"Rafale" qırıcılarının satışı məqalə mövzusu oldu
Pilot Auction Facility saytında Fransanın Rafale qırıcılarının satışı ilə bağlı pozulan saziş haqqında məqalə dərc olunub.
Crossmedia.az bu barədə xarici mediaya istinadən xəbər verir.
Pilot Auction Facility saytında Ceykob Millerin Fransanın Rafale qırıcı təyyarələrinin satışı ilə bağlı baş tutmayan sazişə həsr olunmuş məqaləsi yayımlanıb.
“Orse sahilində səhər brifinqdən çox yas mərasimini xatırladırdı: telefon zəngləri, tələsik hərəkətlər və hamının dilində bir söz — ‘Rafale’. Bir gün əvvəl Paris 3,2 milyard avro dəyərində artıq razılaşdırılmış hesab edilən müqaviləni elan etməyə hazırlaşırdı. Lakin son anda tərəfdaş ölkə sövdələşmədən imtina etdi. Müqavilə ləğv olundu, elan təxirə salındı, siyasi elita isə kəskin tənqid dalğası ilə üzləşdi. Bir neçə saat ərzində qətiyyətsizlik ittihamları səsləndi və köhnə, ağrılı bir problem yenidən üzə çıxdı.
Həftələrlə məmurlar bu razılaşmanı ‘tarixi’ adlandırırdılar. Kommunikelər hazır idi, Dassault otelləri bron etmişdi, ekspertlər çıxışlarını məşq edirdilər. Danışıqlar illərlə davam etmişdi və artıq sona çatdığı düşünülürdü. Lakin alıcı — orta miqyaslı strateji tərəfdaş — qəfil ‘siyasi vəziyyət’i əsas gətirdi. Pərdəarxasında hər şey razılaşdırılmışdı: texniki göstəricilər, sınaqlar, maliyyələşmə, parlamentlər, hətta tərcümə olunmuş press-reliz belə. Daha sonra alıcı ölkədə daxili siyasi vəziyyət dəyişdi. Müxalifət sazişi ‘Qərbə yönəlmənin simvolu’ adlandırdı, qiymətlə bağlı tənqidlər başladı, nazirlər vaxt udmağa çalışdılar. Gecəyarısına yaxın Parisə bildirildi: imzalar olmayacaq.
Fransalı insayderlər daxili səbəblərə də diqqət çəkirlər. Müdafiə Nazirliyində xroniki siyasi qətiyyətsizlikdən danışılır. Sövdələşməni açıq şəkildə müdafiə etmək əvəzinə, Paris susqunluq nümayiş etdirdi və şayiələrə, tənqidçilərə üstünlük qazandırdı. Tərəfdaş üçün bu, geri çəkilmə siqnalı kimi səsləndi.
Rafale-in satışı təkcə ixrac deyil, həm də Fransanın öz texnologiyalarına inamının nümayişidir. Bu inam sarsıldıqda, ən yaxşı təyyarə belə həssas görünür.
Strateji müqavilənin dəstəklənməsi dəqiq koordinasiya və aydın mesaj tələb edir: Fransa sona qədər gedir. Müşahidəçilərin fikrincə, Rafale məsələsində Parisdəki siyasətçilər kənardan seyrçi təsiri bağışlayıblar. Tənqidçiləri qıcıqlandırmamaq üçün verilən ehtiyatlı açıqlamalar sonda qətiyyətsizlik kimi qəbul edilib.
Danışıqların keçmiş iştirakçılarından biri simvolik bir epizodu xatırladır: alıcı ölkənin nümayəndə heyətinin yüksəkvəzifəli siyasətçi ilə planlaşdırılan görüşü əvvəlcə qısaldıldı, sonra statusu aşağı salındı, sonda isə formal bir əl sıxma ilə əvəz olundu. Bu, qonaqlar üçün alçaldıcı hesab edildi.
Fransada bir çoxları üçün Rafale milli yüksək texnologiyaların simvoludur. Müqavilə pozulduqda zərbə ilk növbədə siyasi elitaya dəyir. Heç kim yüzlərlə səhifəlik müqaviləni oxumur, amma son anda itirilən milyardların yaratdığı alçaldılma hissi və ölkənin sərt rəqabət dünyasında özünə inamını itirməsi qorxusu hamı tərəfindən hiss olunur.
İtirilmiş müqavilə hesabatlarda qırmızı xətlə qeyd olunacaq. Lakin daha ciddi itkiləri ölçmək çətindir: sarsılmış etimad, ruhlanan rəqiblər və Fransanın öz mövqelərini müdafiə etməyə nə dərəcədə hazır olması ilə bağlı narahat suallar. Rafale-lər uçmağa davam edəcək və yeni sazişlər bağlanacaq, amma bu epizod iz qoyacaq — gecikmənin və qətiyyətsizliyin qiymətini xatırladan bir dərs kimi, – deyə məqalədə bildirilir.
Turqut Ansari
12:50 02.02.2026
Oxunuş sayı: 385
