Uşaqlar problemlərini niyə valideynlərindən gizlədirlər?
Müasir dövrdə şagirdlər arasında imtahan həyəcanı, sosial təzyiq, ailədaxili problemlər, bullinq, özünəinam çatışmazlığı və emosional gərginlik kimi hallar məktəb mühitində psixoloji dəstəyə ehtiyacı daha da artırır. Bəzən bu problemlər vaxtında aşkarlanmadıqda şagirdin həm təhsil göstəricilərinə, həm də sosial münasibətlərinə mənfi təsir göstərir. Digər tərəfdən, məktəb psixoloqlarının yalnız problem yarandıqdan sonra müdaxilə etməsi deyil, risklərin əvvəlcədən müəyyənləşdirilməsi, şagirdlərlə mütəmadi maarifləndirici işlərin aparılması da vacib hesab olunur.
Bu baxımdan psixoloqlara rəsmi dərs saatlarının verilməsi onların fəaliyyətinin sistemli təşkilinə, şagirdlərlə daha müntəzəm ünsiyyət qurmasına və psixoloji maarifləndirmənin tədris prosesinin bir hissəsinə çevrilməsinə imkan yarada bilər. Lakin burada əsas məsələ dərs saatlarının formal şəkildə ayrılması deyil, məktəb psixoloqlarının peşəkar fəaliyyətinin real nəticələr verməsini təmin etməkdir. Bəs bu dəyişiklik məktəblərdə psixoloji xidmətin keyfiyyətinə necə təsir göstərəcək?
Məsələ ilə bağlı uşaq və yeniyetmə psixoloqu Aysu Həsənzadə bildirib ki, müasir məktəblilərdə ən çox rastlaşdığımız psixoloji çətinliklərə narahatlıq, özünəinamın aşağı olması, emosional tənzimləmə çətinlikləri, sosiallaşma problemləri, diqqət və motivasiya azalması, eləcə də stresslə mübarizə bacarıqlarının zəif olması daxildir:
"Bəzi uşaqlarda bunlar özünü aqressiv davranış, qapanıqlıq, həddindən artıq həssaslıq və ya dərsə marağın itməsi şəklində göstərir. Xüsusilə yeniyetməlik dövründə özünü başqaları ilə müqayisə etmək, qəbul edilmək ehtiyacı, xarici görünüşlə bağlı narazılıq və gələcəklə əlaqəli qorxular da daha qabarıq görünür. Əslində, bu problemlər bir-birindən tam ayrı deyil. Çox vaxt bir neçə amil eyni anda uşağın psixoloji vəziyyətinə təsir göstərir.Bunların arasında imtahan stressi xüsusi yer tutur. Çünki bəzi uşaqlar üçün imtahan sadəcə biliklərini yoxlamaq vasitəsi deyil, özlərini və gələcəklərini sübut etməli olduqları bir mərhələyə çevrilir. Xüsusilə ailənin yüksək nəticə gözləntisi uşağın üzərində əlavə təzyiq yaradır. Uşaq aşağı qiymət aldıqda valideyninin onu əvvəlki kimi qəbul etməyəcəyini düşünə bilər. Nəticədə imtahan ərəfəsində yuxu pozuntuları, qarın ağrısı, ürəkbulanma, əsəbilik, ağlama və diqqəti toplamaqda çətinlik müşahidə olunur. Bəzən isə uşaq həddindən artıq çalışır, istirahət etməyi belə vaxt itkisi hesab edir. Burada vacib olan məqam odur ki, uşağın uğurunu yalnız aldığı qiymətlə ölçməyək. Çünki davamlı olaraq nəticəyə fokuslanmaq öyrənmək həvəsini azalda və uğursuzluq qorxusunu gücləndirə bilər.Ailədaxili münasibətlər də məktəblilərin psixoloji vəziyyətinə təsir edən əsas amillərdəndir. Valideynlər arasında münaqişələr, davamlı tənqid, uşağın bacı-qardaşı və ya yaşıdları ilə müqayisə edilməsi, emosional ehtiyaclarının nəzərə alınmaması onda narahatlıq, özünəinamın azalması və davranış çətinlikləri yarada bilər. Bəzən uşaq evdə yaşadığı gərginliyi məktəbdə aqressiv davranışla ifadə edir, bəzən isə əksinə, tamamilə qapanır. Burada bir məqamı unutmaq olmaz, hər aqressiv uşağın davranışının arxasında sadəcə intizamsızlıq dayanmır. Bəzən aqressiya uşağın ifadə edə bilmədiyi qorxunun, incikliyin və ya emosional gərginliyin görünən formasıdır.Sosial şəbəkələr isə xüsusilə yeniyetmələrin özlərini qiymətləndirmə formasına təsir edir. Bu yaş dövründə başqaları tərəfindən qəbul edilmək və bəyənilmək ehtiyacı daha güclü olur. Yeniyetmə sosial şəbəkələrdə gördüyü ideal görünüşləri, uğurları və həyat tərzlərini öz reallığı ilə müqayisə etdikdə özündən narazılıq, aşağı özünəinam və bədən görünüşü ilə bağlı komplekslər yarana bilər. Digər tərəfdən, sosial şəbəkələrdə çox vaxt keçirmək yuxu rejiminə, diqqətə və gündəlik fəaliyyətlərə də təsir göstərir. Xüsusilə kiberbullinq uşağın evdə belə özünü təhlükəsiz hiss etməsinə mane ola bilər.Bullinq isə uşaqlarda yalnız həmin an yaşanan qorxu və narahatlıqla məhdudlaşmır. Davamlı olaraq təhqir edilən, lağa qoyulan və ya kollektivdən kənarlaşdırılan uşaq zamanla özünü dəyərsiz hiss edə, sosial münasibətlərdən uzaqlaşa və insanlara güvənməkdə çətinlik çəkə bilər. Bəzən məktəbə getmək istəmir, səhərlər qarın və baş ağrılarından şikayət edir, əvvəllər sevdiyi dostları ilə görüşməkdən çəkinir. Ən çətin tərəfi isə odur ki, uşaqların bir qismi bullinqə məruz qaldığını valideynlərinə danışmır. Çünki utanır, qorxur və ya problemin daha da böyüyəcəyini düşünür.İlkin əlamətləri müəyyən etmək üçün valideynlər uşağın davranışındakı dəyişikliklərə diqqət yetirməlidirlər. Əvvəllər ünsiyyətcil olan uşağın qəfil qapanması, sevdiyi fəaliyyətlərə marağını itirməsi, yuxu və iştahında dəyişikliklər, tez-tez ağlaması, səbəbsiz əsəbiləşməsi, məktəbə getmək istəməməsi və dərs nəticələrinin qəfil aşağı düşməsi diqqət tələb edən siqnallardır. Bəzən uşaqlar yaşadıqları çətinliyi sözlə ifadə edə bilmədikləri üçün bunu davranışları ilə göstərirlər. Ona görə də uşağın nə dediyindən əlavə, əvvəlkindən necə fərqləndiyinə də baxmaq lazımdır.Müasir araşdırmalara baxsaq görərik kiuşaqların psixoloji sağlamlığında ailə dəstəyinin, təhlükəsiz sosial münasibətlərin və emosional bağlılığın mühüm rol oynayır. Valideyn uşağın hər problemini dərhal həll etməyə çalışmaqdan əvvəl onu dinləməyi bacarmalıdır. Sən hələ uşaqsan, nəyin dərdini çəkirsən və ya buna görə ağlamağa dəyməz kimi ifadələr uşağın hisslərini kiçildə və gələcəkdə öz problemlərini bölüşməkdən çəkinməsinə səbəb ola bilər. Uşaq bilməlidir ki, hansı çətinliklə qarşılaşmasından və hansı nəticəni göstərməsindən asılı olmayaraq, evdə onu dinləyən və dəstəkləyən biri var. Çünki psixoloji sağlamlıq yalnız problemin olmaması deyil, uşağın qarşılaşdığı çətinliklərin öhdəsindən gəlmək üçün özündə və ətrafında kifayət qədər dəstək hiss etməsidir".
Məhəbbət Tərlanoğlu
19:54 10.11.2026
Oxunuş sayı: 30
