Müharibə fonunda siyasi konsolidasiya və Putin sonrası dövrün şifrələri - Müsahibə
Rusiyada keçirilən 2026-cı il parlament seçkiləri ölkənin daxili siyasi mənzərəsində mühüm dəyişiklikləri üzə çıxarıb. Hakim “Vahid Rusiya” partiyasının səs faizini əhəmiyyətli dərəcədə artırması və Dövlət Dumasında geniş çoxluq əldə etməsi Kremlin daxili siyasi mövqeyinin möhkəmlənməsi kimi qiymətləndirilir. Lakin seçki nəticələrini yalnız hakimiyyətə artan ictimai dəstək kontekstində izah etmək kifayət deyil. Ukrayna müharibəsi, Qərbin sanksiyaları, iqtisadi təzyiqlər və müxalifətin siyasi imkanlarının məhdudlaşdırılması Rusiyada seçki prosesinin xarakterinə birbaşa təsir göstərir. Digər tərəfdən, əldə olunan parlament çoxluğu Kremlə müharibənin davam etdirilməsi və iqtisadi-siyasi qərarların həyata keçirilməsi baxımından daha geniş manevr imkanları yaradır. Bu mənzərə həm də Putin hakimiyyətinin gələcək strategiyası və Putin sonrası Rusiyanın siyasi modeli ilə bağlı sualları aktuallaşdırır.
Türkiyəli politoloq Hasan Oktay bu barədə Crossmedia.az-ın suallarını cavablandırıb:
– “Vahid Rusiya”nın səslərini 49,8 faizdən 57,83 faizə yüksəltməsi və Dövlət Dumasında 355 mandat əldə etməsi nə deməkdir? Bu nəticəni cəmiyyətin Putin hakimiyyətinə və müharibəyə artan dəstəyi kimi qiymətləndirmək olarmı?
– Bu nəticəni yalnız “xalqın müharibəyə və Putinə artan dəstəyi” kimi təqdim etmək analitik baxımdan kifayət qədər məhdud yanaşma olardı. Müharibə şəraitində keçirilən seçkidə dövlət aparatının imkanlarının hakimiyyətin xeyrinə səfərbər edilməsi və real alternativ yarada biləcək müxalif siyasi qüvvələrin yarışdan kənarlaşdırılması seçkinin ümumi kontekstini dəyişir. Burada aktiv və könüllü siyasi coşqudan daha çox, böhran və xarici təhlükə qavrayışının yaratdığı “dövlət ətrafında birləşmə” refleksindən danışmaq mümkündür. Seçicilərin müəyyən hissəsi hakimiyyətin bütün siyasətini dəstəklədiyi üçün deyil, qeyri-müəyyənlik şəraitində sabitlik və dövlət institutlarına sığınmağı üstün tutduğu üçün sistemin daxilində qalır.
– Bəs Dövlət Dumasında 355 mandatlıq çoxluq Kremlin qarşısında hansı imkanları açır?
– Bu, hakimiyyətə kifayət qədər geniş qanunvericilik və siyasi manevr imkanları verir. Müdafiə xərclərinin artırılması, müharibə iqtisadiyyatının daha da sərtləşdirilməsi və mümkün yeni səfərbərlik mexanizmlərinin hüquqi çərçivəyə salınması kimi məsələlərdə parlament müqavimətinin əhəmiyyəti azalır. Ukrayna böhranı da artıq yalnız xarici siyasət məsələsi deyil. O, Rusiyanın büdcə siyasətindən tutmuş daxili siyasi gündəminə və ictimai kimlik anlayışına qədər çoxsaylı sahələri müəyyənləşdirən əsas faktora çevrilib.
– Maraqlıdır ki, bütün bunlar yüksək inflyasiya, faiz dərəcələri, işçi qüvvəsi çatışmazlığı və Rusiya ərazisinə, o cümlədən Moskvaya dron hücumları fonunda baş verir. Bu ziddiyyəti necə izah etmək olar?
– Böhran dövrlərində seçici davranışını yalnız iqtisadi rifah göstəriciləri ilə izah etmək mümkün deyil. Təhlükəsizlik və mövcudluq məsələləri ön plana keçir. Kremlin iqtisadi çətinliklərin əhəmiyyətli hissəsini Qərbin sanksiyaları və xarici təhdidlərlə əlaqələndirməsi də mühüm amildir. Nəticədə seçki iqtisadi siyasətdən məmnunluğun ölçüldüyü platformadan daha çox, “ölkə çətin vəziyyətdədir və liderin arxasında dayanmaq lazımdır” məntiqinin sınağına çevrilə bilər.
– Seçici fəallığının 59,3 faiz olması necə qiymətləndirilməlidir? Bu göstərici real ictimai mobilizasiyanı əks etdirirmi?
– Bu rəqəmi qiymətləndirərkən həm seçki prosesinin inzibati aspektlərini, həm də elektron səsvermə mexanizmlərini nəzərə almaq lazımdır. Digər tərəfdən, seçkiyə qatılmayan böyük bir kəsimin sistemdən siyasi və ya sosial baxımdan uzaqlaşması ehtimalını da nəzərdən qaçırmaq olmaz. Lakin burada ehtiyatlı olmaq lazımdır: səsverməyə qatılmamaq avtomatik olaraq müxalif mövqe və ya passiv etiraz demək deyil. Bununla belə, müharibə əleyhinə siyasi aktorların imkanlarının ciddi şəkildə məhdudlaşdırılması seçki nəticələrinin cəmiyyətin bütün siyasi spektrini tam əks etdirməsi məsələsini gündəmə gətirir.
– Müxalifətin vəziyyəti necə dəyişib? “Yabloko” kimi partiyaların parlament baryerini aşa bilməməsi nə göstərir?
– Bu, Rusiyada müxalif siyasi qüvvələrin institusional imkanlarının nə qədər məhdud olduğunu göstərən amillərdən biridir. “Yabloko” kimi qüvvələrin milli səviyyədə ciddi nəticə əldə edə bilməməsi ilə yanaşı, yerli səviyyədə müəyyən siyasi siqnalların qalması cəmiyyətdə alternativ siyasi baxışların tamamilə yox olmadığını göstərir. Burada əsas məsələ həmin narazılıqların parlament siyasətinə çevrilə bilib-bilməməsidir. Hazırkı sistemdə bunun qarşısında ciddi hüquqi, inzibati və siyasi baryerlər mövcuddur.
– Seçkidən sonra Kremlin Ukrayna siyasətində hansı dəyişiklikləri gözləmək olar? Bu nəticə Moskvanı danışıqlara, yoxsa müharibənin davam etdirilməsinə sövq edəcək?
– Seçki nəticəsinin özlüyündə Kremlin hansı konkret qərarı verəcəyini müəyyən etdiyini söyləmək olmaz. Lakin hakimiyyətin daxili siyasi manevr imkanlarının genişlənməsi Moskvanın hərbi strategiyasını davam etdirməsi üçün daxili siyasi məhdudiyyətlərin azaldığını göstərir. Kremlin prioritetlərindən biri hərbi potensialın maliyyələşdirilməsinin davamlılığını təmin etmək və iqtisadi təzyiqlərin idarə olunması olacaq. Diplomatik müstəvidə isə Moskva seçki nəticələrini öz mövqeyinin daxili siyasi baxımdan dəstəkləndiyini göstərən arqument kimi təqdim etməyə çalışa bilər.
– Bütün bu proseslər Putin sonrası Rusiya ilə bağlı hansı mənzərəni ortaya çıxarır? 2026-cı il seçkiləri sistemin gələcək transformasiyasından xəbər verirmi?
– Burada əsas məsələ seçkilərin nəticəsindən daha çox, sistemin böhran şəraitində özünü necə yenidən təşkil etməsidir. Rusiya siyasi modeli son illərdə müharibə və xarici təzyiq şəraitinə uyğun olaraq daha mərkəzləşdirilmiş xarakter alıb. Bu baxımdan 2026-cı il seçkiləri mövcud sistemin qısa və orta perspektivdə dayanıqlığını nümayiş etdirə bilər. Lakin bunun Putin sonrası dövrdə də eyni formada davam edib-etməyəcəyini indidən söyləmək mümkün deyil. Müharibənin iqtisadi və sosial xərclərinin artması, elita daxilində mümkün balans dəyişiklikləri və hakimiyyətin varislik mexanizmi gələcək siyasi transformasiyanın əsas faktorları olacaq.
– Beləliklə, Rusiya 2026-cı ildən sonra daha çox konsolidasiya olunmuş sistem kimi görünəcək, yoxsa bu, müharibə şəraitinin yaratdığı müvəqqəti siyasi modeldir?
– Hazırkı mənzərəni həm konsolidasiya, həm də müharibə şəraitinin yaratdığı xüsusi siyasi rejim kimi qiymətləndirmək olar. Müharibə artıq Rusiyanın yalnız xarici siyasət gündəminin elementi deyil, daxili siyasi və iqtisadi sistemin əsas təşkilatlandırıcı faktorlarından birinə çevrilib. Buna görə də seçkilərin yaratdığı siyasi konsolidasiyanın nə qədər davamlı olacağı müharibənin gedişindən və onun Rusiya cəmiyyətinə yaratdığı real xərclərdən asılı olacaq. Eyni zamanda, Putin sonrası dövrdə hakimiyyətin necə ötürüləcəyi və siyasi elita daxilində hansı balansın yaranacağı da sistemin gələcəyini müəyyənləşdirəcək. Bu baxımdan 2026-cı il seçkiləri Rusiyada siyasi sistemin son mərhələsini deyil, onun növbəti transformasiya mərhələsinə keçidinin mühüm göstəricilərindən biri kimi nəzərdən keçirilə bilər.
Müşahidəçi
13:30 23.09.2026
Oxunuş sayı: 69
Böyük güc oyunu
Rubrika Crossmedia.az Analitik İnformasiya Portalının "Yaradıcı layihələr" departamentinə daxildir.
