Daşa nəfəs verən ilk qadın imza - Zivər Məmmədova
Bu gün, Azərbaycan heykəltəraşlığının tarixində adı qızıl hərflərlə yazılan bir sənətkarın doğum günüdür. Zivər Nəcəfqulu qızı Məmmədova 1902-ci ilin iyun ayının 14-də Bakıda dünyaya göz açdı. O, təkcə heykəltəraş deyildi. O, Azərbaycan və bütövlükdə Şərq incəsənətində daşı yontan ilk qadın əllərindən biri idi.
Uşaqlıqdan incəsənətin sehrinə düşmüşdü Zivər. Əvvəlcə “Müqəddəs Nina” qızlar gimnaziyasında oxudu, sonra Dövlət Türk Musiqi Məktəbində təhsil aldı. Musiqi notları ilə yanaşı, onun qəlbində xətlərin, formaların musiqisi də səslənirdi. Nəticədə yolunu heykəltəraşlıqdan saldı. 1924-cü ildə Bakı Ali Rəssamlıq Məktəbini bitirəndə artıq bəlliydi: bu qız daşı danışdıracaq.
Zivər Məmmədovanın yaradıcılıq dünyasının mərkəzində insan dayanırdı. Daha dəqiq desək, insan ruhu. Portret heykəltəraşlığında bənzərsiz idi. Əzim Əzimzadənin cizgilərindəki zəka, Hüseynqulu Sarabskinin səsindəki ocaq, Sali Süleymanın baxışındakı kədər, Leyla Məmmədbəyovanın qüruru, Bəsti Bağırovanın zərifliyi.. Hamısını mərmərə, bürüncə, gilə köçürdü. Onun büstləri sadəcə oxşarlıq deyildi. O, obrazların iç dünyasını da yonturdu.
Zivər Məmmədova dövrünün sınaqlarına sinə gərdi. O vaxtlar heykəltəraşlıq “kişi sənəti” sayılırdı. Çəkic ağır, material sərt, baxışlar isə şübhəli idi. Amma o, qorxmadı. Çəkici əlinə aldı, daşa meydan oxudu. Azərbaycan qadınının zərifliyini gücə çevirdi və gələcək nəsillərə yol açdı. Bu gün heykəltəraşlıqla məşğul olan hər qadın dolayısı ilə Zivərin izi ilə gedir.
Taleyin ironiyası budur: o təkcə özü sənətkar olmadı, sənətkar da böyütdü. Görkəmli heykəltəraş, Xalq rəssamı Tokay Məmmədovun anası idi Zivər. Ana oğula təkcə həyat vermədi, sənət sevgisi də aşıladı. Beləcə Məmmədovlar soyadı Azərbaycan heykəltəraşlıq məktəbinin simvoluna çevrildi.
Zivər Məmmədova 1980-ci il aprelin 22-də Bakıda dünyasını dəyişdi. Amma o, əslində ölmədi. Çünki yaratdığı obrazlar bu gün də muzeylərdə, meydanlarda, insan yaddaşında yaşayır. Daş soyuqdur, amma onun əlləri daşı isitdi. Bürünc sərtdir, amma onun baxışı bürüncə can verdi.
Zivər Məmmədova milli heykəltəraşlıq məktəbimizin təməl daşıdır. İlk qadın imzadır. Və bu imza silinməzdir.
Nigar Xəlilli
09:21 14.06.2026
Oxunuş sayı: 57
