ABŞ qoşunları İraqdan çıxarıldı – Yaxın Şərqdə böyük hərbi dəyişiklik başlayır?
İraq hökuməti ABŞ qoşunlarının ölkədən tamamilə çıxarıldığını açıqlayıb. Bu, 2024-cü ildə Vaşinqton və Bağdad arasında əldə olunan razılaşma çərçivəsində ABŞ rəhbərliyindəki koalisiyanın İraqdakı hərbi missiyasının başa çatdırılması prosesinin son mərhələsidir. ABŞ qoşunlarının çıxarılması ilə İraqda təhlükəsizlik üzrə əsas məsuliyyət yerli qüvvələrə keçir, Vaşinqtonla Bağdad arasında isə məsləhət, təlim və kəşfiyyat mübadiləsinə əsaslanan ikitərəfli əməkdaşlığın davam etdirilməsi nəzərdə tutulur. Bu addım ABŞ-nin Yaxın Şərqdəki hərbi iştirakının gələcək istiqaməti baxımından hansı dəyişikliklərə yol aça bilər?
Crossmedia.az-a açıqlamasında siyasi şərhçi Aydın Quliyev ABŞ qoşunlarının İraqdan çıxarılması qərarının Vaşinqtonun Yaxın Şərqdən hərbi-siyasi baxımdan tamamilə uzaqlaşması kimi qiymətləndirilməsinin doğru olmadığını bildirib.
O, ABŞ-nin daha əvvəl Suriya və Əfqanıstandan hərbi kontingentini çıxarmasını xatırladaraq bu proseslərin regiondan tamamilə çəkilmə anlamına gəlmədiyini bildirib: “Nəzərə çatdırım ki, bundan əvvəl Amerika özünün Suriyadakı təxminən 2010-11-ci illərdən mövcud olan hərbi kontingentini çıxartmağa başlamışdı. İki mərhələdən ibarət öz qoşunlarını oradan çıxartdı. İkinci mərhələdə isə Amerikanın bütün hərbi kontingenti Suriyanı tərk elədi. Bundan daha əvvəl 2021-ci ildə Baydenin dövründə Əfqanıstanda olan Amerikanın qoşunları bütünlüklə hakimiyyəti Talibana təhvil verərək Əfqanıstandan getdi. Bu gün isə Amerika qoşunları İraqdan çıxmaq haqqında qərar qəbul eləyiblər”.
Aydın Quliyev hesab edir ki, bu nümunələr ABŞ-nin Yaxın Şərqdəki hərbi mövcudluğunun tamamilə sona çatdığı anlamına gəlmir: “Fikrimcə, bunu hələlik Amerikanın Yaxın Şərqə yönəlik hərbi-siyasi strategiyasının dəyişilməsi kimi yozmaq düzgün olmazdı. Gətirdiyim nümunələr də sübut eləyir ki, son 20 ildə Amerika artıq iki dəfə, üç dəfə bu bölgədə olan hərbi kontingentini çəkib aparıb. Amma bu çəkib aparmaq bölgəni ümumiyyətlə tərk eləmək yox, hərbi kontingentin dislokasiyasını dəyişməkdir, yəni yerini dəyişməkdir. Buradan aparıb ayrı bir yerdə yerləşdirir”.
Ekspert İraqdan çıxarılma prosesinin də ABŞ qoşunlarının Yaxın Şərqdə yeni dislokasiyası çərçivəsində qiymətləndirilməli olduğunu düşünür: “Ona görə də bu gün İraqdan Amerika qoşunlarının çıxmasına da Amerika qoşunlarının Yaxın Şərqdəki yeni dislokasiyasının bir forması kimi baxmaq lazımdır”.
Aydın Quliyev ABŞ-nin F-35 və F-16 qırıcılarının yerləşdirilməsi ilə bağlı əvvəlki addımlarına da diqqət çəkib: “Bundan əvvəl amerikalılar hətta Dövlət Departamenti səviyyəsində qiymətli F-35 və F-16 qırıcı təyyarələrinin xüsusi mühafizəsi ilə bağlı da qərar qəbul etmişdilər ki, Yaxın Şərqdə İrana müəyyən qədər yaxın məsafələrdə yerləşən aerodromlardan və bazalardan F-35-ləri yığışdırıb aparsınlar. Bu, F-35-lərin bölgəni tərk etməsi və getməsi deyil, onu sadəcə olaraq İranın yaxın məsafəsindən və İranın zərbə, atəş nöqtəsindən uzaqlaşdırmaq cəhdidir”.
Onun sözlərinə görə, İraqdakı ABŞ hərbi kontingentinin çıxarılması da oxşar yanaşma ilə izah oluna bilər: “Eynilə də İraqdakı Amerika kontingentinin də buradan çəkilib getməsinə onların daha etibarlı və İrandan nisbətən uzaq məsafələrdə yerləşdirilməsi planı kimi baxmaq daha doğru olar. Ona görə Amerikanın bu bölgədən çıxıb getməsini düşünmək hələ tezdir”.
Aydın Quliyev ABŞ-nin İsrailə münasibətinin də Vaşinqtonun Yaxın Şərqdəki hərbi mövcudluğuna təsir edən əsas amillərdən biri olduğunu düşünür: “Nə qədər ki, İsrail Yəhudi dövləti o bölgədədir, Amerika o bölgədən getməyəcək. Çünki İsrail Amerikanın proksi dövlətidir, Amerikanın yaratdığı bir dövlətdir. Nə qədər İsrail bu bölgədədir və İslam-Ərəb dünyası ilə o qarşıdurma siyasətini davam eləyir, Amerika bu bölgədən hərbi cəhətdən getməyəcək. Hərbi cəhətdən yerlərini dəyişə bilər, amma ümumiyyətlə getmək yoxdur”.
Nigar Xəlilli
20:00 28.09.2026
Oxunuş sayı: 37
