Ekrandan asılılıq azaldılmalıdır - Psixoloq səbəbləri açıqladı
Müasir həyatın sürətli tempi, sosial şəbəkələrin yaratdığı informasiya yükü və gündəlik məsuliyyətlər bir çox insanın özünü yorğun və tükənmiş hiss etməsinə səbəb olur. Mütəxəssislər bildirirlər ki, psixoloji gərginliyin artdığı bir dövrdə balanslı həyat tərzi formalaşdırmaq, emosional sağlamlığı qorumaq və gündəlik stressi azaltmaq üçün kiçik, lakin davamlı dəyişikliklər böyük əhəmiyyət daşıyır.
İngla Kids and Preschool-un direktor müavini, psixoloq Aysu Həsənzadə Crossmedia.az-a mövzu ilə bağlı açıqlamasında bildirib ki, son illərdə insanların daha tez-tez tükənmişlik hiss etməsinin əsas səbəblərindən biri sadəcə iş yükünün artması deyil: "Əslində, beynimiz tarix boyu bu qədər informasiya, xəbərdarlıq, bildiriş və sosial müqayisə ilə eyni anda qarşılaşmağa uyğunlaşmayıb. Sosial şəbəkələrdə gün ərzində onlarla insanın uğurunu, həyat tərzini və nailiyyətlərini görürük. Beyin isə bunların hamısını şüurlu şəkildə müqayisə etməsə də, şüuraltı səviyyədə emal edir. Nəticədə insan fiziki olaraq çox iş görməsə belə, zehni olaraq yorğun hiss edə bilir. Araşdırmalar göstərir ki, beynimiz tamamlanmamış işləri və yarımçıq qalan məlumatları daha çox xatırlayır. Buna görə də gün ərzində davamlı olaraq telefona baxmaq, mesajları yoxlamaq və diqqəti bölmək zehni enerjinin sürətlə tükənməsinə səbəb olur. Açıq havada vaxt keçirməyin faydası isə təkcə təmiz hava almaq deyil. Təbiətdə olarkən beynin diqqət və streslə əlaqəli sistemləri fərqli şəkildə işləyir. Xüsusilə yaşıllıq olan mühitlərdə gəzmək stress hormonu olan kortizol səviyyəsinin azalmasına kömək edir. Buna görə də bəzən insan 20 dəqiqə parkda gəzdikdən sonra özünü bir neçə saatlıq istirahət etmiş kimi hiss edə bilir”.
A.Həsənzadənin fikrincə, ekran vaxtının azaldılması düşündüyümüzdən daha vacibdir: "Çünki problem təkcə telefon istifadəsində deyil, beynin davamlı olaraq yeni məlumat gözləməsindədir. Hər bildiriş, hər yeni video və ya paylaşım beyində kiçik bir maraq reaksiyası yaradır. Zamanla beyin sakitliyə deyil, daimi stimul axtarmağa öyrəşir. Buna görə də bir çox insan istirahət edərkən belə özünü dincəlmiş hiss etmir. Şüurlu fərqindəlik, psixoloqun izahına görə, insanın fikirlərini dayandırması deyil. Əksinə, həmin an nə hiss etdiyini, nə düşündüyünü mühakimə etmədən fərq etməsidir. Maraqlı bir fakt odur ki, beynimiz keçmiş və gələcək haqqında düşünəndə daha çox stres yaşayır, amma diqqətimizi hazırkı ana yönəltdikdə sinir sistemi daha sakit rejimə keçir. Bu səbəbdən nəfəsə fokuslanmaq, yeməyi tələsmədən yemək və ya sadəcə bir neçə dəqiqə ətrafı müşahidə etmək belə emosional yüklənməni azalda bilir”.
Ekspertin fikrincə, tükənmişliklə mübarizədə insanların ən çox unutduğu məqam budur: bəzən problem gücsüz olmaq deyil, beynin uzun müddət fasiləsiz işləməsidir: “Necə ki telefonun batareyası doldurulmağa ehtiyac duyur, beynimizin də bərpa olunmağa ehtiyacı var. Və bu bərpa çox vaxt böyük dəyişikliklərlə deyil, hər gün təkrarlanan kiçik vərdişlərlə başlayır. Bəzən 15 dəqiqəlik telefonu kənara qoymaq, qısa bir gəzinti etmək və ya bir neçə dəqiqəlik şüurlu fasilə vermək düşündüyümüzdən daha böyük təsir yarada bilir. Bu kiçik addımlar zamanla həm emosional sağlamlığımızı qorumağa, həm də tükənmişlik hissinin qarşısını almağa kömək edir”.
Nigar Xəlilli
16:04 23.06.2026
Oxunuş sayı: 69
