Vaşinqton-Moskva xəttində gizli iqtisadi sövdələşmə: Uitkoff-Putin görüşünün pərdəarxası
ABŞ Prezidenti Donald Trampın xüsusi nümayəndəsi Stiv Uitkoffun Sankt-Peterburqdakı Konstantinov sarayında Rusiya lideri Vladimir Putinlə keçirdiyi üç saatlıq qapalı görüş Yaxın Şərq və Ukrayna ətrafında gedən geostrateji oyunların oxunu dəyişib. Görüşün ardınca Pekinin APEC sammiti çərçivəsində Tramp-Putin-Si Szinpin üçtərəfli zirvə görüşünə hazırlaşması barədə anonslar verilsə də, Moskvada aparılan danışıqların real məzmunu tamam fərqli prizmadan baxmağı tələb edir. Danışıqlar zamanı Putinin yanında əsas iqtisadi və investisiya köməkçilərinin yer alması, Trampın Rusiya dizelinin ABŞ-yə ixracına qoyulan sanksiyaları dondurması və bunun müqabilində Kremlin amerikalı məhbusları azad etməsi göstərir ki, Ağ Ev və Kreml siyasi şərtlər daxilində deyil, birbaşa iqtisadi-investisiya müstəvisində sövdələşməyə üstünlük verirlər. Ukrayna və onun əsas müttəfiqi olan Avropa ölkələrinin bu masada təmsil olunmaması isə həm Moskvada, həm də Vaşinqtonda anlayış yaradır ki, Kiyevin iştirakı olmadan əldə ediləcək heç bir siyasi razılaşmanın real perspektivi yoxdur.
Mövzu ilə bağlı Crossmedia.az-a açıqlama verən siyasi şərhçi Aydın Quliyev Uitkoff-Putin danışıqlarının real mahiyyətini və üçtərəfli sammit ehtimallarının nə üçün zəif olduğunu ətraflı şərh edib:
"Moskvada hazırda gedən Amerika-Rusiya təmaslarının üçtərəfli Amerika-Çin-Rusiya görüşün keçirilməsində ciddi bir rol oynayacağını düşünmürəm. Çin, ABŞ və Rusiya liderlərinin konkret olaraq hansı məsələlərlə bağlı bir araya gələcəyi məlum deyil. Nəzərə alaq ki, Trampın Çin lideri ilə bir neçə ay əvvəl görüşü olmuşdu. Həmin görüşün həm iqtisadi, həm də geosiyasi nöqteyi-nəzərdən heç bir ciddi nəticəsi olmadı. Əvvəlki görüşün nəticəsiz qalması fonunda yenidən üçtərəfli formatda toplanmağın hansı məqsədə xidmət etdiyi böyük suallar doğurur".
Politoloq üçtərəfli formatdansa ikitərəfli görüşlərin daha real olduğunu və Ukrayna amilinin masadakı yerini diqqətə çatdırıb:
"Fikrimcə, üçtərəfli sammitdən daha çox ikitərəfli formatlarda görüşlərin ehtimalı daha yüksəkdir. Yəni Putinin Çin lideri ilə və ya ABŞ Prezidenti ilə təkbətək görüş ehtimalları üçtərəfli formatdan daha realdır. Üçtərəfli görüşün əsas mövzularından biri Ukrayna cəbhəsindəki vəziyyət olmalıdır. Lakin bu danışıqlarda Ukrayna tərəfi və ya Kiyevin daha çox etimad göstərdiyi Avropa təmsil olunmursa, həmin görüşün hansı nəticə verəcəyi mübahisəlidir. Fakt odur ki, bu gün Ukrayna nə Amerikaya, nə də Rusiyaya etimad göstərir; onun əsas etimad yeri Avropa ölkələridir ki, onların da adı üçtərəfli formatda ümumiyyətlə çəkilmir".
Aydın Quliyev Vaşinqton və Moskva arasındakı iqtisadi bazarlığın görünməyən tərəflərinə diqqət çəkərək fikrini yekunlaşdırıb:
"Ona görə də Moskvada gedən proseslərin üçtərəfli görüş istiqamətində ortaya ciddi nəticə qoymaq ehtimalı zəifdir. Bu təmaslar sadəcə Amerika-Rusiya ikitərəfli dialoqunun şaxələnməsinə və dərinləşməsinə dəstək verə bilər. Artıq qarşılıqlı etimad yarada bilən addımlar atılıb: Tramp Rusiyanın dizel ixracına olan sanksiyasını dondurub, əvəzində isə Rusiya Trampın istədiyi şəxsləri həbsdən buraxıb. Sonuncu görüşdə Putinin yanında onun iqtisadi-investisiya məsələləri üzrə əsas köməkçisinin iştirak etməsi də təsadüfi deyil. Hər iki taraf başa düşür ki, Ukrayna və Avropanın iştirak etmədiyi şəraitdə Ukrayna mövzusunda əldə olunacaq razılaşmaların heç bir perspektivi olmayacaq. Ona görə də həm Tramp, həm də Putin bu fırsətdən istifadə edərək əsas ağırlığı Amerika ilə Rusiya arasında iqtisadi və investisiya əməkdaşlığının aktuallaşdırılmasına yönəldirlər".
17:30 22.10.2026
Oxunuş sayı: 68
