Amerika
Növbəti müharibə, az qala, başlayırdı: Qarşısını Tramp alıb
İranın xarici işlər naziri Abbas Əraqçinin "Financial Times" qəzetində dərc olunan məqaləsində Birləşmiş Ştatlar ilə diplomatiyaya və danışıqlara daha bir şans verməyə hazır olduqlarını bəyan etməsi Yaxın Şərqdə geostrateji gərginliyin pik həddə çatdığı bir vaxtda beynəlxalq ictimaiyyətin diqqətini yenidən Tehran-Vaşinqton xəttinə yönəldib. Əraqçi Birləşmiş Ştatların etimad yaratmaq və ədalətli həllə nail olmaq üçün səmimi istəyinin güclü sübutlarını görəcəkləri təqdirdə diplomatiyaya üstünlük verəcəklərini, əks halda müharibə variantının Ağ Ev üçün daha böyük strateji uğursuzluqla nəticələnəcəyini vurğulayıb. Lakin görünən odur ki, Vaşinqtonun Tehranın keçən ay irəli sürdüyü yeddi bəndlik təklif paketini rədd etməsi və tərəflərin Hörmüz boğazından tutmuş regional proksi qüvvələrə, nüvə proqramından enerji marşrutlarına nəzarətə qədər bütün prinsipial məsələlərdə zidd mövqedə durması aktiv diplomatik fazadan danışmağa imkan vermir. Birləşmiş Ştatlar Yaxın Şərqdə logistika və enerji arteriyalarını tam nəzarətə almaq, Tehranın raket potensialını məhdudlaşdırmaq niyyətində olduğu halda, İran ABŞ hərbi bazalarının bölgədən tamamen çıxarılmasını tələb edir. Bu fonda Donald Trampın aralıq seçkilərindən və İsraildəki seçki prosesindən sonra İrana qarşı hərbi əməliyyatların bərpası planını masa üzərində saxlaması gələcək qarşıdurma riskini daha da artırır. Netanyahu oktyabr ayında İrana qarşı lokal hərbi əməliyyatlar keçirməyə cəhd etsə də, Vaşinqtonun seçki öncəsi verdiyi veto bu ssenarini müvəqqəti dondurub. Hazırda vasitəçilər üzərindən aparılan çox passiv təmaslar mənzərəni dəyişmir və gözlər gələn ay ABŞ və Rusiya liderləri arasında keçirilməsi nəzərdə tutulan sammitə dikilib. Məhz həmin zirvə görüşündə İran mövzusunda əldə olunacaq mümkün pərdəarxası razılaşmalar Yaxın Şərqin növbəti hərbi-siyasi taleyinə tam aydınlıq gətirəcək.
Mövzu ilə bağlı Crossmedia.az-a açıqlama verən politoloq Oqtay Qasımov İran XİN rəhbərinin bəyanatının real mahiyyətini və tərəflər arasındakı dərinsəviyyəli ziddiyyətləri şərh edib:
"Əraqçinin dünənki açıqlaması diqqətçəkici olsa da, nəzərə almaq lazımdır ki, İranın mövqeyi heç də yumşaq deyil. Əraqçinin fikirlərində İranın bir müddət öncə – keçən ay irəli sürdüyü və Ağ Ev rəhbəri Donald Trampın rədd etdiyi yeddi təklifin qəbul olunmasından söhbət gedir. Hazırkı şəraitdə İranla ABŞ arasında etimad mühiti sıfırdır və Əraqçi də bəyan etdi ki, onlar hər dəfə ABŞ ilə danışıqlardan sonra hava hücumuna məruz qalıblar. Tərəflərin məsələlərə baxışı və maraqları tamamilə diametral şəkildə ziddiyyət təşkil edir".
Politoloq ABŞ və İranın geostrateji toqquşma nöqtələrini və hərbi əməliyyat ehtimallarını diqqətə çatdırıb:
"ABŞ İranın enerji resurslarını və Hörmüz boğazı ilə bağlı məsələlərdə özünün nəzarətinin təmin olunmasını istəyir. Yəni ABŞ gələcək zamanlarda dünyanın əsas arteriyalarında — nəqliyyat və logistika dəhlizlərində, o cümlədən enerji resursları üzərində nəzarətini gücləndirmək niyyətindədir. İran isə Hörmüz boğazının onun nəzarətində olmasını, ABŞ-nin bölgədən çəkilməsini, Körfəz ölkələrindəki bazaların ləğv edilməsini istəyir. ABŞ təbii ki, həm də İrandan nüvə proqramının dayandırılmasını, raket istehsalı potensialının məhdudlaşdırılmasını, bölgədəki proksi qüvvələrin fəaliyyətinin dayandırılmasını tələb edir ki, İran da bunu qəbul etmir".
Oqtay Qasımov Trampın hərbi planlarına və yaxınlaşan ABŞ-Rusiya sammitinə toxunaraq fikrini yekunlaşdırıb:
"Hazırkı şəraitdə vəziyyət ondan ibarətdir ki, Donald Tramp ölkəsində keçiriləcək aralıq seçkilərindən və İsraildəki parlament seçkilərindən sonra mümkün variantlarla birlikdə İrana qarşı hərbi əməliyyatların bərpası planını da nəzərdən keçirir. Biz həm Trampın, həm də Netanyahunun açıqlamalarından bunu görməkdəyik. Hətta belə iddialar var ki, Netanyahu oktyabrda İrana qarşı bir neçə günlük hərbi əməliyyatlar keçirməyə çalışsa da, Ağ Ev rəhbəri aralıq seçkiləri səbəbindən buna razılıq verməyib. Hazırda vasitəçilərin səyi ilə çox passiv bir proses getməkdədir. Lakin bu, aktiv-diplomatik fazanın olduğunu göstərmir. Gələn ay ABŞ və Rusiya liderlərinin görüşünün keçirilməsi gözlənilir. Bu görüşdə müzakirə olunacaq ana mövzulardan biri məhz İran olacaq. Həmin görüşdə hansısa razılaşmalar əldə olunarsa, ondan sonra mənzərə daha aydın görünəcək".
Zeynəb Həsən
12:08 22.10.2026
Oxunuş sayı: 132
