Füyuzat – 120 il Azərbaycan fikir və mətbuat tarixinin işığında
Bu gün, 1 noyabr Azərbaycan milli mətbuatının, ədəbi və ictimai fikir tarixinin əlamətdar günlərindən biri. Bu gün böyük mütəfəkkir Əli bəy Hüseynzadənin ideya rəhbərliyi ilə nəşrə başlayan “Füyuzat” jurnalının 120 yaşı tamam olur.
Bəzi nəşrlər yalnız öz dövrünün hadisələrini işıqlandırmır, həm də gələcək nəsillərin düşüncə istiqamətinə təsir göstərir. “Füyuzat” məhz belə mətbu orqanlardan biri kimi Azərbaycan tarixində özünəməxsus yer tutur. O, sadəcə bir jurnal deyil, milli özünüdərk, maarifçilik, ədəbi-estetik düşüncə və müasirləşmə ideyalarının ifadə olunduğu mühüm bir fikir məktəbi idi.
120 il əvvəl nəşrə başlayan bu jurnal Azərbaycan cəmiyyətinin intellektual inkişafına, milli düşüncənin formalaşmasına və Şərq ilə Qərb arasında mədəni-intellektual əlaqələrin genişlənməsinə xidmət edirdi.
Bir jurnalın tarixindən daha böyük: milli düşüncənin salnaməsi
“Füyuzat”ın yaranması təsadüfi hadisə deyildi. XX əsrin əvvəllərində Azərbaycan xalqının milli kimlik axtarışlarının, maarifçilik hərəkatının və ictimai-siyasi oyanışının gücləndiyi bir dövrdə meydana çıxan jurnal yeni düşüncə tərzinin formalaşmasına mühüm töhfə verdi. Onun əsas ideya müəllifi və baş redaktoru Əli bəy Hüseynzadə idi. Nəşrin ərsəyə gəlməsinə isə böyük xeyriyyəçi Hacı Zeynalabdin Tağıyev maddi dəstək göstərmişdi. Füyuzat Jurnalı +1
Jurnalın ideya xəttinin mərkəzində Əli bəy Hüseynzadənin məşhur “Türkləşmək, İslamlaşmaq, Müasirləşmək” məfkurəsi dayanırdı. Bu yanaşma milli kimliyin qorunmasını, mənəvi dəyərlərə bağlılığı və müasir elmi-texniki tərəqqinin mənimsənilməsini vahid inkişaf modelində birləşdirirdi. Əslində, “Füyuzat”ın irəli sürdüyü əsas çağırışlardan biri də bu idi: millət öz köklərini unutmadan müasirləşməli, dünyadakı yeniliklərdən geri qalmamalıdır.
“Füyuzat”ın səhifələrində dövrün görkəmli fikir adamlarının, şair və yazıçılarının əsərləri dərc olunurdu. Məhəmməd Əmin Rəsulzadə, Hüseyn Cavid, Məhəmməd Hadi, Mirzə Ələkbər Sabir, Abdulla Şaiq, Abbas Səhhət və digər tanınmış ziyalıların yaradıcılığı jurnalın ədəbi və intellektual mühitini zənginləşdirirdi. Beləliklə, nəşr müxtəlif fikir adamlarını vahid milli-mədəni platforma ətrafında birləşdirən mühüm mətbuat məktəbinə çevrilmişdi. Uşaq Bilik Portalı +1
Jurnalın nəşr tarixi uzun olmasa da, ideya təsiri kifayət qədər geniş idi. 1906-cı il noyabrın 1-dən 1907-ci il noyabrın 1-dək cəmi 32 sayı işıq üzü görən “Füyuzat” milli və mütərəqqi ideyaları təbliğ etdiyinə görə çar hakimiyyətinin təzyiqləri nəticəsində fəaliyyətini dayandırmalı oldu. Lakin onun fəaliyyəti sona çatsa da, yaratdığı fikir ənənəsi Azərbaycan ictimai düşüncəsində yaşamaqda davam etdi. Edebiyyat Ve İncesenet +1
Bu irsin yaşadılması baxımından 2007-ci ildə jurnalın yenidən nəşrə başlaması da xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Bununla “Füyuzat”ın tarixi missiyası müasir dövrdə davam etdirilməyə başladı. fuyuzat.az +1
120 ilin dəyişməyən dəyəri
Bu gün informasiya texnologiyalarının sürətlə inkişaf etdiyi, medianın forma və məzmun baxımından ciddi dəyişikliklərə məruz qaldığı bir dövrdə “Füyuzat”ın 120 illik yubileyi həm də mətbuatın cəmiyyət qarşısındakı missiyasını yenidən xatırlamaq üçün fürsətdir.
Zaman dəyişir, informasiya vasitələri yenilənir, jurnalistikanın imkanları genişlənir. Ancaq milli düşüncəyə xidmət etmək, cəmiyyəti maarifləndirmək, həqiqəti axtarmaq, intellektual səviyyəni yüksəltmək və gələcək nəsillərə fikir mirası qoymaq kimi dəyərlər öz aktuallığını itirmir. “Füyuzat”ın tarixdə qazandığı mövqe də məhz bu dəyərlərlə bağlıdır.
120 il əvvəl qələmlə, sözlə və ideya ilə milli tərəqqiyə xidmət edən bir nəşrin yaratdığı ənənə bu gün də Azərbaycan mətbuatının mənəvi sərvətlərindən biridir. “Füyuzat” bizə xatırladır ki, mətbuat yalnız xəbəri çatdıran vasitə deyil, həm də millətin düşüncə tarixini yazan, onun gələcəyinə istiqamət verən ictimai institutdur.
120 yaşın mübarək, “Füyuzat”!
Sənin tarixində yalnız nəşr olunduğun illər deyil, yetişdirdiyin düşüncə, ətrafında birləşdirdiyin ziyalılar və gələcək nəsillərə ötürdüyün ideyalar yaşayır. Arzu edirik ki, milli mətbuatımızın bu dəyərli irsi bundan sonra da yaşasın, inkişaf etsin və yeni nəsil jurnalistlərə, qələm sahiblərinə, fikir adamlarına ilham versin.
Çünki bəzi nəşrlərin ömrü çap olunduğu illərlə ölçülmür. Onların əsl ömrü tarixə qazandırdıqları ideyalarla müəyyən olunur. “Füyuzat” da 120 ildir bu ömrü yaşayır.
13:45 01.11.2026
Oxunuş sayı: 62
