Bir nəfər başlayır, minlərlə insan qoşulur: Kütlə psixologiyasının təhlükəsi
İnsanların fərdi düşüncələri və davranışları kütlə içərisində olduqda bəzən tamamilə dəyişə bilir. Ayrı-ayrılıqda fərqli mövqeyə sahib olan insanlar böyük bir qrupun daxilində eyni fikri müdafiə edə, emosiyalara qapılaraq düşünülməmiş qərarlar verə bilirlər. Bu halı həm real həyatda, ictimai hadisələrdə, həm də sosial şəbəkələrdə aydın şəkildə müşahidə etmək mümkündür. Xüsusilə sosial platformalarda yayılan məlumatlar, kütləvi reaksiyalar, linç mədəniyyəti və insanların başqalarının fikirlərinə uyğun davranmaq meyli kütlə psixologiyasının təsirini daha da artırır. Bəs kütlənin düşüncə tərzi cəmiyyətin inkişafına necə təsir edir?
Məsələ ilə bağlı Crossmedia.az-a açıqlamasında “Ahəng Psixoloji İnkişaf və Dəstək” İctimai Birliyinin sədri, ailə və uşaq psixoloqu Vüsalə Əmiraslanova bildirib ki, xaloxiya bir yerdə yaşayan insanların düşüncə tərzidir və çox vaxt onların eyni davranışları sərgiləməsinə səbəb ola bilir: "Məsələn, fərz edək ki, sosial şəbəkədə bir insan başqa bir şəxsi pisləyir, onun haqqında mənfi fikirlər səsləndirir və digər şəxslər də şərhlərdə ona qoşularaq həmin insanı tənqid etməyə başlayırlar. Beləliklə, kütlənin ümumi narazılığı formalaşır və insanlar bir-birinin fikirlərinə qoşulurlar. Lakin həmin şəxslərlə ayrı-ayrılıqda söhbət etsək, onların fərdi fikirlərinin tamamilə fərqli olduğunu görə bilərik. Hətta bəziləri həmin şəxsi günahlandırmaya, onun hər hansı səhvə yol vermədiyini düşünə bilər. Nəticədə məlum olur ki, kütlə arasında günahkar hesab edilən insan fərdi müzakirə zamanı əslində haqsızlığa məruz qalıbmış.
Kütlə psixologiyasının təsiri altında olan insanlar çox vaxt fərdi fikirlərini açıq şəkildə ifadə etməkdə çətinlik çəkirlər. Onlar düşünürlər ki, öz fikirlərini bildirsələr, birdən səhv anlaşılacaq, qarşı tərəf tərəfindən mühakimə olunacaq və ya yanlış başa düşüləcəklər. Buna görə də çalışırlar ki, bu dövrdə daha çox kütlənin düşüncə tərzinə uyğun davransınlar. Onlar üçün "hər kəs belə düşünürsə, deməli, mən də belə düşünməliyəm" yanaşması daha üstün olur.
Kütlə psixologiyasının təsiri altında olan insan çox vaxt məsuliyyət hissindən yayınır və özünün müstəqil qərarvermə qabiliyyətini arxa plana keçirir. Halbuki hər bir insanın fərdi düşüncəsi və mövqeyi olmalıdır. Təəssüf ki, bəzən "hər kəs etiraz edir, mən də bu fikrə etiraz edim" düşüncəsi ilə hərəkət edən insanlara rast gəlirik. Bu isə, əlbəttə ki, düzgün yanaşma deyil.
Əgər hər kəs hansısa fikrə etiraz edirsə, bu, mənim də mütləq həmin fikrə qarşı çıxmalı olduğum anlamına gəlmir. Ola bilər ki, səsləndirilən fikir doğrudur, lakin insanların bir qismi onu qəbul etmək istəmir. Bəlkə də onlar kütlə psixologiyasının təsiri altındadırlar və fərqli düşünməkdən çəkinirlər. Buna görə də hər hansı məsələyə münasibət bildirərkən ilk növbədə onu araşdırmaq, faktları qiymətləndirmək və müstəqil nəticəyə gəlmək lazımdır.
Düşünürəm ki, məsuliyyət hissini dərk edən, özünü tanıyan və düşüncələrinə güvənən insan kütlə psixologiyasının təsiri altına asanlıqla düşmür. Belə insanlar öz fərdi mövqelərini sərbəst, cəsarətli və iradəli şəkildə ifadə edə bilirlər. Əsas məsələ isə kütlənin nə düşündüyünə deyil, insanın özü nə düşündüyünə və bu düşüncəni hansı əsaslarla müdafiə etdiyinə önəm verməsidir".
Məhəbbət Tərlanoğlu
20:08 10.11.2026
Oxunuş sayı: 44
