Sulduz qırğını - Azərbaycan türkləri niyə hədəf seçilmişdi?
1979-cu ildə İranın şimal-qərbində yerləşən Sulduz (indiki Nəqədə) şəhərində baş verən qanlı hadisələr Azərbaycan türklərinə qarşı törədilmiş ağır soyqırımı aktı kimi qiymətləndirilir.
Bu faciə İran İslam İnqilabı sonrası yaranmış xaos, mərkəzi hakimiyyətin zəifləməsi və silahlı qrupların nəzarətsiz fəaliyyəti fonunda baş vermişdir.
Həmin dövrdə Sulduz şəhərinin əhalisinin böyük əksəriyyətini Azərbaycan türkləri təşkil edirdi və şəhər tarixən bu etnosun yaşadığı mühüm məkanlardan biri sayılırdı.
Məhz bu səbəbdən hadisələrin hədəfi etnik kimlik üzərindən seçilmiş, dinc əhali planlı şəkildə zorakılığa məruz qalmışdır.
1979-cu ilin 19-20 aprel tarixlərində kürd silahlı dəstələri, xüsusilə Kürdüstan Demokrat Partiyası və ona bağlı qüvvələr Sulduza hücum edərək şəhərdə genişmiqyaslı qırğın törətmişlər.
Silahlı basqınlar zamanı evlərə daxil olunmuş, mülki insanlar amansızlıqla qətlə yetirilmiş, qadınlar, uşaqlar və yaşlılar belə bu vəhşilikdən xilas ola bilməmişdir. Qətliam nəticəsində 2 mindən çox insan qətl edilmiş, yüzlərlə insan yaralanmışdır
Şahid ifadələrinə və müxtəlif mənbələrə əsasən, yüzlərlə, bəzi hallarda isə minə yaxın azərbaycanlı həyatını itirmiş, çox sayda insan yaralanmış və ya itkin düşmüşdür.
Bu hadisələr yalnız fiziki məhvetmə ilə məhdudlaşmamış, eyni zamanda insanların qorxu və vahimə içində doğma torpaqlarını tərk etməsinə səbəb olmuşdur.
Qətliamın əsas məqsədi Sulduz şəhərində etnik tərkibi dəyişmək, Azərbaycan türklərini bölgədən sıxışdırıb çıxarmaq və ərazi üzərində nəzarəti ələ keçirmək idi.
Bu baxımdan, hadisə təkcə lokal toqquşma deyil, sistemli və məqsədli şəkildə həyata keçirilmiş etnik təmizləmə siyasətinin tərkib hissəsi kimi dəyərləndirilir.
Qırğın zamanı törədilən zorakılıqların miqyası və qəddarlığı bu hadisəni açıq şəkildə insanlığa qarşı cinayət və soyqırımı kateqoriyasına daxil edir.
Hadisələr zamanı İranın yeni formalaşan hakimiyyət strukturları, o cümlədən İnqilab Keşikçiləri Korpusu vəziyyətə vaxtında və effektiv müdaxilə edə bilməmişdir. Bu isə qətliamın daha geniş vüsət almasına şərait yaratmışdır.
Dövlətin zəifliyi və idarəetmədə yaranmış boşluq silahlı qrupların fəaliyyətini daha da sərbəstləşdirmiş, nəticədə dinc əhali müdafiəsiz vəziyyətdə qalmışdır.
Sulduz soyqırımı Azərbaycan türklərinin tarixi yaddaşında sağalmaz iz buraxmış faciələrdən biridir. Bu hadisə nəticəsində yüzlərlə ailə dağılmış, minlərlə insan psixoloji və sosial zərbəyə məruz qalmışdır.
Bu gün də həm Cənubi Azərbaycanda, həm də diaspor mühitində Sulduz qurbanlarının xatirəsi ehtiramla yad edilir, onların taleyi unudulmamağa çalışılır.
Sulduz hadisələri eyni zamanda etnik zəmində baş verən zorakılıqların nə qədər ağır nəticələr doğura biləcəyini göstərən acı bir dərs kimi tarixdə qalır.
Bu faciənin beynəlxalq səviyyədə tanınması, hüquqi-siyasi qiymət alması və günahkarların müəyyən edilməsi tarix qarşısında ədalətin təmin olunması baxımından böyük əhəmiyyət daşıyır.
Sulduz soyqırımı yalnız keçmişin ağrılı səhifəsi deyil, həm də gələcəkdə bu kimi hadisələrin təkrarlanmaması üçün ciddi xəbərdarlıqdır.
Ayhan
18:00 04.05.2026
Oxunuş sayı: 51
