlik.
Və təbii ki, çay.
Cənub çayı sadəcə içki deyil. O, süfrənin ruhudur. İnce bellə stəkan, qaynar su, tünd dəmlənmiş çay və yanında bir dilim limon, bir qaşıq mürəbbə… Söhbət uzanır, vaxt dayanır. Çay bitəndə isə heç kim qalxmır. Çünki Cənubda yemək bitəndən sonra da süfrə davam edir – söhbətlə, gülüşlə, yadda qalan dadlarla.
Cənub mətbəxi tələsməyi sevmir. O, səni öz ritminə salır. Sənə deyir ki, yemək yalnız doymaq üçün deyil. Yemək – yadda qalmaq üçündür. Bir dəfə dadırsan, ömrün boyu axtarırsan o dadı.
Gəl bir gün Cənuba düş.
Qapını döymədən gir.
Süfrə artıq hazır olacaq.
Zeynəb Həsən
19:50 24.09.2026
Oxunuş sayı: 47
