İqtisadiyyat

Azərbaycan Avropaya qaz ixracını artırır

Azərbaycanın Avropanın enerji təhlükəsizliyindəki rolu getdikcə artır. Bakıdan İtaliyaya qədər uzanan və yeddi ölkənin ərazisindən keçərək Avropa İttifaqının on ölkəsinə qaz çatdıran boru kəmərinin tam gücü ilə işləməsi ölkənin enerji ixracı strategiyası baxımından mühüm göstəricidir. Prezident İlham Əliyevin noyabrın 12-də Dublində “Avropa Siyasi Birliyi”nin 9-cu Zirvə Toplantısı çərçivəsində keçirilən “Rəqabətqabiliyyətli Avropanın yaradılması – innovasiya, bağlantılar və əlçatan enerji” mövzusunda dəyirmi masada səsləndirdiyi fikirlər Azərbaycanın Avropa enerji bazarındakı mövqeyinin genişləndirilməsi məsələsini yenidən gündəmə gətirib.

Dövlət başçısının açıqlamasına görə, Yunanıstana və İtaliyaya gedən qaz kəmərinin ötürmə gücü 10 milyard kubmetrdən 11,2 milyard kubmetrə çatdırılıb. Bu, mövcud infrastrukturun genişləndirilməsi istiqamətində atılan addımlardan biridir. Eyni zamanda, Azərbaycanın qaz təchizatını artırmaq niyyətində olması və yeni yataqların kəşf edilməsi gələcək ixrac imkanları baxımından əhəmiyyət daşıyır.

Lakin burada diqqət çəkən əsas məsələ təkcə qaz ixracının həcminin artırılması deyil. Mövcud boru kəmərinin tam yüklənməsi Azərbaycanın qarşısında yeni iqtisadi və infrastruktur çağırışları da yaradır. Əgər Avropa bazarında Azərbaycan qazına tələbat artırsa, bu tələbatı qarşılamaq üçün hasilat imkanlarının genişləndirilməsi ilə yanaşı, nəqliyyat infrastrukturuna da əlavə investisiyalar tələb olunacaq. Başqa sözlə, yeni qaz yataqlarının istismara verilməsi, hasilatın artırılması və ixrac marşrutlarının genişləndirilməsi bir-biri ilə əlaqəli proseslərdir.

Digər tərəfdən, enerji ixracının artması ölkəyə əlavə valyuta daxilolmaları, dövlət büdcəsinin gəlirləri və tədiyə balansının möhkəmlənməsi baxımından imkanlar yarada bilər. Bununla belə, enerji sektorundan əldə olunan gəlirlərin iqtisadiyyatın digər sahələrinə yönəldilməsi, qeyri-neft sektorunun inkişafı və uzunmüddətli iqtisadi dayanıqlılığın təmin edilməsi də mühüm məsələ olaraq qalır.

Prezidentin Azərbaycanın emal müəssisələrinin ümumi istehsal həcminin 30 milyon ton təşkil etdiyini bildirməsi də ölkənin enerji və sənaye potensialının daha geniş müstəvidə qiymətləndirilməsini zəruri edir. Çünki enerji resurslarının ixracı ilə yanaşı, onların emalı, əlavə dəyər yaradan məhsulların istehsalı və sənaye imkanlarının genişləndirilməsi iqtisadi baxımdan daha yüksək gəlir əldə etmək üçün əhəmiyyətlidir.

Beləliklə, Azərbaycanın Avropaya qaz ixracını artırmaq planları yalnız enerji siyasəti məsələsi deyil, həm də ölkənin gələcək iqtisadi inkişafı, investisiya imkanları və beynəlxalq bazarlardakı rəqabət qabiliyyəti ilə birbaşa bağlıdır. Əsas sual isə budur: artan qaz hasilatı və ixrac imkanları ölkəyə nə qədər əlavə iqtisadi dividendlər qazandıra bilər və bu potensialdan uzunmüddətli inkişaf naminə necə istifadə olunmalıdır?

Məsələ ilə Crossmedia.az-a açıqlama verən Millət vəkili Azər Badamov bildirib ki, Azərbaycanın Avropanın enerji təhlükəsizliyinin təmin olunmasında rolu son illərdə əhəmiyyətli dərəcədə artmışdır:

“Bu gün ixrac etdiyimiz təbii qazın təxminən yarısının Avropa ölkələrinin payına düşməsi Azərbaycanın Avropa enerji bazarında mühüm tərəfdaşlardan birinə çevrildiyini göstərir.

Təbii ki, Azərbaycan qazına tələbatın artması ixrac həcmlərinin genişləndirilməsini və mövcud infrastrukturun ötürücülük imkanlarının artırılmasını zəruri edir. Xüsusilə Rusiya-Ukrayna müharibəsindən sonra Avropa İttifaqının Rusiya qazından asılılığı azaltmaq siyasəti alternativ və etibarlı enerji təchizatçılarına ehtiyacı daha da artırmışdır. Bu baxımdan Azərbaycan Avropa üçün strateji əhəmiyyət daşıyan tərəfdaş kimi çıxış edir.

Prezident İlham Əliyevin Avropa İttifaqı və ayrı-ayrı Avropa ölkələrinin rəhbərləri ilə görüşlərində enerji əməkdaşlığının genişləndirilməsi, Azərbaycandan qaz tədarükünün artırılması məsələlərinin müzakirəsi bu istiqamətin xarici siyasətimizin və iqtisadi əlaqələrimizin mühüm prioritetlərindən biri olduğunu təsdiqləyir”.

Millət vəkili hesab edir ki, bu istiqamətdə əsas məsələlərdən biri Avropaya qaz ixrac edən Cənub Qaz Dəhlizinin, xüsusilə Trans-Adriatik Boru Kəmərinin ötürücülük imkanlarının genişləndirilməsi və mövcud infrastrukturun daha səmərəli istifadəsidir:

“Bunun üçün yalnız boru kəmərlərinin texniki imkanlarının artırılması deyil, həm də əlavə qaz hasilatına investisiyaların cəlb edilməsi, yeni yataqların işlənməsi və uzunmüddətli alqı-satqı müqavilələrinin genişləndirilməsi vacibdir.

Eyni zamanda Azərbaycanın Avropa ilə enerji əməkdaşlığını yalnız təbii qaz ixracı ilə məhdudlaşdırmaması mühüm əhəmiyyət daşıyır. Bərpaolunan enerji mənbələri hesabına istehsal olunan elektrik enerjisinin Avropaya ixracı ilə bağlı planlarımızın reallaşdırılması ölkəmizin enerji tərəfdaşlığını yeni mərhələyə çıxara bilər. Beləliklə, Azərbaycan Avropanın həm ənənəvi enerji təchizatında, həm də yaşıl enerji keçidində iştirak edən mühüm tərəfdaş kimi mövqeyini gücləndirə bilər.

Şübhəsiz ki, enerji əməkdaşlığının genişlənməsi Azərbaycanın geosiyasi mövqeyinə, beynəlxalq nüfuzuna və Avropa ölkələri ilə iqtisadi əlaqələrinin dərinləşməsinə də müsbət təsir göstərir. Bununla yanaşı, nəzərə almalıyıq ki, enerji bazarında mövqeyimizin möhkəmlənməsi yalnız ixrac həcmlərinin artırılması ilə deyil, həm də bu əməkdaşlığın uzunmüddətli iqtisadi dividendlərinin təmin edilməsi ilə ölçülməlidir.

Mənim toxunmaq istədiyim ikinci mühüm məsələ məhz enerji sektorundan əldə olunan əlavə gəlirlərin ölkə iqtisadiyyatının digər sahələrinin inkişafına yönəldilməsidir.

Məlum olduğu kimi, neft və qaz sektorundan əldə edilən gəlirlərin mühüm hissəsi Azərbaycan Dövlət Neft Fondunda toplanır. Bu vəsaitlərin bir hissəsi dövlət büdcəsinə transfert edilir, digər hissəsi isə ölkənin strateji valyuta ehtiyatlarının formalaşdırılmasına və investisiya fəaliyyətinə xidmət edir.

Lakin artan enerji gəlirlərinin əsas məqsədlərindən biri iqtisadiyyatın neft və qaz sektorundan asılılığının mərhələli şəkildə azaldılması olmalıdır. Çünki təbii sərvətlərdən əldə olunan gəlirlər tükənən resursların maliyyə kapitalına, insan kapitalına və dayanıqlı iqtisadi inkişaf imkanlarına çevrilməsinə xidmət etməlidir.

Bu baxımdan əlavə enerji gəlirlərinin qeyri-neft sektoruna yönəldilməsi üçün bir neçə istiqamətə xüsusi diqqət yetirilməsini vacib hesab edirəm.

İlk növbədə, həmin vəsaitlərin sənaye, kənd təsərrüfatı, emal sənayesi, logistika və ixracyönümlü istehsal sahələrinə investisiya kimi yönəldilməsi təşviq edilməlidir. Xüsusilə regionlarda yeni istehsal müəssisələrinin yaradılması, kiçik və orta sahibkarlığın maliyyə resurslarına çıxışının genişləndirilməsi iqtisadi fəallığın artmasına və yeni iş yerlərinin yaranmasına şərait yarada bilər.

İkinci mühüm istiqamət insan kapitalına investisiyaların artırılmasıdır. Təhsil, peşə hazırlığı, elmi tədqiqatlar, innovasiya və rəqəmsal texnologiyalar sahəsinə yönəldilən vəsaitlər uzunmüddətli perspektivdə iqtisadiyyatın məhsuldarlığını və rəqabət qabiliyyətini yüksəldə bilər.

Üçüncü istiqamət isə dövlət və özəl sektor arasında investisiya əməkdaşlığının genişləndirilməsidir. Dövlət vəsaitlərinin özəl investisiyaları cəlb edən, əlavə dəyər və ixrac potensialı yaradan layihələrə yönəldilməsi iqtisadi resurslardan daha səmərəli istifadə etməyə imkan verər.

Eyni zamanda bu investisiyaların ayrılması zamanı iqtisadi səmərəlilik, yaradılacaq iş yerlərinin sayı, ixrac potensialı və büdcəyə gələcək vergi daxilolmaları kimi konkret meyarlar əsas götürülməlidir.

Azərbaycanın qarşısında duran əsas vəzifə enerji resurslarından əldə etdiyi üstünlükləri uzunmüddətli iqtisadi üstünlüyə çevirməkdir. Bu gün Avropaya qaz ixracının genişləndirilməsi ölkəmiz üçün yeni iqtisadi və geosiyasi imkanlar yaradırsa, həmin imkanların düzgün idarə olunması gələcək nəsillər üçün daha şaxələndirilmiş, rəqabətqabiliyyətli və dayanıqlı iqtisadiyyat formalaşdırmağa xidmət etməlidir”.

Məhəbbət Tərlanoğlu

🖨 Çap et

11:45 13.11.2026

Oxunuş sayı: 45