Hacıağa Dadaşov: Bakı milyonçusu
Hacıağa Dadaşov (1828–1905) XIX əsrin sonu – XX əsrin əvvəllərində Bakının tanınmış milyonçularından, sahibkarlarından və xeyriyyəçilərindən biri olmuşdur. O, Dadaşovlar sülaləsinin nümayəndəsi idi və dövrünün bir çox Bakı milyonçularından fərqli olaraq sərvətini neft sənayesindən deyil, əsasən gəmiçilik və dəniz ticarətindən qazanmışdı.
Hacıağa Dadaşov 1828-ci ildə Bakının İçərişəhərində anadan olub. Ailəsi əsilli-nəsilli tacir nəslinə mənsub idi. O, Xəzər dənizində geniş gəmiçilik fəaliyyəti aparmış, Yaxın və Uzaq Şərq ölkələri ilə ticarət əlaqələri qurmuşdu. Bakıda 40-a yaxın yaşayış binası və digər mülklərin sahibi idi; o cümlədən Metropol otelinin (indiki Nizami adına Ədəbiyyat Muzeyi binası) sahibi olmuşdu.
1876-cı ildə Azərbaycanda (Qafqazda) birinci və ikinci dərəcəli tacirlik rütbəsi təsis ediləndə bu rütbəni alan ilk tacirlərdən biri məhz o olmuşdur. Rusiya imperatoru III Aleksandrın tacqoyma mərasimində iştirak etmiş, çar tərəfindən mülki müşavir (statski sovetnik) rütbəsinə layiq görülmüşdü. Uzun müddət Bakı Şəhər Dumasının nümayəndəsi (qlasni) kimi fəaliyyət göstərmişdi.
Hacıağa qənaətcil (bəzən “xəsis” kimi tanınan) şəxsiyyəti ilə seçilsə də, eyni zamanda xeyriyyə işlərinə diqqət yetirirdi. Məşhur bir lətifəyə görə, Tiflisdə hərraca qoyulan Metropol mehmanxanasını alarkən əvvəlcə “tamaşaya gəlmişəm” demiş, sonra isə 99 min manata almış və “faytonlara vermədiyim şahılardan” yığdığını bildirərək, yüz min deməməsinin səbəbini “min manatla beş min dəfə faytonda getmək olar” sözləri ilə izah etmişdi.
Hacıağa Dadaşov Azərbaycanda ilk qocalar (və imkansızlar) evi təsis edən xeyriyyəçi kimi yadda qalıb. 1870-ci illərdə bir dəfə uşaqları tərəfindən evindən qovulan qoca kişi ondan sığınacaq istəmişdi. Bu hadisədən təsirlənən Hacı Bilgəhdəki mülkünü (bəzi mənbələrdə 12 hektarlıq bağ evi) qocalar evinə çevirmişdi. Bu pansionat bu günə qədər fəaliyyət göstərir və 2000-ci ildən yerləşdiyi küçə ağsaqqalların xahişi ilə Hacıağa Dadaşovun adını daşıyır.
O, Hacı Zeynalabdin Tağıyevlə dostluq etmiş, Şollar su kəmərinin çəkilişi komissiyasında (1888) iştirak etmiş və layihəyə vəsait ayırmışdı. Duma binasının tikintisinə də dəstək vermişdi. Xeyriyyə işlərini çox vaxt gizli aparırdı.
Hacıağanın iki oğlu və iki qızı olmuşdur:
- Yusif ağa Dadaşov — sahibkar, milyonçu;
- Əliabbas ağa Dadaşov — gəmiçilik və ticarət sahəsində fəaliyyət göstərmiş, Bakıda gəmi təmiri işlərinin əsasını qoyanlardan biri;
- qızları Məsmə və Bilqeyis.
Oğulları da gəmiçiliklə məşğul olmuş, ailənin Xəzərdəki gəmilərinin (o cümlədən övladlarının adını daşıyan gəmilərin) sahibi olmuşdular. Hacı sağlığında Yusif ağanı varis təyin etmişdi. Qardaşı Hacı Şıxəli Dadaşov da eyni sülalənin nümayəndəsi olaraq gəmiçilik və xeyriyyəçiliklə tanınırdı; onun nəvəsi isə məşhur memar Sadıq Dadaşov olmuşdur.
Hacıağa Dadaşov 1905-ci ildə (bəzi mənbələrdə sentyabrın 23-də) Bakıda vəfat etmiş, Çəmbərəkənd qəbiristanlığında dəfn edilmişdir. Adına Bilgəh qəsəbəsində küçə var. O, neft maqnatları arasında “dəniz ticarətçisi” kimi özünəməxsus yer tutmuş, sərvətini nümayiş etdirməkdən çəkinən, lakin ehtiyacı olanlara əl tutan, qatı dindar bir şəxsiyyət kimi yadda qalıb.
Dadaşovlar sülaləsi ümumilikdə Bakı milli burjuaziyasının formalaşmasında mühüm rol oynamış, gəmiçilik, ticarət və xeyriyyəçilik sahələrində iz qoymuşdur. Hacıağa Dadaşovun həyatı isə qənaət, işgüzarlıq və gizli xeyriyyəçiliyin birləşdiyi nümunə olaraq tariximizdə xüsusi yer tutur.
Nigar Xəlilli
14:30 21.09.2026
Oxunuş sayı: 78
