Prezident Donald Tramp və Roma Papası XIV Leo qarşıdurmasının səbəbləri
Dünyanın ən nüfuzlu iki amerikalısı – Prezident Donald Tramp və ilk ABŞ-də doğulmuş Roma Papası XIV Leo arasında diqqətçəkən şəxsi qarşıdurma yaranıb. Tramp “Truth Social” platformasında dərc etdiyi geniş mesajda pontifikə “cinayətkarlıqla mübarizədə ZƏİF və xarici siyasətdə dəhşətli” deyərək, siyasi güc ilə mənəvi nüfuz arasındakı əsaslı toqquşmanı üzə çıxarıb.
Bu qarşıdurma birdən-birə yaranmayıb; uzun müddətdir davam edən gərginliklərin, dünyagörüşlərindəki fərqliliklərin, tarixi narazılıqların və Vatikanda amerikalı bir papanın ən yüksək səviyyədə təmsil olunmasının yaratdığı misli görünməmiş dinamikanın nəticəsidir.
Birbaşa səbəb: İran
Trampın geniş tənqidinin birbaşa təhrikedici səbəbi, Papa Leonun ABŞ-İsrailin İrana qarşı müharibəsinə getdikcə daha açıq tənqidlər səsləndirməsi oldu. Son həftələrdə Leo İran münaqişəsinin ən səsli tənqidçilərindən birinə çevrildi. O, Trampın İran sivilizasiyasını məhv etmək təhdidini “həqiqətən qəbuledilməz” adlandırdı və bazar günü etdiyi çıxışında, Tanrının müharibəyə başlayan liderlərin dualarını rədd etdiyini bildirdi - bu sözlər birbaşa Tramp administrasiyasına işarə kimi qəbul edildi. Sülh üçün dua mərasimində isə Leo “getdikcə daha gözlənilməz və aqressiv hala gələn hər şeyə qadir olmaq illüziyasını” pislədi.
Trampın cavabı dərhal və özünəməxsus şəkildə şəxsi oldu. Leonu “zəif” və “dəhşətli” adlandırmaqla yanaşı, onu “Radikal solçuluğun tərəfdarı” və “İranın müdafiəçisi” adlandırdı. ABŞ-ın Venesueladakı hərbi əməliyyatına qarşı çıxdığına görə Tramp papaya hücum etdi. Bəlkə də ən təəccüblüsü, Trampın Leonun ancaq ABŞ vətəndaşı olduğu üçün, Vatikanın onunla münasibətləri idarə etmək üçün bu seçimi etdiyini iddia etməsi oldu: “Əgər mən Ağ Evdə olmasaydım, Leo Vatikanda olmazdı.”
Dünyagörüşlərinin toqquşması: Millətçi siyasət Katolik sosial təliminə qarşı
Mübahisə iki bir-biri ilə barışmayan fəlsəfəyə söykənir. Trampın dünyagörüşü – öz mesajında da ifadə etdiyi kimi - transaksiyonal və millətçidir; daxili təhlükəsizlik, sərt sərhədlər və hərbi gücün nümayişi ön plandadır. Buna qarşılıq olaraq Peruda uzun illər missionerlik fəaliyyətindən qaynaqlanan Papa Leonun mövqeyiənənəvi Katolik sosial təlimini əks etdirir: miqrantlara qayğı, “yoxsullara üstünlük” və beynəlxalq humanitar normalara sadiqlik.
Tarixə ekskurs: Papa Fransiskdən XIV Leo-ya
Bu, Trampın papalıqla ilk qarşıdurması deyil. 2016-cı il prezident seçki kampaniyası zamanı o, Papa Fransiskin sərhəd divarı tikməyin “xristianlığa uyğun olmadığı” barədə sözlərindən sonra onunla mübahisə etmişdi. Tramp Fransiski “rəzil” adlandırmışdı və onların münasibətləri birinci dövrü boyu gərgin olmuşdu.
Lakin XIV Leo ilə hazırkı mübahisə bir sıra səbəblərdən daha qızğın keçir. Bu, Trampın səlahiyyətli prezident olduğu, papanın isə öz vəzifəsini icra edən ilk amerikalı şəxs olduğu bir vaxtda baş verir və qlobal liderlikdə iki amerikalı arasında unikal dinamikaya səbəb olur. Əlavə olaraq 2016-cı il mübahisəsi tezliklə sakitləşmişdi, halbuki hazırkı toqquşma davamlı şəkildə, aktiv hərbi münaqişə fonunda və Trampın sosial mediadan aqressiv istifadəsi ilə güclənir. Tramp mübahisəni özünəməxsus şəkildə şəxsi səviyyəyə qaldırıb, özünü İsa Məsihə bənzər süni intellektlə yaradılmış bir şəkil paylaşaraq, hətta bəzi tərəfdarları tərəfindən “küfr” kimi qiymətləndirilən addım atıb.
Beynəlxalq nəticələr
Açıq qarşıdurma beynəlxalq səviyyədə kəskin reaksiyalara səbəb olub. Trampın əsas müttəfiqlərindən olan İtaliyanın baş naziri Corcia Meloni onun sözlərini “qəbuledilməz” adlandıraraq tənqid etdi. İtalyan yepiskopları isə dünyaya xatırladıblar ki, “papa siyasi rəqib deyil”. Hətta Trampın öz təyin etdiyi şəxslərdən biri - Dini Azadlıq Komissiyasının rəhbəri Yepiskop Robert Barron -Trampın mesajını “tamamilə yersiz və hörmətsiz” adlandırıb.
Tramp üçün siyasi əks-təsirlər daha nəzərəçarpacaq ola bilər. Belə ki, 2024-cü il seçkilərində o, katolik səslərinin təxminən 55%-ni qazanmışdı ki bu da onun koalisiyasında vacib bir hissə idi. Bir sorğu Trampın ABŞ katolikləri arasında etimad reytinqinin 2025-ci ilin fevralındakı 59%-dən 52%-yə düşdüyünü göstərdi. Bir çox mühafizəkar katolik Trampın millətçi siyasətini dəstəkləsə də, papaya verdikləri dəyər daha böyükdür. Bu qarşıdurma nəticəsində bir parçalanma baş verib: siyasi liderə sadiqliklə kilsə başçısına sadiqlık qarşı-qarşıyadır.
Şəxsi çəkişməmi?
Tramp ilə Papa XIV Leo arasındakı münaqişə sadəcə şəxsi bir çəkişmə deyil. Bu, ABŞ-ın dünyadakı rolu ilə bağlı iki fərqli baxışın ortaya çıxmasıdır. Tramp administrasiyası beynəlxalq normalara çox vaxt laqeyd, hətta düşmən münasibət bəsləyən millətçilik istiqamətində bir dəyişikliyi təmsil edir. Papa isə əsrlər boyu davam edən humanitar beynəlmiləlçilik ənənəsinə sadiqdir. Trampı dəstəkləyən milyonlarla amerikalı katolik üçün bu misli görünməmiş mübahisə dərin mənəvi və siyasi dilemma yaradır: bir tərəfdə millətçi güclü lider, digər tərəfdə Müqəddəs Pyotrun varisi açıq şəkildə müharibə apararkən, onlar hər ikisinə ardıcıl olaraq tabe ola bilərlərmi?
19:21 14.04.2026
Oxunuş sayı: 62
